https://www.facebook.com/1719402758077165/

Dr-Xaatim medical consultant, warshadaha Street, Mogadishu (2026)

03/08/2025

.Pylori?
H. pylori waa bakteeriya qaabaysan oo wareeg ah oo ka soo baxda deegaanka acidic ee caloosha. Awooddeeda gaarka ah ee ay ku noolaan karto aash*tada caloosha waxay u oggolaaneysaa inay gumeysato xuubka caloosha, taasoo keenta barar iyo dhaawac. Noolahan waxa ugu horayn lagu kala qaadaa dariiqyada afka-afka ama saxarada-afka, inta badan xaaladaha nadaafadda liidata.
caabuqa H.Pylori (Astaamaha Guud)
Iyadoo dad badan oo qaba infekshanka H.pylori ay yihiin asymptomatic, kuwa kale ayaa laga yaabaa inay dareemaan calaamado si weyn u saameyn kara tayada noloshooda.
caanka ah waxaa ka mid ah:
• Calool xanuun: Badanaa waxaa lagu tilmaamaa dareen gubasho, badanaa marka calooshu madhan tahay.
• Murugo dareen buuxa ama barar caloosha ah.
• Lalabbo iyo matag: Calaamadahani waxay noqon karaan kuwo goos-goos ah ama joogto ah.
• Khasaaraha Cuntada: u horseedaya miisaan lumis aan ula kac ahayn.

Xaaladaha qaarkood, infekshanka H.pylori wuxuu u horseedi karaa dhibaatooyin aad u daran, sida:
• Boogaha caloosha: Nabaro furan oo ka soo baxa xuubka caloosha, oo keena xanuun daran iyo raaxo la'aan.
• Kansarka caloosha: Infekshanka muddada-dheer ee H. pylori waa arrin khatar weyn u ah inuu kobco kansarka caloosha.
• MALT Lymphoma: Nooc naadir ah oo kansar ah oo saameeya unugyada lymphoid ee caloosha.
Sababaha keena caabuqa H. Pylori
Hababka saxda ah ee uu H. pylori u keeno cudurku waa kuwo kakan oo dhinacyo badan leh. Qodobbada muhiimka ah waxaa ka mid ah:
• Saadaalin Hidde: Astaamaha hidde-sidaha qaarkood ayaa kordhin kara u nuglaanshaha caabuqa.
• Qodobbada Hab-nololeedka: Sigaar cabista iyo cuntooyinka milixdu ku badan tahay waxay ka sii dari karaan khatarta ah inay ku dhacaan boogaha.
• Arrimaha Deegaanka: Nadaafad xumida iyo xaaladaha nololeed ee buux dhaafka ah ayaa fududeeya faafidda bakteeriyada.
caabuqa H. Pylori
Tijaabooyinka la qaado waa:-
Ogaanshaha caabuqa H. pylori waxa lagu gaadhi karaa baadhitaano dhawr ah oo aan filayn, oo ay ku jiraan:
• Tijaabada Neefta Urea: Wuxuu cabbiraa heerarka isotope kaarboon ee neefta ka dib marka la nuugo xalka urea.
• Saxarada Antigen Test: Wuxuu ogaadaa joogitaanka antigens H. pylori ee muunad saxaro ah.
• Endoscopy oo leh biopsy: Aragtida tooska ah ee xuubka caloosha iyo ururinta shaybaarada unugyada si loo baaro taariikhda.
• Tijaabada Kareeska Degdega ah: Waxa la sameeyaa inta lagu guda jiro endoscopy si loo ogaado dhaqdhaqaaqa urease ee muunadaha biopsy ee caloosha.
ee caabuqa H. Pylori

Udub-dhexaadka daaweynta H. pylori waa nidaam antibiyootiko ah oo loogu talagalay ciribtirka bakteeriyada. Antibiyootikada sida caadiga ah loo qoro waxaa ka mid ah:
• Amoxicillin
• Clarithromycin
• Metronidazole

Marka lagu daro antibiyootiga, proton pump inhibitors (PPI) ayaa loo isticmaalaa si loo yareeyo wax soo saarka aash*tada gastric, kor u qaadista bogsashada xuubka caloosha. PPI-yada caadiga ah waxaa ka mid ah:
• Omeprazole
• Lansoprazole
• Pantoprazole

Resistance Antibiyootiko
Caqabadda muhiimka ah ee daawaynta infekshanka H.pylori waa korodhka sii kordhaya ee noocyada antibiyootiga u adkaysta. Iska caabintani waxay adkeynaysaa hababka daawaynta waxayna u baahan tahay samaynta xeelado daaweyneed oo kale.
U Hogaansanaanta Bukaanka
Xaqiijinta u hoggaansanaanta bukaan-socodka ee hababka daaweynta adag oo badanaaba dheer ayaa muhiim u ah ciribtirka guusha leh ee bakteeriyada. Bixiyeyaasha daryeelka caafimaadku waa inay xoogga saaraan muhiimadda ay leedahay dhammaystirka dhammaan koorsada daawaynta.
Ka hortagga caabuqa H. Pylori
Xeeladaha ka hortagga waxay diiradda saaraan hagaajinta nadaafadda iyo dhaqamada nadaafadda, sida:
• Gacmo dhaqidGacmo-dhaqashada si joogto ah oo dhamaystiran, gaar ahaan ka hor inta aan la cunin iyo ka dib isticmaalka qolka musqusha.
• Qabashada Cuntada oo Ammaan ah:
intaas waa macluumaad kooban ee ka faaiedeysi wacn. gaarsii asxaabta like share dheh.

