28/06/2026
⚖️ สรุปคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2313/2567
📌 เรื่อง ทางเดินเป็นคันนา ใช้ผ่านเกิน 10 ปี ได้ภาระจำยอมหรือไม่?
————————————
📌 ประเด็นข้อกฎหมาย
การใช้ทางผ่านที่ดินของผู้อื่นมานานเกิน 10 ปี จะทำให้ทางนั้นตกเป็นภาระจำยอมโดยอายุความหรือไม่
โดยเฉพาะกรณีที่ทางพิพาทเดิมเป็นเพียง “คันนา” และการใช้ทางเกิดจากความเกี่ยวพันเป็นญาติ การถือวิสาสะ และการเอื้ออาทรต่อกันของคนในชนบท
————————————
📌 ข้อเท็จจริง
นาย ซ. เป็นบิดาของจำเลยที่ 1 เดิมมีที่ดินตาม น.ส. 3 ก. เลขที่ 2486 ต่อมาแบ่งขายบางส่วนให้โจทก์ ซึ่งภายหลังเป็นโฉนดเลขที่ 8845
ส่วนที่เหลือของนาย ซ. ภายหลังเป็นโฉนดเลขที่ 8858 และตกแก่จำเลยที่ 1
ถัดไปเป็นที่ดินของนาย บ. ภายหลังเป็นโฉนดเลขที่ 8859 และตกแก่จำเลยที่ 2 และจำเลยที่ 3
ถัดไปอีกเป็นที่ดินของนาย ผ. ตาม น.ส. 3 ก. เลขที่ 1715 ซึ่งตกแก่จำเลยที่ 4
โจทก์ฟ้องว่า นาย ซ. ทำทางกว้าง 2 เมตร เป็นทางเดินพิพาทผ่านที่ดินของจำเลยทั้งสี่ทางด้านทิศใต้ ออกไปสู่ทางสาธารณะ
ต่อมาโจทก์ทำประโยชน์ในที่ดินของตนเอง โดยขุดบ่อเลี้ยงปลา และใช้ทางพิพาทเข้าออกเพื่อดูแลบ่อปลา ขนอาหารปลา และนำปลาออกไปขาย
โจทก์จึงอ้างว่า ใช้ทางพิพาทติดต่อกันมานานเกิน 10 ปี ทางพิพาทจึงตกเป็นภาระจำยอมโดยอายุความ
ฝ่ายจำเลยต่อสู้ว่า เดิมทางพิพาทไม่ใช่ทางกว้าง 2 เมตร แต่เป็นเพียงคันนากว้างประมาณ 50 เซนติเมตร ใช้เดินผ่านกันตามสภาพที่นาและความเกี่ยวพันของคนในพื้นที่
อีกทั้ง นาย ซ. กับนาย บ. เป็นญาติกัน ภริยาโจทก์ก็เป็นญาติกับนาย ซ. และขณะซื้อที่ดิน นาย ซ. เคยพาโจทก์ไปพบนาง ฉ. เพื่อขอใช้ที่ดินบางส่วนเป็นทางเดินออกสู่ถนนสาธารณะ ซึ่งนาง ฉ. ก็อนุญาตให้ใช้ทางได้
————————————
📌 ผลคดี
สำหรับจำเลยที่ 1 ระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้น โจทก์ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 1 และศาลชั้นต้นอนุญาต คดีในส่วนของจำเลยที่ 1 จึงยุติไปตั้งแต่ศาลชั้นต้น
ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ และยกฟ้องแย้งของจำเลยที่ 2 ถึงที่ 4
ศาลอุทธรณ์ภาค 9 พิพากษากลับ ให้ทางพิพาทบางส่วนตกเป็นภาระจำยอมแก่ที่ดินของโจทก์ และให้จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 ไปจดทะเบียนภาระจำยอม โดยโจทก์เป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย
ในชั้นฎีกา จำเลยที่ 2 เป็นผู้ฎีกา ส่วนจำเลยที่ 3 เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินแปลงเดียวกับจำเลยที่ 2 ศาลฎีกาจึงให้ผลคำพิพากษามีผลถึงจำเลยที่ 3 ด้วย
ส่วนจำเลยที่ 4 มิได้ขออนุญาตฎีกา คดีในส่วนของจำเลยที่ 4 จึงยุติไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 9
