21/03/2025
TAXANAHA TODOBAADKA: Qormadii 3aad
Jimcaha 3aad ee Ramadaan 2025/1446
Helidda Midnimo Qaran iyo Maamul Wanaag
Waxaan todobaadkii h**e kasoo hadalnay inaanan midnimo qaran iyo maamul wanaag toonna laga dhaxleyn Nidaamka Qabyaaladda ee aynu hadeer ku dhaqano.
Haddaba Soomaaliya waxey u baahan tahay tallaabooyin waxtar leh oo lagu gaari karo midnimo qaran iyo xukun cadaalad ah. Halkan waxaan ku soo bandhigeynaa tallaabooyin lagu dhaqan-gelin karo mabda’a Islaamka, waayo-aragnimada dalalka horumaray, iyo duruufaha gaarka inoo ah Soomaali ahaan:
1. Maamul Ku Saleysan Cadaalad iyo Karti
B. Hogaamin Daahfuran oo Cadaalad ah
- Xulashada hoggaanka waa in lagu saleeyaa karti iyo daacadnimo heer kasta, hadey ahaan lahayd — madaxweynaha, xukuumadda, baarlamaanka, maxkamadaha, iyo ciidamada intaba.
- La dagaallanka musuqmaasuqa si looga hortago eexda qabiilka ee shaqooyinka iyo siyaasadda.
Caddeyn Diini ah:
- “Eebe wuxuu idinku amrayaa inaad amaanada u dhiibtaan dadka u qalma, oo markaad xukumaysaan dhexdiinna inaad si caddaalad ah u xukuntaan.” (An-Nisaa 4:58)
- Rasuulka ﷺ wuxuu yiri: *“Markii xil loo dhiibo qof aan u qalmin, sug halaagga.”* (Sahih Al-Bukhari 59)
Tusaale Adduun:
- Singapore waxey ciribtirtay musuqmaasuqa iyada oo daahfurnaan iyo isla xisaabtan lagu dhisay hay’adaha dowladda.
2. Dhisidda Aqoonsi Qaran oo Xooggan
B. Ku badalidda Midnimo Soomaaliyeed halkii Qabyaaladda
- Aqoonsi qaran waa in la horumariyo, lagana sare mariyo qabiilka iyadoo loo adeegsanayo waxbarashada, warbaahinta, iyo dib u habeynta siyaasadda.
- Waa in la xoojiyo astaamaha qarannimo, taariikhda, iyo sheekooyinka mideeya ummadda.
Caddeyn Diini ah:
- Rasuulka ﷺ wuxuu dhisay Dastuurkii Madiina oo mideeyay qabaa’ilka iyo diimaha kala duwan.
Tusaale Adduun:
- Rwanda waxey ka guurtay kala qeybsanaanta Hutu-Tutsi kadib xasuuqii 1994, iyagoo dhisay aqoonsi qaran mid ah.
3. Hirgelinta Xukuumad Ku Dhisan Karti iyo Aqoon
B. Joojinta Hannaanka Qabiilka ee 4.5
- Waa in si tartiib ah looga guuro nidaamka 4.5 (oo awoodda u kala qeybiya qabiillo si aan sinnaan aheyn).
- Waxaa lagu beddeli karaa nidaam siyaasadeed oo ku dhisan karti, daacadnimo, iyo aqoon.
Caddeyn Diini ah:
- Rasuulka ﷺ wuxuu madaxnimada u dhiibi jiray qofka lagu kalsoonaan karo ee hawsha u qalma, ee kuma saleyn jirin qabiilka uu ka dhashay.
- Cumar bin Khaddaab (RC) wuxuu xilka ka qaaday guddoomiye kasta oo cadaalad darro sameeya.
Tusaale Adduun:
- Maleysiya waxey horumarisay dhaqaalaha iyo waxbarashada iyadoo meesha ka saartay kala qeybinta qowmiyadaha.
4. Xoojinta Caddaaladda iyo Sharciga
B. Dhisidda Garsoor Madax-bannaan
- Waa in la dhisaa nidaam maxkamadeed oo islaami ah, casri ah, oo ka madax-bannaan qabyaalad.
- Waa in sharcigu si siman u qabto qof kasta, lagana ilaaliyo eexda madaxda iyo qabyaaladda.
