Wanderfulminds

07/05/2026

ไปลงทะเบียนงานบรรยาย ที่ซิดนี่ เกี่ยวกับ “การสูงวัย” และ “ภาวะสมองเสื่อม” ถึง การใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพร่วมกับโรคสมองเสื่อม

ตรงกับแนวคิดที่ยึดมาตลอด เกี่ยวกับการมีชีวิตอย่างมีคุณภาพ

--

หนึ่งในประเด็นสำคัญจากการบรรยายคือ

“การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม ไม่ควรเป็นการทำทุกอย่างแทนพวกเขา แต่ควรมุ่งสนับสนุนให้พวกเขามีอิสระ มีตัวตน และมีศักดิ์ศรีของตนเอง”

--

1. เป็น “ผู้สนับสนุน” ไม่ใช่แค่ “ผู้ช่วย”

ควรสนับสนุนให้ผู้ป่วยยังคงทำสิ่งต่าง ๆ ด้วยตนเองเท่าที่ทำได้ เช่น

* ให้ตัวเลือก
* ถามคำถามปลายเปิด
* แบ่งงานออกเป็นขั้นตอนเล็ก ๆ

เป้าหมาย คือ การรักษาความมั่นใจ ความสามารถ ในการตัดสินใจ และศักดิ์ศรีของผู้ป่วย แม้ว่าการทำสิ่งต่าง ๆ อาจใช้เวลานานขึ้นก็ตาม

--

2. ออกแบบสภาพแวดล้อมโดยส่งเสริมความเป็นอิสระ

การปรับสิ่งแวดล้อมเล็ก ๆ น้อย ๆ จะช่วยให้ใช้ชีวิตประจำวันได้ง่ายขึ้น เช่น

* จัดทางเดินให้ชัดเจน
* ใช้ป้ายกำกับ
* ใช้ Post-it หรือไวท์บอร์ดช่วยเตือนความจำ
* ใช้สีที่ตัดกันเพื่อช่วยการมองเห็นและการจดจำ

ผู้บรรยายเรียกแนวคิดนี้ว่า “designing for doing“ (การออกแบบพื้นที่เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยยังคงมีส่วนร่วมในชีวิตประจำวัน) แทนที่จะต้องพึ่งการสั่งตลอดเวลา

--

3. เชื่อมโยงกับผู้ป่วยด้วยใจ

ช่วงเวลาสั้น ๆ ของการมีปฏิสัมพันธ์มีความหมายมาก เช่น

* การแวะมาเยี่ยม
* การโทรศัพท์
* การพูดคุยในชีวิตประจำวัน

ควรชวนผู้ป่วยทำกิจกรรมที่มีความหมาย สร้างปฏิสัมพันธ์ กับพวกเขา

* รดน้ำต้นไม้
* จัดโต๊ะอาหาร
* ทำอาหาร

โดยเน้นสิ่งที่พวกเขา “ยังทำได้” และให้คุณค่ากับบทบาทของพวกเขา

--

แนวคิดสำคัญที่น่าจดจำคือ

“ความเป็นอิสระ เป็นสิ่งที่เกิดขึ้น ผ่านความสัมพันธ์กับผู้อื่น”

- การช่วยเหลือผู้มีภาวะสมองเสื่อม จึงไม่ใช่การทำแทนทั้งหมด
- แต่คือการให้ความช่วยเหลือ “เท่าที่จำเป็น” เพื่อให้พวกเขายังคงใช้ชีวิตในแบบของตนเองได้ต่อไป

❤️❤️❤️

--

เขียนโดย ไข่มุก, PhD Cognitive Neuroscience

เชี่ยวชาญด้าน การบกพร่องทางการสื่อสาร (Aphasia) ภาวะบกพร่องของสมอง (Brain Impairment) การประมลผลของภาษาและสมอง (Language & Brain Processing)

- University of Groningen, the Netherlands;
- University of Potsdam, Germany;
- Macquarie University, Australia;
- Newcastle University, England