#2025

18/07/2025

Hambalyo hambalyo hambalyo dhaqaatiirta maanta kusoo baxay doorashada Somali medical association SMA alle ha idinku asturo xilka.

22/01/2025

:- waa burooyin yaryar oo dhir udgoon leh oo leh faa'iidooyin caafimaad oo xoog leh. Cunista xabo ama laba maalin kasta waa dawo dabiici ah oo da'weyn oo si weyn kor ugu qaadi karta fayoobidaada. Waa kuwan waxa dhacaya markaad bilowdo inaad calaliso xabagta:

1. Wuxuu la dagaalamaa neefta xun
Dhagaha yaraha waxay qani ku tahay daawooyinka bakteeriyada dila bakteeriyada ur urta afkaaga. Saliidaha udgoonka leh ee xoogga leh ee ku jira xabo ayaa neeftaada ka dhigaya mid cusub oo macaan.

Faa'iidada: Xalka dabiiciga ah ee neefta cusub ee maalinta oo dhan.

2. Waxay yaraysaa xanuunka Ilkaha
Isku dhafka eugenol ee laga helo xabo wuxuu u dhaqmaa sidii suuxin dabiici ah. Marka aad calaliso xabo, waxa ay soo daynaysaa eugenol, kaas oo kabuubin kara xanuunka hoosna u dhigi kara bararka ciridkaaga ama ilkahaaga.

Faa'iidada: Nasinta degdega ah ee ilka xanuunka ama xanaaqa cirridka.

3. Waxay wanaajisaa dheefshiidka
Calaalinta xashiishka waxay kicisaa dheecaanka enzymes-ka dheefshiidka, caawinta dheefshiidka wanaagsan. Waxa kale oo ay yarayn kartaa bararka, gaaska, iyo lallabada.

Faa'iidada: Calool degan iyo dheefshiidka oo fudud.

4. Waxay kordhisaa xasaanadda
Dhagaha yaraha waxay qani ku tahay antioxidants iyo sifooyinka antimicrobial ee xoojiya habka difaacaaga. Isticmaalka joogtada ah wuxuu kaa caawin karaa la dagaalanka hargabka, ifilada, iyo caabuqyada kale.

Faa'iido: Jir ka xoog badan, ka adkaysi badan.

5. Wuxuu nidaamiyaa Heerarka Sonkorta Dhiiga
Xannaanada caleenta waxay gacan ka geysan kartaa hagaajinta dareenka insulinta waxayna nidaamisaa heerarka sonkorta dhiigga, taasoo ka dhigaysa faa'iido u leh dadka maareynaya cudurka macaanka ama cudurka macaanka.

Faa'iidada: In si wanaagsan loo xakameeyo sonkorta dhiigga iyo heerarka tamarta oo joogto ah.

6. Waxay yaraysaa bararka iyo xanuunka
Iskudhisyada ka hortagga bararka ee ku jira xabo waxay caawiyaan dhimista xanuunka iyo bararka jidhka. Xannaanada la calaliyo waxa kale oo ay yarayn kartaa madax xanuunka iyo kalagoysyada xanuunka.

Faa'iidada: xanuunka dabiiciga ah ee dabiiciga ah iyo bararka oo yaraada.

7. Waxay taageertaa caafimaadka neefsashada
Dhagaha yaraha waxay dejin kartaa cunaha xanuunka, waxay yareyn kartaa qufaca, waxayna nadiifin kartaa ciriiriga sanka. Waxyaabaha ay leeyihiin filashada ayaa ka dhigaya kuwo waxtar u leh caafimaadka neefsashada.

8. Waxay aad ugu fiicantahay xanuun ilkaha iyo gowsaha waxay la dirirtaaa bacteriyada ku dhex dhalata gowsaha waana xanuun baabiye dabiici ah.

9. Waxay ka hortagtaa cirid dhiiga iyo infectionka ku dhacaha ciridka.

10. Waxay wanaajisaa carafta afka iyo sifeynta ilkaha iyo bilicda ilkaha.

Faa'iidada: Neefsasho fudud iyo nafis ka yimaada hargab ama ciriiriga sanka.

