26/05/2025
🔴Zdecydowana większość sądów kieruje do mediacji mniej niż jedną sprawę cywilną na sto spraw spełniających formalne kryteria pozwalające na mediację. To jeden z kluczowych wniosków naszego najnowszego raportu, w którym postanowiliśmy przeanalizować zróżnicowanie wskaźnika załatwienia spraw cywilnych w drodze mediacji.
🔴Z naszych ustaleń wynika, że na mapie Polski znajdują się okręgi sądowe, w których sądy kierują co trzydziestą sprawę do mediacji. Są jednak też takie, które do mediacji nie kierują żadnej sprawy.
Nie dostrzegliśmy trendów, które wyjaśniałyby zaobserwowane różnice.
🔴Postanowiliśmy przeprowadzić wywiady pogłębione z mediatorami. Zwrócili oni uwagę między innymi, że nadal wielu sędziów postrzega mediację jako rozwiązanie względnie nowe.
"Nazywanie mediacji nowym rozwiązaniem w polskim systemie prawnym z każdym rokiem ma coraz mniejsze uzasadnienie. Najnowsza historia mediacji w polskim prawodawstwie liczy już bowiem ponad 3 dekady" - zwracają uwagę autorzy opracowania, prof. Paweł Waszkiewicz i dr Joanna Klimczak.
Z obserwacji części mediatorów wynika, że sprawy do mediacji chętniej kierują młodsi sędziowie.
🔴Problematyczne w ocenie mediatorów jest to, że część sędziów ma tendencję do samodzielnego mediowania między stronami, mimo że przecież rola sędziego jest inna, a kompetencje umożliwiające sprawną mediację nie muszą pokrywać się z kompetencjami sędziego. W przypadku fiaska jednak sędziowie uznają, że sprawa nie nadaje się do mediowania.
🔴Autorzy raportu na podstawie rozmów z mediatorami sformułowali 7 dobrych praktyk.
1) Skuteczne jest pytanie stron o zgodę na udział w mediacji, zanim sprawa zostanie do niej skierowana. Dzięki temu do mediacji nie są kierowane sprawy, w których od samego początku brakuje woli porozumienia.
2) Dobrze działa wyznaczenie przez sąd terminu kolejnej rozprawy na etapie kierowania sprawy do mediacji. Zapobiega to przedłużaniu postępowania oraz wprowadza motywację dla stron do zaangażowania się w przebieg mediacji.
3) Pomaga skierowanie przez sędziego do stron spersonalizowanego zaproszenia do udziału w mediacji wraz z wyjaśnieniem, dlaczego może być ona dla wszystkich korzystna.
4) Mediatorzy uważają, że niezbędne jest więcej szkoleń dla sędziów. Postulują, by prowadzili je między innymi inni sędziowie, którzy chętnie kierują sprawy do mediacji i mogliby opowiedzieć o korzyściach z tego wynikających.
5) Warto promować mediacje przedsądowe, dzięki czemu udałoby się uniknąć części spraw w sądach. Zazwyczaj, gdy sprawa już trafi do sądu, strony są mniej chętne do porozumienia się. Zachęta do mediacji jako alternatywy dla postępowania sądowego powinna mieć miejsce przed złożeniem pozwu, a nie dopiero i ewentualnie po jego złożeniu.
6) Część mediatorów uważa, że niektóre typy spraw powinny być obligatoryjnie kierowane do mediacji. Oznaczałoby to, że sędzia musiałby zaproponować stronom mediację. Strony nadal mogłyby odmówić. Realizacja tego postulatu wymagałby zmiany legislacyjnej.
7) Niektórzy mediatorzy postulują urealnienie kosztów zastępstwa procesowego. Chodzi o to, by strony wiedziały, że przegrana w procesie będzie kosztowniejsza niż jest obecnie. Powinno to skłonić przynajmniej niektórych do chęci zawarcia ugody.
Raport autorstwa dr. hab. Pawła Waszkiewicza i dr Joanny Klimczak, w którym przeanalizowano zróżnicowanie wskaźnika załatwienia spraw cywilnych w drodze mediacji oraz wyniki wywiadów pogłębionych z mediatorami, dostępny jest na stronie IWS:https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/PDF/2025/ANALIZA%20WYMIARU%20SPRAWIEDLIWOŚCI/2025_AWS_P_Waszkiewicz_J_Klimczak_Zroznicowanie_wskaznika_zalatwienia_spraw_cywilnych_w_drodze_mediacji.pdf
