28/08/2026
သွေးတိုးရောဂါအကြောင်း သိကောင်းစရာနှင့် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနည်းများ
သွေးတိုးရောဂါ (Hypertension) သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ပါ လူသိများပြီး ဖြစ်ပွားမှုများသည့် ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သွေးတိုးရောဂါကို "တိတ်ဆိတ်သော လူသတ်သမား" (Silent Killer) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အကြောင်းမှာ သွေးတိုးနေသူ အများစုသည် သာမန်အားဖြင့် မည်သည့်လက္ခဏာမှ မပြဘဲ နှစ်ရှည်လများ စိတ်ချလက်ချ နေထိုင်မိတတ်ကြပြီး၊ နောက်ဆက်တွဲ ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဖြစ်ပွားမှသာ သိရှိကြရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
သွေးတိုးရောဂါဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။
နှလုံးမှ သွေးများကို ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့သို့ ပို့လွှတ်ရန် သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်းသို့ သွေးညှစ်ထုတ်ပေးရသည်။ ထိုသို့ ပို့လွှတ်စဉ် သွေးလွှတ်ကြော နံရံများပေါ်သို့ သက်ရောက်သော ဖိအားကို သွေးဖိအား (Blood Pressure) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုဖိအားသည် ပုံမှန်ပမာဏထက် မြင့်မားနေသည့် အခြေအနေကို သွေးတိုးရောဂါဟု သတ်မှတ်သည်။
သွေးဖိအား တိုင်းတာသည့်အခါ ကိန်းဂဏန်းနှစ်ခုဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည် -
အထက်သွေး (Systolic): နှလုံးမှ သွေးများကို ညှစ်ထုတ်စဉ် ဖြစ်ပေါ်သော ဖိအား။
အောက်သွေး (Diastolic): နှလုံးအနားယူစဉ် ပေါ်ပေါက်သော ဖိအား။
သွေးဖိအား ပမာဏ သတ်မှတ်ချက်များ -
ပုံမှန် သွေးဖိအား: ၁၂၀ / ၈၀ mm Hg အောက်
သွေးတိုးစပြုသော အခြေအနေ: ၁၂၀-၁၂၉ / ၈၀ mm Hg အောက်
သွေးတိုးရောဂါ (အဆင့် ၁): ၁၃၀-၁၃၉ / ၈၀-၈၉ mm Hg
သွေးတိုးရောဂါ (အဆင့် ၂): ၁၄၀ မရှိမဟုတ် ၁၄၀ အထက် / ၉၀ မရှိမဟုတ် ၉၀ အထက်
ဖြစ်ပွားရသော အကြောင်းရင်းများ
သွေးတိုးရောဂါကို မူလသွေးတိုးနှင့် ဒုတိယသွေးတိုးဟူ၍ အမျိုးအစား နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည် -
၁။ မူလသွေးတိုး (Primary Hypertension): အကြောင်းရင်း အတိအကျမရှိဘဲ အသက်အရွယ် ရလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပွားလာခြင်း ဖြစ်သည်။
၂။ ဒုတိယသွေးတိုး (Secondary Hypertension): အခြားရောဂါတစ်ခုခုကြောင့် သွေးတိုးလာခြင်း ဖြစ်သည် (ဥပမာ - ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ ဟော်မုန်းဓာတ် မမျှတခြင်း၊ အချို့သော ဆေးဝါးများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ)။
သွေးတိုးနိုင်ခြေကို မြှင့်တင်ပေးသော အချက်များ -
အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာခြင်း။
မျိုးရိုးထဲတွင် သွေးတိုးရောဂါ ရှိခြင်း။
အစားအသောက်တွင် အဆာပြေ ငန်လွန်းသော အစားအစာများ/ဆား စားသုံးမှု များခြင်း။
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မရှိခြင်း သို့မဟုတ် နည်းပါးခြင်း။
ဝလွန်ခြင်း သို့မဟုတ် အဝလွန်ခြင်း။
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် အရက်အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်း။
စိတ်ဖိစီးမှု သောကများခြင်း။
ကြိုတင်သတိပြုရမည့် လက္ခဏာများ
သွေးတိုးရောဂါသည် လက္ခဏာမပြတတ်သော်လည်း သွေးဖိအား ရုတ်တရက် အလွန်အမင်း မြင့်တက်လာပါက အောက်ပါလက္ခဏာများ ခံစားရနိုင်သည် -