Sida saxda ah ee Xirmooyinka loo calaliyo
Qaado 1-2 xabo oo dhan.
Geli afkaaga oo si tartiib ah u ruji si aad saliiddooda u sii daayaan.
Liq cabitaanka ama soo tufi qashinka haray haddii ay aad u xoogan yihiin.
Samee tan hal mar ama laba jeer maalintii, gaar ahaan cuntada ka dib.
Ka taxadaritaan
Dhagaha yaraha waa awood badan, markaa ha si xad dhaaf ah u isticmaalin. Ku dhaji 1-2 jeer maalintii.
Haddii aad la kulanto wax xanaaq ah ama xasaasiyad, jooji isticmaalka.
La tasho dhakhtarkaaga haddii aad uur leedahay, naas nuujinayso, ama aad dawo qaadato.
Gabagabo calaalinta xashiishka waa caado yar oo awood leh oo leh faa'iidooyin caafimaad oo cajiib ah. Laga soo bilaabo neefta cusub ilaa dheefshiidka iyo xasaanada ka sii wanaagsan, burooyinkan yaryar ayaa ah quwad dabiici ah. Bilow maanta inaad calaliso xabagta oo daawo isbeddellada yaabka leh ee jidhkaaga!
Isku daawey dhagayaraha waa daawo dabiici ah. DrXaatim2025 🌿✨

04/01/2025

Dalka Shiinaha waxaa ka dilaacay cudur cusub oo la dhaho Human Metapneumovirus (HMPV) kaas oo si xowli ah u fidaya, isbitaalada waxaa buux dhaafiyay bukaano doonaya in la daweeyo, waxayna dowladda shiinaha si degdeg ah ugu boorisay dadkeeda in ay xirtaan Face mask, ayna ilaaliyaan kala fogaanshaha bulshada.

Human Metapneumovirus (HMPV), waa caabuq ku dhaca neef-mareenka sare iyo hoose, gaara ahaan carruurta da'doodu ka yar tahay shanta sano, dadka da'doodu ka weyn tahay 65 sano iyo dadka difaaca jirkoodu daciif yahay.

HMPV, waxaa markii ugu horreysay laga helay dalka Netherlands sanadkii 2001, waxaana calaamadahiisa ka mid ah hargab, qufac, qandho, heerkulka jira oo sare u kaca, murqo xanuun iyo iwm.

Sida ay sheegeen khubaro caafimaad, HMPV waxa uu u faafaa sida cudurkii Covid-19 cml, waxaana uu leeyahay calaamadaha covid-19 cml.

Shiinaha:

1. Shan sano ka hor waxay ahayd COVID-19
2. Shan sano ka dib maantana waa HMPV

Ka sheekeeya hee.

28/07/2024

Cudurka cagaarshowga ama jooniska waa cudur dhibaato weyn ku haya bulshada caalamka ku dhaqan, sidaas darteed sanad kasta 28 July waxaa loo asteeyay maalinta cagaarshowga aduunka (World Hepatitis Day) si bulshada caalamka loogu wacyi galiyo qatarta iyo ka hortaga cudurkaan halista ah oo sida aamusan dadka u dila (Silent Killer). Hal-ku-dhigga sanadkaan 2024 ee Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) waa “Waa Waqtiga wax kaqabashada Cudurka Cagaarshawga” “It is Time for Action”.

Cudurka cagaarshowga waxaa keena feyrusyo kala duwan kuwaas oo keena burbur iyo dhaawac ku dhaca unugyada beerka (Hepatitis), feyrusyadaas waxaa ka mid ah: Virus A, B, C oo ah kuwa ugu badan iyo D, E.

Cagaarshowga A ( Hepatitis A Virus – HAV).

Waa nooca ugu badan sanadkii wuxuu ku dhacaa tiro dhan 1.4 milyan, wuxuu ku badan yahay caruurta, dadka waaweyna wuu ku dhacaa, hab saf mar ah (Outbreak) ayuu leeyahay. Wuxuu ku badan yahay goobaha nadaafadoodu hooseyso dadka badan ay ku nool yihiin (Crowded area) sida xeryaha qaxootiga IWM.

Feyruska wuxuu soo raacaa saxarada, waxaana gudbiya gacamaha kadib marka la cuno cunto , khudrad , miro oo aan si fiican loo nadiifin iyo marka la cabo biyo aan nadiif aheyn oo jeermiga ku jiro.
Cagaarshowga A (HAV) marka qofka dhiigiisa galo ilaa calaamooyinka ka soo if baxayaan waxey qaadaneysaa mudo dhan qiyaastii 30 maalmood, xiligaas qofka saxarada ayuu ku gudbinayaa cudurkii ama feyruskii.

Noocan A dhaqso ayaa looga bogsadaa , wax raagis ahna ma yeesho (Chronic Form).

