05/02/2026
ยกระดับมาตรฐาน "ข้อมูลฝุ่นไทย" : ผสานดาวเทียมและ AI
สู่ความแม่นยำระดับตารางกิโลเมตร หัวใจสำคัญที่ขับเคลื่อนแอปฯ เช็คฝุ่น
🌬️ฝุ่นหนักมาก ! ข้อความแจ้งเตือนจากหน่วยงานต่างๆ เริ่มมีเข้ามา โดยเฉพาะในพื้นที่กรุงเทพและปริมณฑล ที่เริ่มมีค่าปริมาณฝุ่น PM 2.5 เกินมาตรฐานมากในระดับสีแดงในหลายพื้นที่และมีแนวโน้มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน
💭ปัจจุบันแม้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะมีมาตรการเร่งด่วนออกมารับมือ แต่ก็ต้องใช้เวลาและยังไม่อาจสามารถแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศที่เกิดจากหลายสาเหตุให้หมดไปได้ในเร็ววัน ปัญหา PM 2.5 จึงยังเกิดขึ้นเป็นประจำในช่วงธันวาคม จนถึงพฤษภาคมของแต่ละปี และยังเป็นภัยร้ายใกล้ตัวที่ทุกคนต้องตระหนักและปกป้องดูแลตนเอง
🕵️♀️แต่ด้วยฝุ่น PM 2.5 มีขนาดเล็กเกินกว่าที่จะมองเห็นด้วยตาเปล่า และยากที่เราจะแยกออกว่าเป็นหมอกหรือฝุ่นพิษ การแจ้งเตือนถึงปริมาณฝุ่นพิษในพื้นที่ต่างๆ จึงเป็นเรื่องสำคัญ ทั้งนี้ในช่วง 4-5 ปีที่ผ่านมา การรายงานคุณภาพอากาศรวมถึงปริมาณฝุ่น PM 2.5 ผ่านทางแอปพลิเคชันต่างๆ ทั้งแอปที่พัฒนาในประเทศไทยและแอปในระดับโลกที่เป็นที่นิยม ต่างได้รับความสนใจและถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการเข้าถึงข้อมูลของประชาชนเพื่อให้สามารถหลีกเลี่ยงพื้นที่เสี่ยงเหล่านี้ได้อย่างทันท่วงที
และ “เช็คฝุ่น” ก็เป็นอีกหนี่งแอปพลิเคชันที่ได้รับความสนใจอย่างมากในช่วงที่เกิดสถานการณ์ฝุ่น PM 2. 5 ในปีที่ผ่านมา
📱โดยแอปพลิเคชันนี้เป็นผลพลอยได้จากงานวิจัยและการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศในการตรวจวัดเพื่อแก้ไขปัญหามลพิษในสิ่งแวดล้อม ที่ GISTDA หรือสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) พัฒนาขึ้น และบูรณาการข้อมูลร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ต่อยอดเป็นแอปพลิเคชันเปิดตัวให้บริการตั้งแต่ปลายปี 2564 เพื่อให้ประชาชน เข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็วและถูกต้อง สามารถหลีกเลี่ยงพื้นที่เสี่ยงภัย PM 2.5 ได้ทันต่อเหตุการณ์
✅ด้วยจุดเด่นของแอปพลิเคชันเช็คฝุ่น คือ “ สามารถบอกค่าฝุ่นได้ละเอียดถึงระดับตารางกิโลเมตร และลงลึกถึงจุดที่เรากำลังยืนอยู่จริง ๆ” ทำให้ปัจจุบันมียอดผู้ดาวน์โหลดทั้งในระบบ iOS และ Android กว่า 617,000 ครั้ง โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดสถานการณ์ฝุ่น PM 2.5 สูง มีปริมาณผู้ใช้งาน “เช็คฝุ่น” กว่า 171,000 รายต่อวัน และมีจำนวนการเรียกใช้ APIs มากกว่า 3.4 ล้านครั้งต่อวัน
▶ “บุษบา อ่วมเกษม” นักภูมิสารสนเทศชำนาญการพิเศษ และ “ณัฐดนัย พันธ์สิน” นักภูมิสารสนเทศ จาก GISTDA บอกว่า แอปพลิเคชันเช็คฝุ่น เป็นนวัตกรรมที่ใช้งานได้จริง ช่วยให้ชีวิตเราดีขึ้นด้วยเทคโนโลยีอวกาศ พัฒนาขึ้นเพื่อให้ทุกคนสามารถเช็คสถานการณ์ฝุ่น PM 2.5 ได้แบบ Near Real Time และครอบคลุมทั่วประเทศไทย