Caddeyn Diini ah:
- Rasuulka ﷺ wuxuu yiri: “Xitaa haddii Fatima, gabadheyda, ay wax xaddo, gacanteeda ayaan jari lahaa.” (Saxiix al-Bukhari 6788)
- Cumar bin Khaddaab (RC) wuxuu xilka ka qaaday saraakiil uu u arkay ineysan cadaalad fali karin.
Tusaale Adduun:
- Turkiga wuxuu dib u habeyn ku sameeyay nidaamkiisa cadaaladda si uu uga madax-bannaanaado saameynta siyaasadeed.
5. Dhisidda Ciidan Qaran oo Aan Qabiil Laheyn
B. Dibudhiska Booliska iyo Millatariga
- Ciidamada waa in ay u shaqeeyaan Qaranka, ee aysan noqon kuwo u adeega qabiil.
- Waa in la tababaro ciidan daacad u ah Soomaaliya, lagana xoreeyo hogaamiye kooxeedyada.
- Waa in hubka laga dhigo maleeshiyaadka, lana mideeyo ciidamada qaranka.
Caddeyn Diini ah:
- Rasuulka ﷺ wuxuu dhisay ciidan mideysan oo Madiina ka difaaca cadowga, iyadoon loo fiirin qabiil.
Tusaale Adduun:
- Itoobiya waxey ka guurtay ciidan qabiileysan una guurtay mid qaran oo mideysan.
6. Dibuhabeynta Waxbarashada si ay u Dhisto Midnimo
B. Dibuqorista Manhajka Qaranka
- Waa in la baro taariikhda Soomaalida, anshaxa Islaamka, iyo wacyiga muwaadinnimo si midnimo loo abuuro.
- Waa in laga saaro qabiil iyo kalaqeybsanaan manhajyada dugsiyada iyo siyaasadda.
Caddeyn Diini ah:
- Rasuulka ﷺ wuxuu aasaasay dugsiga Dar Al-Arqam, taasoo bulshada u dhistay cilmi iyo akhlaaq.
Tusaale Adduun:
- Finland waxey adeegsatay waxbarashada si ay u mideyso bulshada, iyadoon qofna la takoorin.
7. Horumarinta Dhaqaalaha iyo Sinnaanta Fursadaha
B. Joojinta Qabyaaladeynta Dhaqaale
- Waa in dhammaan Soomaalida helaan fursado shaqo iyo horumarin dhaqaale.
- Waa in la maalgeliyo kaabayaasha dhaqaalaha, waxbarashada, iyo ganacsiga dhammaan gobollada, ee aan loo eegin qabiil.
Caddeyn Diini ah:
- Cumar bin Khaddaab (RC) wuxuu si cadaalad ah ugu qeybiyay hantida qaranka ummadda Muslimiinta.
Tusaale Adduun:
- Koonfur Kuuriya waxey horumar dhaqaale ku gaartay iyadoo la simay fursadaha bulshadeeda.
8. Dibuheshiisiin Qaran
B. Dhisidda Guddi Xaqiiqo Raadis iyo Dibuheshiisiin
- Waa in la abaabulo shirar nabadeed oo ay ka qeyb galaan odayaasha, culimada, iyo dhallinyarada.
- Waa in dadka la baro muhiimadda iscafinta iyo midnimada.
Caddeyn Diini ah:
- Rasuulka ﷺ wuxuu cafiyay cadowgiisii Makkah, taasoo horseeday mideynta Muslimiinta.
Tusaale Adduun:
- Koonfur Afrika waxey adeegsaday Guddi Dibuheshiisiin si looga bogsado nidaamkii Apartheid-ka.
Gutii iyo gabogabadii, hadba maxaa inala gudboon? Aan aragtideyda ku billaabee:
1. Dibuhabaynta Siyaasadda: In la joojiyo nidaamka 4.5, lana hirgeliyo hogaamin karti ku dhisan.
2. Midnimo Qaran: In Soomaali laga gudbiyo nidaamka qabiilka.
3. Caddaalad iyo Amni: In la helo garsoor madaxbannaan iyo ciidan qaran.
4. Waxbarasho iyo Dhaqaale: In la barto midnimada, lana abuuro fursado siman.
“Soomaaliya Soomaali baa leh.”
Maxaad umaleyneysaa adiga?!🤔
Soon ka iyo salaadaha Allaha inaga aqbalo.
Jimce Wanaagsan
🎥 AMC