ဇက်ကြောတက်ခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းကိုက်ခြင်း (အထူးသဖြင့် နံနက်ပိုင်းတွင် မူးဝေခြင်း)။
ရင်တုန်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း။
အသက်ရှူရ ခက်ခဲခြင်း။
အမြင်အာရုံ ဝေဝါးလာခြင်း။
နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်း။
သွေးတိုးရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများ
သွေးတိုးရောဂါကို စနစ်တကျ မထိန်းချုပ်ပါက ရေရှည်တွင် အောက်ပါ ပြင်းထန်သော ရောဂါများကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည် -
နှလုံးရောဂါနှင့် နှလုံးဖောက်ခြင်း (Heart Attack): သွေးကြောများ မာကျောကျဉ်းမြောင်းသွားသဖြင့် နှလုံးသို့ သွေးရောက်ရှိမှု နည်းပါးသွားနိုင်သည်။
လေဖြတ်ခြင်း (Stroke): ဦးနှောက်အတွင်းရှိ သွေးကြောများ ပိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေါက်ထွက်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း: ကျောက်ကပ်ရှိ သွေးကြောငယ်များ ပျက်စီးကာ ကျောက်ကပ် အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ခြင်း။
အမြင်အာရုံ ကွယ်ခြင်း: မျက်စိအတွင်းရှိ သွေးကြောငယ်များ ပျက်စီးသွားခြင်း။
သွေးတိုးရောဂါ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနည်းများ
သွေးတိုးရောဂါကို သဘာဝအတိုင်း ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ကာကွယ်ရန် အောက်ပါ နေထိုင်မှုပုံစံများကို ပြောင်းလဲသင့်သည် -
၁။ ဆား (ဆိုဒီယမ်) လျှော့စားပါ: တစ်နေ့လျှင် ဆား လက်ဖက်ရည်ဇွန်း တစ်ဇွန်း (၅ ဂရမ်) ထက် ပိုမစားသင့်ပါ။ ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ငံပြာရည်နှင့် အသင့်စား အစားအစာများကို လျှော့ရှောင်ပါ။
၂။ မျှတသော အစားအသောက် စားပါ: ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံ၊ အစေ့အဆန်များနှင့် အဆီနည်းသော အစားအစာများကို ပိုမိုစားသုံးပါ။
၃၃။ မှန်မှန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ: တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး ၁၅၀ မိနစ်ခန့် (တစ်နေ့လျှင် မိနစ် ၃၀ ခန့်၊ တစ်ပတ် ၅ ရက်) လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ရေကူးခြင်း စသည့် လေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ပါ။
၄။ ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းပါ: ပိုလျှံနေသော ကိုယ်အလေးချိန်ကို လျှော့ချခြင်းသည် သွေးဖိအားကို သိသိသာသာ လျော့ကျစေသည်။
၅။ ဆေးလိပ်နှင့် အရက် ရှောင်ကြဉ်ပါ: ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အရက်သောက်သုံးမှုကို လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ခြင်း။
၆။ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချပါ: တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ ယောဂကျင့်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်လက်ပေါ့ပါးစေမည့် ဝါသနာပါရာများကို ပြုလုပ်ပါ။
သွေးတိုးရောဂါသည် ကြိုတင်ကာကွယ်၍ ရနိုင်သလို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ပါကလည်း သာမန်လူတစ်ဦးကဲ့သို့ ကျန်းမာစွာ သက်ရှည်ကျန်းမာစွာ နေထိုင်နိုင်သော ရောဂါဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ သွေးဖိအားကို ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်း၊ ဆရာဝန်၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆေးဝါးများကို မှန်မှန်သောက်သုံးခြင်းတို့ဖြင့် ကျန်းမာသော လူနေမှုဘဝကို တည်ဆောက်သင့်ပါသည်။
#သွေးတိုးရောဂါ
#ကျန်းမာရေး
#ငွေလဲဈေးနူန်း