---

16/06/2025

เมื่อเดือนที่แล้วมีโอกาสไปงาน นิทรรศการ “ซัมเมอร์” (คำเรียก “อัลไซเมอร์” ฉบับให้ฟังไม่ดูเลวร้าย) ของ เพื่อนณิ เพื่อนจากมหาลัย

เป็นการตอกย้ำถึงปัญหาที่เกิดขึ้นในระบบว่า เมื่อมีภาวะสมองเสื่อม (cognitive decline) สิ่งที่ผู้ป่วยจะได้มาคือ ยา ... เพียงเท่านั้น

และที่เหลือปล่อยให้คนในครอบครัวจัดการ (ต่างกับการเคลื่อนไหว ที่ หากขยับแขนขาร่างกาย ไม่ได้ จะมีนักกายภาพคอยช่วยเหลือ)

ในฐานะที่ศึกษาด้านนี้ และมองเห็นปัญหานี้มาสักพัก อยากจะผลักดันให้ทุกคนเห็นความสำคัญของ การใช้ชีวิตอย่าง “แอคทีฟ” ไม่ปล่อยให้สมองและร่างกายหยุดนิ่ง

ไม่ยึดติดว่าหลังเกษียณ คือ การพักผ่อนอยู่บ้านเฉยๆ แต่คือช่วงเวลาที่ควรลุกขึ้นมาทำกิจกรรม เรียนรู้สิ่งใหม่ และดูแลสมองให้คงความแข็งแรงให้นานที่สุด อาจจะเล่นดนตรี ท่องเที่ยว พบปะผู้คน หรือเรียนรู้ภาษา ทักษะใหม่ๆ

--

ความจำเลือนหาย คงเป็นเรื่องที่ไม่มีใครอยากให้เกิด แต่ทั้งนี้ ด้วยสังคมผู้สูงวัยที่กำลังสูงขึ้นมากเรื่อยๆ (ปัจจุบัน 20% และ กำลังเข้าสู่ 30-40% ในไม่ช้า)

หากใคร หรือ คนรอบข้าง เริ่มมี อาการเหล่านี้ อยากฝากให้ช่วยตระหนักสักนิด และไป MRI ดูนะคะ

- ลืมเรื่องง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน ลืมเรื่องราวที่เพิ่งเกิดขึ้น
- ถามคำตอบคำ สื่อสารยาวๆ ไม่ได้
- ใช้เวลานานในการคิด การพูด
- ไม่ค่อยอยากไปสังสรร แยก/ปลีกตัวออกมาจากสังคม
- นอนง่าย หลับง่ายอย่างผิดปกติ แม้ตอนกลางคืนสามารถนอนได้ 8-10 ชม แล้ว แต่กลางวัน ก็คือ หัวถึงหมอน หลับเลย

สิ่งเหล่านี้ อาจบ่งบอกว่าเป็นระยะแรกๆ เพราะหลังจากนั้น หากให้เลยเถิดไปขั้นถัดมา (เห็นภาพหลอน โมโหง่าย ควบคุมตนเองไม่ได้) อาจจะชะลออาการได้ยากลง

--

ไม่เกิดขึ้นคือดีที่สุด

แต่หากเป็นแล้ว ช่วยกันสังเกตุ และช่วยกันผลักดันให้ทำกิจกรรม ด้านสังคม ศิลปะ คิดคำนวน และภาษา #เพื่อให้ดำรงชีวิตได้ #แบบพึ่งพาตนเองได้ และจดจำเรื่องราว #ความทรงจำต่างๆ ได้ ให้นานที่สุด

และอะไรที่มัน toxic ในชีวิต ก็เอาออกให้หมด รักษากายใจให้แข็งแรง และรักษาจิตให้มั่นคง 🙂

--

เขียนโดย ไข่มุก, PhD Cognitive Neuroscience

เชี่ยวชาญด้าน การบกพร่องทางการสื่อสาร (Aphasia) ภาวะบกพร่องของสมอง (Brain Impairment) การประมลผลของภาษาและสมอง (Language & Brain Processing)