————————————
📌 คำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า
การได้สิทธิในทางเป็นภาระจำยอมโดยอายุความ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1401 ประกอบมาตรา 1382 ต้องเป็นการใช้ทางโดยความสงบ โดยเปิดเผย และด้วยเจตนาให้ทางนั้นตกเป็นภาระจำยอม ติดต่อกันไม่น้อยกว่า 10 ปี
เมื่อโจทก์เป็นฝ่ายอ้างว่าได้ภาระจำยอมโดยอายุความ ภาระการพิสูจน์จึงตกแก่โจทก์
ศาลฎีกาเห็นว่า เดิมทางพิพาทเป็นเพียงคันนากว้างประมาณ 50 เซนติเมตร และบริเวณดังกล่าวเป็นที่นา
“การที่เจ้าของที่ดินในบริเวณดังกล่าวอาศัยเดินบนคันนาผ่านที่ดินข้างเคียงเข้าออกสู่ถนนสาธารณะ ย่อมเป็นการเอื้ออาทรต่อกันของคนในชนบท”
เมื่อพิจารณาประกอบกับความเกี่ยวพันเป็นญาติ และพฤติการณ์ที่มีการยินยอมให้ใช้ทาง ศาลฎีกาเห็นว่า
“โจทก์จึงใช้ทางพิพาทผ่านที่ดินของจำเลยที่ 2 และที่ 3 โดยถือวิสาสะ มิได้ใช้อย่างเป็นปรปักษ์เพื่อให้ได้ภาระจำยอม”
แม้โจทก์จะนำดินลูกรังไปถมทางพิพาททุกปี เพื่อให้ใช้ทางสะดวกขึ้น ก็ยังไม่พอจะถือว่าเป็นการใช้ทางอย่างเป็นปรปักษ์เพื่อให้ได้ภาระจำยอม
อีกทั้งในปี 2560 โจทก์เคยเจรจาขอซื้อที่ดินส่วนที่เป็นทางพิพาทจากจำเลยที่ 2 และที่ 3 แต่ตกลงราคากันไม่ได้
ศาลฎีกานำพฤติการณ์นี้มาประกอบว่า หากโจทก์เชื่อว่าตนได้ภาระจำยอมในทางพิพาทแล้ว เหตุใดจึงต้องไปเจรจาขอซื้อที่ดินส่วนที่เป็นทางพิพาทอีก
พยานหลักฐานโจทก์จึงยังฟังไม่ได้ว่า โจทก์ใช้ทางพิพาทผ่านที่ดินของจำเลยที่ 2 และที่ 3 โดยความสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาให้ทางนั้นตกเป็นภาระจำยอมติดต่อกันไม่น้อยกว่า 10 ปี
ทางพิพาทบนที่ดินของจำเลยที่ 2 และที่ 3 จึงไม่ตกเป็นภาระจำยอมแก่ที่ดินของโจทก์โดยอายุความ
ศาลฎีกาพิพากษาแก้ ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 2 และจำเลยที่ 3
————————————
📌 สรุป
คดีนี้สรุปได้ว่า
การใช้ทางผ่านที่ดินของผู้อื่นมานานกว่า 10 ปี ไม่ได้หมายความว่าจะได้ภาระจำยอมเสมอไป
ต้องพิสูจน์ให้ได้ว่า เป็นการใช้ทางโดยความสงบ โดยเปิดเผย และด้วยเจตนาให้ทางนั้นตกเป็นภาระจำยอม
หากการใช้ทางเกิดจากความเป็นญาติ ความยินยอม การถือวิสาสะ หรือการเอื้ออาทรต่อกันของคนในชนบท แม้ใช้มานาน ก็อาจยังไม่ตกเป็นภาระจำยอมโดยอายุความ
ใช้ทางมานาน ไม่ได้แปลว่าได้สิทธิ
ถ้าการใช้ทางนั้นเกิดจากความเอื้ออาทร ความเป็นญาติ หรือการถือวิสาสะกัน
ทางนั้นก็อาจยังไม่ตกเป็นภาระจำยอมโดยอายุความ
————————————
📌 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
มาตรา 1401
มาตรา 1382
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 84/1
มาตรา 245
มาตรา 252
#ฎีกาศึกษา #ภาระจำยอม #ที่ดิน #คดีแพ่ง