Cagarshowga Fayrus B iyo C

Guud ahaan Fayruska Cagaarshowga kuwa ugu qatarsan waa nooca B iyo nooca C. Waxaana la sheegay in 304 milyan oo qof ay qabaan ama la nool yihiin caabuqa cagaarshowga isagoo nooca raagista yeesha ah (Chronic Hepatitis). Sanadkii waxaa u dhinta 1.3 million isku jirkooda. Saddex kun iyo shan boqol (3,500) oo qof ayaa u dhinta maalin kasta labadoodaba, iyadoo 30kii il-biriqsiba hal qof u dhinto caabuqaan cagaarshowga, halka 6500 qof oo cusub uu ku dhaco maalintiiba caabuqa cagaarshowga B iyo C, taasoo ah in daqiiqaddiiba in ka badan 5 qof uu ku dhaco cudurkaas. Waxaa kaloo la shaeegay in 4tii qofood, 1 qof ka mid ah uu qabo cudurka cagaarshiowga HBV. 5tii qofna 1 qof kaliya ayaa hela daawo ku habon. Halka HCV sidoo kale 2dii qofba, 1 qof ayaa la nool HCV.6dii qofna, 1 qof ayaa ka bogsada HCV. Waxaa kaloo baaritaan lagu helay in 13% dadka qaba cudurka HBV nooca raagista yeesha (Chronic HBV). % 36 waxaa la la ogaaday iney la nool yihiin HCV (Chronic HCV).

Cagaarshowga B (Hepatitis B Virus – HBV)

Cagaarshowga noocaan waxaa keena feyrus B (HBV), wuxuuna ka mid yahay kuwa ugu qatarsan. Cudurkan waxa uu keenaa in qofka uu ku noqdo mid wakhti kooban haya (Acute) ama joogta ah (Chronic). Wuxuu cudurkaan h**ey ugu soo dhacay qiyaas ahaan 2 bilyan oo qof, waxaa cudurkan la nool ama qabta 254 milyan ( Chronic Infection) waxaa sanadkii u dhimata tiro ku dhow hal milyan.

Marku feyruska dhiiga galo ilaa iyo calaamooyinka ka soo if-baxayaan waxay qaadaneysaa muddo dhan qiyaas ahaan 75 maalmood. wuxuuna leeyahay raagis (Chronic infection).

Cagaarshowga nooca B wuxuu ku gudbaa dhiiga iyo dheecaanka qofka jiran marka uu gaaro dhiiga qofka fiyow sida:-

• Hooyada uurka leh oo cunuga u gudbin karta xiliga dhalmada (Maternal Child Transmission) gaar ahaan xilliga cunuga u dhlanayo (Perinatal Transmission) xiligaas oo ah kan ugu badan ee raagista yeesha 90% (Chronic HBV ).
• Dhiig ku shubid (taasoo waayahan yaraatay).
• Cirbid lagu duray qof jiran oo qof kale loo isticmaalo (Cirbadaha la wadaago),
• Qalabka ama Sakiinta Gar xiirka, madax xiirka oo wadar loo isticmaalo.
• Wuxuu ku gudbi karaa galmada (Sexual In*******se).
• Wuxu kaloo ku gudbaa daawo dhaqameedka sida:-
• Dalqa goynta , qun goynta , ilka bixinta , gudniinka fircooniga , gudniinka raga si wada jir ah ,dhalma dhaqameedka , sarsarmada , toobinta oo intaba qalabka loo isticmaalayo aan la jeermis dilin.
Cagaarshowga nooca B waxaa halis u ah:-
• Bukaanada dhiig dareerka qaba (Hemophilia) oo mar kasta dhiig lagu shubo.
• Bukaanada kelyaha ka jiran oo la dhaqo (Renal Dialysis)
• Shaqaalaha caafimaadka iyo kuwa sheybaarka
• Bukanada HIV qaba oo difaacooda hooseeyo.

Waxaa xusid mudan in cagaarshowga B (HBV) oo boqal jeer (100%) ka dhaqso badan yahay HIV xowliga fiditaanka cudurka.

Feyruskan cagaarshowga B, todoba maalmood ayuu dibada ku noolaan karaa asagoo waqtigaas ku gudbin kara cudurka.

Cagaarshoowga C ( Hepatitis C Virus – HCV).

Waxaa keena feyruska cagaarshowga C (HCV), tirada aduunka qabta cagaarshowga nooca C-ga waa 50 milyan qof ; sanad kasta tirade bukaanka cusub uu ku dhaco sanadkiiba waxey gaareysaa 1.3 milyan. Waxaana sanad kasta u dhimata 300,000 qof.

Feyruska cagaarshowga nooca C-ga waxaa la helay 1989, horay waxaa la dhihi jirey (non-A, non-B hepatitis) oo aan ahayn cagaarshowga noocyada A iyo B, taariikhdaas wixii ka h**eeyay, wuxuu aad ugu gudbi jiray dhiiga dadka lagu shubo, asagoo keeni jiray cagaarshowga ka yimaada dhiig ku shubida (Post-transfusion hepatitis).

Wuxuu ku gudbaa dhiiga iyo dhecaanka qofka jiran marka uu gaaro qofka fiyow.