⚙ ฟีเจอร์หลัก ๆ ของแอปพลิเคชันนี้ คือ สามารถดูข้อมูลปริมาณฝุ่น PM 2.5 ณ ตำแหน่งปัจจุบันของผู้ใช้งานแบบรายชั่วโมงได้ตลอด 24 ชั่วโมง และคาดการณ์ล่วงหน้าได้ 3 ชั่วโมง ซึ่งช่วยให้วางแผนชีวิตประจำวันได้ง่ายขึ้น เช่น จะออกไปข้างนอกหรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง ก็สามารถเช็คดูได้ว่าปลอดภัยหรือไม่
🛜ทั้งนี้ หัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนแอปเช็คฝุ่น ก็คือ การผสานเทคโนโลยีดาวเทียมเข้ากับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ทำให้สามารถติดตาม วิเคราะห์และคาดการณ์แนวโน้มของปริมาณฝุ่น PM 2.5 ในประเทศไทยได้อย่างครอบคลุม แม่นยำและลงลึกถึงในระดับตารางกิโลเมตร
🧲 โดย "เช็คฝุ่น" เป็นระบบติดตามฝุ่นละออง PM2.5 จากดาวเทียม ข้อมูลบนแอปพลิเคชันมีการใช้ Machine learning ในการวิเคราะห์ค่าฝุ่นละออง PM2.5 ในพื้นที่ทั่วประเทศไทย ซึ่งเป็นการบูรณาการข้อมูลจากดาวเทียม เช่น Himawari ข้อมูลสภาพอากาศ รวมถึงข้อมูลแหล่งกำเนิดฝุ่น เช่น จุดความร้อน ร่วมกับการปรับเทียบข้อมูล PM 2.5 กับสถานีตรวจวัดที่ได้มาตรฐาน ทำให้สามารถคาดการณ์ล่วงหน้าได้ถึง 3 ชั่วโมง และมานำเสนอในรูปแบบข้อมูลในรายชั่วโมงและเฉลี่ย 24 ชั่วโมง โดยมีตัวเลขและค่าสีในระดับต่าง ๆ เพื่อให้ผู้ใช้งานสามารถเข้าใจสถานการณ์ได้ง่ายยิ่งขึ้น
🟩 " แอปพลิเคชันของเราได้รับการออกแบบตามหลัก Friendly Design ที่ไม่เพียงมุ่งเน้นความสวยงาม แต่ยังให้ความสำคัญกับการเข้าถึงและการใช้งานของผู้ใช้ทุกคนอย่างเท่าเทียม ไม่ว่าจะเป็นเพศ วัย หรือสภาพร่างกาย ซึ่งในปีนี้ แอปสามารถรองรับการใช้งานของผู้พิการทางสายตา โดยออกแบบในรูปแบบที่เข้าใจง่าย ไม่จำเป็นต้องอาศัยการมองเห็น เช่น การแสดงข้อมูลค่าฝุ่น PM2.5 และคำแนะนำในการดูแลสุขภาพในแต่ละพื้นที่ นอกจากนี้ ระบบยังรองรับการทำงานร่วมกับ Screen Reader เพื่ออ่านออกเสียงข้อมูลสำคัญ พร้อมทั้งมีการจัดลำดับหน้าจอและปุ่มคำสั่งอย่างชัดเจน เพื่อให้ผู้ใช้งานสามารถรับรู้และใช้งานได้อย่างถูกต้องและสะดวก”
การันตีความสะดวกและง่ายต่อการใช้งาน ด้วยรางวัล Mobile App Accessibility Awareness, Friendly Design award 2024 และ TAB Digital Inclusive Award 2025 และยังคว้ารางวัลเลิศรัฐ ประจำปี 2568 ด้านการบริการภาครัฐระดับดี ประเภทนวัตกรรมการบริการอีกด้วย
ปัจจุบันมีหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนนำข้อมูลภูมิสารสนเทศเพื่อการจัดการมลพิษทางอากาศอย่างข้อมูลฝุ่นไปต่อยอดใช้งานแล้วกว่า 200 หน่วยงาน