- University of Groningen, the Netherlands;
- University of Potsdam, Germany;
- Macquarie University, Australia;
- University of Trento, Italy;
- Newcastle University, England)

---

17/05/2025

ภาวะสมองฝ่อ (Cerebral Atrophy) หรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับการเสื่อมของสมอง เช่น ภาวะสมองเสื่อม (Dementia) หรือโรคอัลไซเมอร์ มีอาการแบ่งออกเป็น 3 ระดับหลัก ๆ ตามความรุนแรง คือ

----

🧠 1. ระยะเริ่มต้น (Mild / Early Stage)

🔍 ลักษณะอาการ:
• เริ่มลืมสิ่งที่เพิ่งเกิดขึ้น เช่น คุยอะไรเมื่อเช้า หรือวางของไว้ที่ไหน
• เริ่มมีปัญหาในการหาคำพูด (เช่น คำพูดติดอยู่ที่ปลายลิ้น)
• สับสนเวลาเล็กน้อย (เช่น ไม่แน่ใจว่าวันนี้วันอะไร)
• เริ่มมีอารมณ์แปรปรวนง่าย หงุดหงิดง่าย
• ยังสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้เอง

✅ การดูแล:
• กระตุ้นสมองผ่านกิจกรรมที่สนุก เช่น เกมเบา ๆ บทสนทนา
• เน้นทำกิจกรรมร่วมกัน ไม่ใช่สั่งให้ทำ
• จดบันทึกประจำวัน ใช้ปฏิทินช่วยจำ

---

🧠 2. ระยะกลาง (Moderate / Middle Stage)

🔍 ลักษณะอาการ:
• ลืมข้อมูลสำคัญ เช่น วันเกิด ญาติสนิท
• สับสนเรื่องสถานที่ เวลา หรือบุคคลมากขึ้น
• เริ่มมีปัญหาในการทำกิจกรรมประจำวัน เช่น ทำอาหารเองไม่ได้
• อาจเริ่มมีพฤติกรรมซ้ำ ๆ หรือถามคำถามเดิม ๆ หลายรอบ
• มีอารมณ์เปลี่ยนแปลงมากขึ้น เช่น ซึมเศร้า วิตกกังวล

✅ การดูแล:
• ต้องมีผู้ดูแลใกล้ชิดมากขึ้น
• สร้างกิจวัตรประจำวันที่คงที่
• เลี่ยงสถานการณ์ที่อาจทำให้สับสนหรือเครียด
• ใช้กิจกรรมที่มีโครงสร้าง เช่น การวาดภาพ การพับผ้า

---

🧠 3. ระยะรุนแรง (Severe / Late Stage)

🔍 ลักษณะอาการ:
• สูญเสียความสามารถในการพูดคุยหรือสื่อสาร
• จำคนในครอบครัวไม่ได้
• ไม่สามารถดูแลตนเองได้ เช่น กินข้าว อาบน้ำ แต่งตัว
• กล้ามเนื้อเริ่มอ่อนแรง เคลื่อนไหวยากขึ้น
• มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อ เช่น ปอดบวม

✅ การดูแล:
• ต้องการการดูแลตลอด 24 ชั่วโมง
• เน้นการดูแลด้านสุขภาพกายและความปลอดภัย
• สื่อสารด้วยน้ำเสียงและสัมผัสที่นุ่มนวล
• ใช้กิจกรรมง่าย ๆ เช่น ฟังเพลง นวดเบา ๆ หรือดูภาพถ่าย

---

ในภาพ คือ อาการ 10 อย่าง ที่เป็นสัญญาณของภาวะ/โรค

1. จำไม่ได้
2. ทำเรื่องคุ้นเคยไม่ค่อยได้
3. จำหลงลืมสถานที่ เวลา
4. ตรรกะแย่ลง
5. อารมณ์/ พฤติกรรมแปรปรวน
6. มีความยากลำบากในการเข้าใจตำแหน่ง รูปร่าง ระยะทาง
7. ลืมว่าวางของไว้ที่ไหน
8. ปลีกตัวจากสังคม
9. พูด/ ใช้ภาษาแย่ลง
10. คิดแก้ปัญหา/ คำนวณไม่ได้ดีเหมือนเดิม