Marku feyruska dhiiga galo ilaa iyo calaamooyinka ka soo if-baxayaan waxay qaadaneysaa muddo dhan qiyaas ahaan 60 maalmood (45 -180 maalmood).

Cagaarshowga nooca C (HCV) wuxuu yeeshaa raagis (Chronic Hepatitis) 75% ilaa 80%, khatarta kale uu leeyahay waxaa ka mid ah in calaamooyinkii cudurka badanaa aysan soo If baxin 60% ilaa 80% (Asymptomatic), taas ayaa keentay magaca la siiyay oo ah dilaga aamusan (Silent Killer).

Calamooyinka Cudurka Cagaarshowga.

Calaamooyinka cudurka waxaa loo qeybiyaa 3 qeybood:-

Qeybta H**e :Waa xiliga cagaarkii wali soo if bixin (Pre-icteric Phase): Xiligaas bukaanka wuxuu qabaa calaamooyinka sida labo-labo , bog xanuun, madax xanuun, matag , cuntada uu qaadan kari waayo , daal badan,xumad, quun xanuun , murqo xanuun , xubno xanuun, shuban yar. Calaamooyinkaas waxay ay jiri karaan muddo dhan 10 ilaa 14 casho.

Qeybta labaad: Waa xiliga cagaarka muuqanaayo (Icteric Phase): Xiligan waxa soo muuqanaayo cagaarki indhaha , oogada, kaadida oo gaduud noqota sida shaah rinji ah (Dark Urine), saxarada oo midab cadaata iyo kor cuncun. Xanuun yar oo dhinaca beerka ku aadan iyo qanjiro barar. Calaamadahaan waxay jiri karaan muddo dhan 2 ilaa 3, 4 usbuuc.

Qeybta Sadaxaad: waa xiliga ka bogsashada cudurka (Convalescence phase):Xiligaan calaamooyinkii cudurka waa yaranayaan ilaa ay ka baaba’aan sida cagaarka indhaha iyo oogada oo baaba’aya, bukaanka waa ka soo fiicnaanayaan calaamadihii h**e laakiin taas macanaheedu ma ahan in bukaanku ka reestay cudurkii balse beerkii wali waa dhaawacan yahay oo waa bukaa, waxeyna qadaneysaa bogsashadiisa buuxda muddo 2 ilaa iyo 4 bilood ah.

Dabka iyo Cagaarshowga:

Bulashada soomaaliyeed qaar badan waxay aminsanyihiin in cudurka cagaarshowga lagu daaweeyo dabka bukaanka la gubo.
Hadaba dabka iyo cudurka cagaarshowga haba yaraatee wax xariir ah oo ka dhaxeeya ma jiran.

Arintaas si cilmi ah hadaan u fasirno, waa tii horay aan u soo xusney sadaxdii qeybood ee calaamooyinka gaar ahaan xiliga cagaarka indhaha iyo oogada ay soo if baxdo in uu jiri karo 3, 4 ilaa 5 usbuuc kadibna ay baabi doonaan calaamooyinkaas oo dhan, hadabo waxaa isku soo beegmaya xiliga bukaanka la gubo iyo dhamaadka caadiga ahaa ee calaamooyinka taas ayaana keentay in dadka qaarkiis u qaataan in bukaanka uu dabka ku reestay , taasaana waxay keeneysaa in bukaanku dib u bilaabo socod iyo dhaqdhaqaaqiisii nolol maalmeed midaas oo sii xumeyn doonto xaalada caafimaad ee beerka ayadoo bilooyin kadib (6 bilood) uu cudurkii u gudbaayo nooca raagiska yeesha (Chronic Hepatitis).

Cawaaqibta Dambe ee Cudurka Cagaarshowga.

Cudurka cagaarshowga noocyada B (HBV) iyo C (HCV), wuxuu noqon karaa nooca cusub (Acute Hepatitis) iyo nooca raagiska yeesha (Chronic Hepatitis).

Cagaarshowga nooca B infekshankiisa cusub (Acute Hepatitis) badanaa waa laga restaa muddo kadib , waxana ugu wacan difaaca qofka 90%, halka 10% uu noqdo kan raagiska yeesha (Chronic Hepatitis).

25% - 30% wuxuu u gudbayaa nooca beerka adkaada (Liver Cirrhosis) caloosha oo biyo galaan (Ascites) (15% - 25%) wuxuu u gudbaa kansarka beerka ku dhaca ( Liver Cancer – HCC).

Cagaarshowga nooca C (HCV) 75% - 80% wuxuu noqdaa kan raagiska yeesha (Chronic Hepatitis). 20% - 25% wuxuu u gudbaa beerka adkaada calooshana biyo galaan (Liver Cirrhosis) iyo kansarka beerka ku dhaca (Liver Cancer – HCC).

Ka hortago Cudurka Cagaarshoowga

Ka hortagga cudurka cagaarshowga waxaa muhim ah in laga fogaado qaabkii aan soo sheegnay uu cudurka ku gudbo.

