07/10/2026
To nie jest „wojna archeologów”. To jest pytanie o standard ochrony dziedzictwa w Toruniu.
Dziękuję Paulinie Błaszkiewicz i „Gazecie Wyborczej” za opisanie tej sprawy i przede wszystkim za oddanie głosu wszystkim stronom.
Po przeczytaniu artykułu pozostaje jednak kilka bardzo prostych pytań.
14 lutego 2026 r. jednoznacznie wskazaliśmy, że wału za CSW nie należy usuwać mechanicznie bez wcześniejszych prac archeologicznych. Prace zostały wówczas przeze mnie wstrzymane, a o sytuacji poinformowany został Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków.
Kilka miesięcy później wał został jednak przemieszczony bez powiadomienia naszego zespołu.
I tu naprawdę nie ma znaczenia, czy ktoś nazwie późniejsze działania „badaniami”, „eksploracją”, „niwelacją” czy „nadzorem”. Ziemia została przemieszczona koparką. Zabytki i kości znalazły się na pryzmach. A część materiału mogła utracić informacje, których po mechanicznym przemieszczeniu nie da się już odzyskać.
Warto też zestawić dwie informacje przytoczone w artykule.
Z jednej strony słyszymy, że w wale właściwie „nic nie ma”, że są to zabytki pozbawione wartości poznawczej i że wystarczą „trzy malutkie kartoniki”.
Z drugiej strony nasze badania prowadzone dosłownie obok dały 460 pozycji inwentarzowych obejmujących 827 zabytków wydzielonych oraz dziesiątki tysięcy fragmentów materiału masowego. Były tam monety, elementy biżuterii, kość i poroże, ceramika, szkło, drewno, tkaniny oraz tysiące fragmentów skór, w tym obuwia.
Tego materiału nie wyobrażamy sobie. On istnieje, został zinwentaryzowany, sfotografowany, zabezpieczony i jest przedmiotem opracowania.
Dlatego szczególnie niepokoi mnie argument, że skoro materiał został kiedyś przemieszczony, to można traktować go jak bezwartościową ziemię. Właśnie nasze badania pokazują, że mierzwa używana przy budowie fortyfikacji była swoistą kapsułą dawnego życia Torunia — zawierała materiał pochodzący z miejskich podwórzy i warsztatów, w tym niezwykle rzadko zachowujące się zabytki organiczne.
Artykuł przynosi również ważną informację ze strony WUOZ: z metodycznego punktu widzenia badania powinien prowadzić jeden archeolog, a moje dotychczasowe badania zostały przez przedstawicielkę urzędu ocenione jako przeprowadzone „bardzo dobrze”.
Oczywiście inwestor może dokonać zmiany osoby kierującej badaniami. Tyle że sama możliwość zmiany archeologa nie kasuje wcześniejszych ustaleń, nie usuwa obowiązku właściwego zabezpieczenia zabytków i nie odpowiada na pytanie, dlaczego człowiek odpowiedzialny dotychczas za badania nie został poinformowany o pracach w miejscu, którego problem archeologiczny wcześniej sam zgłaszał.
I wreszcie najważniejsze:
nie chodzi o to, kto ma dostać zlecenie. Nie chodzi nawet o to, kto ma być kierownikiem kolejnego etapu badań.
Chodzi o to, czy w Toruniu — mieście wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO — najpierw badamy i dokumentujemy dziedzictwo, a później wjeżdża koparka, czy odwrotnie.
Bo zabytki można przechować. Można je konserwować i badać przez następne dziesięciolecia.
Zniszczonego kontekstu archeologicznego nie da się odkopać po raz drugi. A tak się stało przy okazji budowy zaplecza magazynowego CSW!
A zdanie przytoczone w artykule: „Kogo obchodzą te zabytki?” powinno chyba zostać pytaniem skierowanym nie do archeologów, lecz do wszystkich osób i instytucji odpowiedzialnych za tę inwestycję.
Grzechem pierworodnym inwestycji 'Europejskie Centrum Filmowe Camerimage' było jej ulokowanie na terenie toruńskich plant. Projektant Ignacy Tłoczek mówił, że to zielone płuca miasta i miejsce odpoczynku dla mieszkańców i turystów. Dziś mamy betonozę, której towarzyszy archeologiczna wo...