🔍 ทีมพัฒนาเช็คฝุ่น บอกอีกว่า GISTDA มีแผนที่จะเพิ่มฟีเจอร์ใหม่ๆ ในอนาคตอันใกล้ เพื่อยกระดับการให้บริการข้อมูลคุณภาพอากาศให้ครอบคลุมและเข้าถึงกลุ่มคนได้หลากหลายขึ้น โดยเฉพาะการเพิ่มข้อมูล "ก๊าซมลพิษ" อื่นๆ ที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ เช่น ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ คาร์บอนมอนอกไซด์ โอโซน และไนโตรเจนไดออกไซด์ การเพิ่มข้อมูลก๊าซเหล่านี้จะช่วยให้การประเมิน ดัชนีคุณภาพอากาศ (AQI) มีความแม่นยำและเป็นไปตามมาตรฐานสากลมากยิ่งขึ้น และยังมีแผนที่จะขยายขอบเขตการติดตามฝุ่นให้ครอบคลุมไปยังประเทศเพื่อนบ้านที่มีผลกระทบต่อประเทศไทย เพื่อให้สามารถเฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์ “หมอกควันข้ามแดน” ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
...อย่างไรก็ดีเรื่องของฝุ่น PM 2. 5 หรือมลพิษทางอากาศ ไม่ใช่แค่การเฝ้าระวัง หรือแจ้งเตือน เท่านั้น แต่เป้าหมายสำคัญคือ การร่วมกันแก้ไขให้ปัญหานี้ให้ลดลงหรือหมดไป ซึ่งจำเป็นต้องรู้ถึงสาเหตุที่แท้จริงของการเกิดฝุ่นในแต่ละพื้นที่ในแต่ละช่วงเวลา...
🛩️ซึ่งในปี 2567 ประเทศไทยโดย GISTDA และทีมนักวิทยาศาสตร์ไทยจากหลากหลายหน่วยงาน ได้ร่วมมือกับองค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติ ( NASA) ในการดำเนินโครงการ “Airborne and Satellite Investigation of Asian Air Quality” หรือ “ASIA-AQ” ซึ่งมีการนำเครื่องบินมาบินสำรวจและเก็บข้อมูลคุณภาพอากาศในประเทศไทย เพื่อทำความเข้าใจกับปัญหาคุณภาพอากาศในแต่ละพื้นที่ และสร้างแบบจำลองคุณภาพอากาศ เพื่อให้เกิดการวางกลยุทธ์ในการป้องกันและบรรเทาผลกระทบที่เหมาะสม
🔸และล่าสุดในปี 2569 นี้ GISTDA ยังต่อยอดความร่วมมือกับประเทศเกาหลีใต้ ในโครงการ GEMS-AQ ซึ่งจะใช้บอลลูนตรวจสภาพอากาศ หรือ HeliKite ในการเก็บข้อมูลสภาพอากาศหรือมลพิษในแนวดิ่ง ในเขตพื้นที่เมืองอย่างกรุงเทพ ฯ ที่ระดับความสูงประมาณ 1 กิโลเมตร เพื่อเติมเต็มข้อมูลในส่วนที่เทคโนโลยีอื่น ๆ ยังเข้าไม่ถึง ซึ่งจะช่วยในการเปรียบเทียบข้อมูล เพิ่มความแม่นยำในการตรวจวัดและวิเคราะห์ที่มาของฝุ่นในพื้นที่ต่าง ๆ ของประเทศไทย
💡แพลตฟอร์มข้อมูลฝุ่น PM2.5 พัฒนาขึ้นเพื่อเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลคุณภาพอากาศ เปิดให้ประชาชน นักวิชาการ สื่อมวลชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เข้าถึงข้อมูลเชิงพื้นที่ผ่านระบบ API เพื่อนำไปใช้ในการวิจัย การสื่อสารข้อมูล การรายงานข่าว และการติดตามประสิทธิภาพมาตรการจัดการมลพิษทางอากาศ
⏩️ผู้ที่สนใจสามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ 0-2141-4565 (ฝ่ายบริการข้อมูล)
❗️ผู้พัฒนาย้ำว่า “เช็คฝุ่น” ไม่ได้เป็นแค่แอปดูค่าฝุ่น แต่เป็นตัวช่วยเชื่อมเทคโนโลยีกับชีวิตประจำวัน ให้ทุกคนเข้าถึงข้อมูลคุณภาพอากาศได้ง่าย ใช้งานสะดวก เหมาะกับทุกเพศทุกวัย เพื่อให้เราทุกคนได้รู้เท่าทันฝุ่น และดูแลสุขภาพไปด้วยกัน ดังสโลแกนที่ว่า "รู้ไว เข้าใจง่าย ใช้ได้จริง "
#อว #เทคโนโลยีอวกาศ #เทคโนโลยี #อวกาศ #เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ #เช็คฝุ่น #อากาศ