Ugu h**een waa in la xoojiyaa nadaafada gacmaha cuntada ka hor iyo markii musqusha lagalo,waa in la xoojiyaa nadaafada guriga iyo musqusha, waan in si fiican loo mayraa qudaarta, waa in la ilaaliyaa nadaafada raashinka lacuno.Waxaa kaloo muhiim ah cirbadaha leesku duro,sakiinta garxiirka iyo cadayga ilkahain aan wadar loo isticmaalin, laguna tuurin dibadda. Sidoo kale waxaa muhiim ah qalabka loo isticmaalo ilka bixinta, dalqa goynta, quun-gooynta, gudniinka wiilasha, dhaga durista, uu nadiif yahay lana jeermi dilo taasoo laga helo xarumaha caafimaadka. Lamaanaha is-guursanaya waa in ay iska baaraan feyruska cagaarshowga nooca B.

Ka hortagga ugu muhimsan waa tallaalka cagaarshowga nooca A (HAV) iyo nooca B (HBV), oo ka hortagaya in cudurka cagaarshowga qofkuhaleelo wuxuuna siinayaa awood difaac oo joogto noqota.

WHO waxay xoogga saareysaa ka hortaga cagaarshowga nooca B (HBV) ee hooyadau gudbisodhallaanka, iyadoo la adeegsanayo tallaalka xilliga ilmaha dhalanaayo.

Sidoo kale Tallaalka Cagaarshowga B ee (HBV) 95-98% ayuu ka hortagaa in cudurkii u gudbo ama yeesho raagis (Chronic Hepatitis) ama u gudbo Beerka oo adkaada biyana galaan (Liver Cirrhosis) ama u beddelmo kansarka bani’aadamka khatarta ku ah ee beerka ku dhaca (Liver Cancer).

Tallaalkaan nooca B ee (HBV) waxaa la soo saaray 1982 helitaankiisa waddamada soo koraaya waa ka wanaagsan yahay waqtiyadii h**e, waxaana loo qaataa marka h**e bil kadib 6 bil kadib ( 0, 1, 6),Ururka caafimaadka adduunka wuxuu ku daray oo laga mid dhigay tallaalada joogtada ah ee caruurta la siiyo (EPI) isagoo la raacsiiyey tallaalka DTP looguna magac daray Pentavalent kaasoo waddaankeena soomaaliya manta laga heli karo.

Talo-siinta qofka qaba cudurka cagaarshowga

Bukaanka qaba cudurka cagaarshowga waxaan kula talinayaa marka uu cudurka isku arko in durbadiiba uu la xiriiro dhaqtar, isla markaasna qaato talada iyo daawada uu siiyo dhaqtarka.
Ugu h**eyntii waxaa la faryaaa:

• Nasasho dheer oo sariirta korkeeda uuku nasto, wax shaqo ahna uu ka fogaado muddo dhan ugu yaraan 3 ilaa 4 usbuuc.
• Raashinka: Qofku haduu afka wax ka qaadan karo waa in uu badsadaa qaadashada cuntada macaan ama malabka shinnida si uu helo tamar badan (energy). Dabcan arrimahaas aan soo sheegnay waa ka reebban yihiin qofka kaadi-macaanka qaba.

• Waa in uu aad u yaraystaa cunista subagga iyo cuntada shiilan. Brotiinka qiyaas ayuu u qaadan karaa. Waa in uu ka fogaado bukaanku cabidda khamriga , sigaarka iyo cunidda daawo aan dhaqtar u qorin.

Mention gareey qof kugu qaali ah si uu taxadar uga yeesho!!

Ugu dambeyntii waxaa ku soo gunaanadayaa in bulashadeena soomaaliyeed ay xoojiyaan ka hortagga cudurrada faafa iyagoo kordhinaaya wacyigooda caafimaad si loo helo bulsho caafimaad qabta. Waxaana hubaal ah in ka hortagga cudurrada ka wanaagsan yahay daaweynta.

W/D: Prof/Dr. Osman Mohamud Dufle

Dr_Xaatim MD

16/05/2024

JOONISKA KU DHACA CARUURTA MARKA AY DHASHAAN KA DIB.

Bishan May sanadkasta waxa la wacyigaliyaa jooniska caruurta markaa ay dhashaan ka dib, bal in kooban aan eegno:

MAXAA KEENA: Waxa ugu badan ee waqtiga keena joonisku waa in aanu wali beer ka ilmaha yari si fiican u awoodin in uu ka sifeeyo jidhka maadadan huruuda ugu wacan ilmaha oo loo yaqaano bilirubin. Inta badan waa mid sahlan.maaha mid uu ka qaaday hooyaadii ama uu la soo dhashay, maaha mid la is qaadsiiyo.

MARKEE AYUU KHATAR KEENI KARAA: laba mar ayuu khatar keeni karaa hadii ilmaha yar aan laga dawayna keeni karta dhaawac maskaxeed ama dhimasho.
1. Marar waxa keeni kara wax ilamaha yar dhibaato caafimaad ku ah (pathological) sida caabuq ama infection kaas oo ay calamdihiisa ka mid noqon karto joonis, marxaladani waxay keeni kartaa dhimasho
2. Marmar ka qaarna heerka maadadan bilirubin ayaa aad u sarayn karta heer ay maskaxda dhibaatayn karto oo u baahan in la daweeyo.hadii aan la dawayn waxa ay keeni kartaa dhimasho.

MA LA DAWAYN KARAA?
Qiimayn caafimaad oo dhamaystiran ka dib waa la dawayn karaa. Si kooban dawayntiisu waxa ay noqon karta in la daaweeyo wixii keenay, in lagu shido iftiin bilirubin ta hoos u dhiga iyo in la ga badalo dhiiga.

✍🏻 Dr abdikarim Awale Pediatrician
Dr-XaatimMD

05/05/2024

.
Waa dirxi maqaarka hoostiisa ku kora.
Waxa uu ka yimaada qaniinyada nooc kamida bahda duqsiga ama jinaca nooca baalka uu ku duulo leh.

Qaniiyada ka dib waxa uu ku reebaa ugax markaa kadib korta oo isku badasha dirxi.

Waxa qofka lagu arkayaa bilawga finan kaliya oo wata xanuun iyo barar, taas oo ka dhigta bilowga in lagu khaldo xanuuno kale oo maqaarka ku dhaca.

Waqtigan roobka waxa aan ku arkay qof kii 3 aad mudo bil gudaheed ah.

Xalku waa in laga saaro dirxiga maqaarka sida ugu dhakhsaha badan.

Lana daweeyo wixii caabuq ah ee kale ee ka faa iidaysta kuna dhaca maqaarka marka dhibaato soo gaadho sida bakteeriyada.

✍🏻Dr.Abdikarim Awale-Pediatrician

Bishii h**e dhexdeeda ayaan habeen wiil yar ka bixiyay tirxigaan marka waa in bulshado ku baraarugto waqti h**e intuusan saameyn geysan.

Dr. Xaatim MD

22/04/2024

Cashirka 1aad
Qaabka sokorta loo cabiro iyo saacada loo programiyo.
Ka fai'edeyso walaal.
Share dheh
Dr Xaatim MD

18/04/2024

CONJUNCTIVITIS (DAAFKA)

Waa bugto soo gaadha xuubka hoose ee isha ee wilka ku xidhan oo laga yaabo inuu keenay caabuq (mid fayras ama bagteeriyo), alleerji, walax
dibedda kaga yimi ama shay kimiko ah. Xanuunkan waxa uu ku keenaa
isha casaan/guduud, malax iyo isha ama labada indhoodba oo aad mooddo in dab gubayo.
Labada indhood waa ay is qabsadaan marka uu qofku seexdo. Carruurta
ayuu badiba ku dhacaa.

♤Isha oo guduudata ama casaata
♤ Caabuqa oo il ama labadaba gaadha
♤ Isha ama indhaha oo ilmeeya biyona ka yimaaddaan
♤ Malax ka timaadda
♤Aragtida oo aan is beddelin oo caadigeedii ku sugnaata

Daafka fudud.
Si joogta ah oo indhaha loogu maydho biyo marka h**e la kariyey, ka dibna la qaboojiyey Wax antibaayootika ah oo loo baahan yahay ma jirto Daafla Alleerjiga ah.
Wixii keenay markiisa h**eba oo laga dheeraado haddii ay suurtogal tahay si joogta ah oo isha ama indhaha loogu maydho biyo marka h**e la
kariyey, ka dibna la qaboojiyey sii bukaanka kiniini ah chlorpheniramine 4 mg:
o Carruurta 6 bilood ilaa sannad ah: ¼ xabbo oo kiniini ah, laba jeer maalintiiba
o Carruurta 1-5 jir ah: ¼-½ kiniini ah saddex jeer maalintii, sida
hadba loogu baahdo
o Carruurta 5 – 12 jir ah: ½ ilaa 1 xabbo 8dii saacadoodba
o Dadka waaweyn iyo ilmaha ka roon 12 jir: 1 xabbo 8dii saacadoodba iyo hadba sida loogu baahdo
!
Daafka alleerjigu waa ku yar yahay ilmaha ka yar hal sano.
Daafka Malaxda leh
Mari boomaatada/dhiiqada tetracycline 1% labada indhoodba, 8dii
saacadoodba mar, 7 maalmood
Daafka Ilmuhu Ku dhasho oo baakteeriyada Jabtidu Keento
Ku nadiifi biyo caadi ah oo milix leh ama biyo la kululeeyey ka dibna la qaboojiyey
Labada indhoodba dhiiqada tetracycline 1% mari labadii saacadoodba
GUDBI si looga sii baaraandego
Ha illaawin in labada waalidba u baahan yihiin in jabtiga laga daweeyo
Haddii ayna suurtagal ahayn:
Sii dawada benzylpenicillin (oo muruqa lagaga mudo): 25000IU/kg
6dii saacadoodba ilaa 7 beri
Haddii ilmo hadda dhashay uu yahay, maalin walba la soco oo hooyada dawee
Ka-hor-tagga Daafka Ilmaha ee Jabtidu Keento Hooyada oo wacyigeeda caafimaad la kobciyo Jabtida oo hooyada laga daweeyo intay uurka leedahay Ilamaha yaryar ee dhasha oo indhahooda loo nadiifiyo sida kor ku
qeexan Boomaatada ama dhiiqada tetracycline 1% oo ilmaha indhaha loo
mariyo kolka ay dhashaanba
XUSUUSNOW!
Cudurkan Daafka ILmaha Dhasha waa mid ku yimaadda ilmaha oo
hooyada ka qaada baakteeriyada jabtida kolka uu dhalanayo. Haddii aan
degdeg loo dawayn, indho la’aan ayuu keeni karaa.
Walax Qalaad oo Isha/Wilka Soo gaadha
Siigo, wasakh ama tin ama baalka indhaha oo go’a ayaa badiba baalka
hoostiisa gala oo laga helaa.

□isha gal biyo ah oo diiran dhex geli
□Waxa suurtowda in walaxda isha ku dhacday ama ku jirta lagaga soo qaadi karo maro qoyan ama dacalka maro nadiif ah oo la yara
qooyey/dharbiyey
□Haddii walaxdu ku hoos naban tahay baalka sare, bukaanka u sheeg inuu hoos eego.
□Baalasha gacanta ku qabo, oo kan sare
soo yare jiid oo kor u qabo sidii wax ku soo hadoodilaya baalka hoose
□Ha isku deyin inaad caadka wilka iyo xirribta daboolaya ka soo qabato walax ku dhacday; haddii aanad si sahlan uga soo qaadi
Karin shayga isha ku dhacay, Mari dhiiqada tetracycline, dabool oo kiyaalo xiro si dabeesha uga qarisid isha.
□Hadii xaladiisa kasii darto
CUSBATAAL U DIR bukaanka.
By Dr Xaatim MD

17/04/2024

Waa maxay dhididka farahabadan ee dadka qaar ay ku leeyihiin jidhka oo dhan ama qayb jidhka ka mida ?
xog badan oo xaaladaas ku saabsan kaga bogo qormadan insha allaa.

Dhididka farahabadan ee uu jidhku yeesho waxaa la yidhaa , wuxuu dhididkaa badani ku eekanaan karaa qayb jidhka ka mida sida baabacooyinka gacmaha, lugaha iyo kilaankilada ( ) ama jidhka oo dhan wuu ku dhamaan karaa ( ). Inta badan xaaladani waxay bilaabantaa xiliga qaangaadhka, waxaa keeni karta sabab ( ) ama waxay iman kartaa sabab la aan ( ). Sababaha inta badan dhididka saayidka ah ee jidhka keena waxaa ka mida
1. Buurida qayrul caadiga ah ( Obesity )
2. Qanjidhka loo yaqaan thyroid ka oo si saayida u shaqeeya ( hyperthyroidism )
3. Xanuunka macaanka ( diabetic mellitus )
4. Kansarada qaar ka mida iyo
5. Waxyaabo kale

Calaamadaha inta badan qofka lagu arko waxaa ka mida dhidid badan oo had iyo jeer ay leeyihiin baabacooyinka farahiisu, lugihiisu iyo qoyaan lagu arko dharkiisa kaasoo inta badan ka yimaada dhidid kilaankilada ah ama qaybaha kale ee jidhka, sidoo kale waxaa laga yaabaa dhidid kaa farahabadani inuu sameeyo shaqadiisa iyo dad la socodkiisa, mararka qaarna waxa uu u horseedi karaa cuncun iyo xanuun faraha ah.

Xalaadan sidee loo daaweeyaa ?

Xaaladan waxaa qaabilsan dhakhaatiirta maqaarka ( ).
Talaabada kobaad ee la qaadaa waa in qofka laga baadho sababaha keena dhididka saayidka ah ee jidhka, haddii la helo sabab keenaysa waxaa la saxaa sababtaas, haddii kalena qofka waxaa la siiyaa daawooyinka kale oo joojinaya carinta saayidka ah ee uu ku samaynayo habdhiska dareen wadku qanjidhada dhididka ( ), daawooyinka la isticmaalo waxaa ka mida Botulinum toxin iyo Anticholinergics.

Waxaa qoray:- Dr. farabadane

Dr Hatem MD

Dr-Xaatim medical consultant

03/08/2025

18/07/2025

22/01/2025

04/01/2025

28/07/2024

16/05/2024

05/05/2024

22/04/2024

18/04/2024

17/04/2024

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Business

Shortcuts

Share

Category