---

ใครเริ่มมีอาการเหล่านี้ ไม่อยากให้ชะล้าใจนะคะ อยากให้หมั่นสังเกตุตนเองและคนรอบข้าง พาทำกิจกรรมเยอะๆ ทางสังคม พบปะผู้คน ไม่อยู่นิ่ง ทั้งทายสมอง กาย ใจ ❤️

---

15/01/2025

สถิติผู้ป่วยสมองเสื่อม (dementia) สูงขึ้นทุกปี ในปี 2022 หากเดินผ่านคนไทย 100 คน จะพบว่ามี 6 คน เป็นโรคนี้

---

• ”เหมือนเป็นเรื่องปกติที่เราจะหลงลืม โดยเฉพาะผู้ใหญ่“
• “ก็เป็นไปตามวัย“
• "ดูเป็นเรื่องธรรมดา”

3 ประเด็น ข้างต้น น่าจะเป็นสิ่งที่หลายคนคิด เพราะเราคงเห็นๆ กันอยู่ ทั่วไป --- ลืมแว่น ลืมกุญแจ ลืมว่าจะทำอะไร ทำอาหารอยู่ดีๆ ก็ลืมใส่น้ำตาล ใส่เกลือ ทำอาหารมาทั้งชีวิต จู่ๆ กลับลืม ลืมทาครีม ลืมสระผม ขำๆ ไปกับมัน

---

สิ่งเหล่านี้ไม่ปกติ ... ถ้าเป็นบ่อยๆ หรือบ่อยขึ้น และถ้าปล่อยให้นานขึ้น ก็คงขำไม่ออก

---

• สมองของเรา แบ่งแป็นหลายส่วน แต่ละส่วน ทำหน้าที่ต่างกัน แต่ละส่วน มีผลต่อ อารมณ์ ความคิด พฤติกรรม การสื่อสาร ที่ต่างกันไป

• ย้อนไป ปี 1848 นายเกจ (คนงานรถไฟ) ที่ขณะปฏิบัติงานในหน้าที่อยู่ดีๆ เกิดอุบัติเหตุ --- แท่งเหล็ก ทิ่มเสียบใบหน้า ทะลุสมอง

• หมอตกใจ เหมือนปาฏิหารณ์ งงว่าแผลใหญ่ลึก ทะลุถึงก้อนสมอง สาหัส แต่นายเกจ เดินเหินได้ พูดคุยได้ กลับมาทำงานได้เหมือนเดิม --- แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปหลังจากนั้น เปลี่ยนแปลงแวดวงสมอง (neuroscience) ไปตลอดกาล

• นายเกจมี พฤติกรรม นิสัย ที่เปลี่ยนไป จากหน้ามือ เป็นหลังมือ จากใจเย็น ใจดี กลายเป็นคน ดุ อารมณ์ร้าย ด่าทอ

• จากเชี่ยวชาญด้านการคำนวน คิดเลข การกะขนาดสิ่งต่างๆ เขากลับทำไม่ได้ดีเหมือนเดิม

• กรณีศึกษา ของนายเกจ พบว่า สมอง ”ส่วนหน้า“ ของเขา ได้รับการกระทบจากบาดแผล และสมอง ”ส่วนหน้า“ นี่เอง (จากภาพ คือ สีแดง) ที่ควบคุมอารมณ์ ความคิด พฤติกรรม

---

• ทั้งหมดนี้ทำให้รู้ว่า สมองซับซ้อนกว่าที่คิด แม้จะเป็นก้อนๆ เดียว แต่ๆ ละจุดมีความหมาย (ด้านหน้า ด้านหลัง/ท้ายทอย ด้านข้าง)

• การที่จุดๆ หนึ่งของสมองเสียหาย (ไม่ว่าจะจาก สมองฝ่อ บาดเจ็บ สโตรก) มีผลต่ออารมณ์ ความคิด การสื่อสาร พฤติกรรมมนุษย์ ในทางใดทางหนึ่งเสมอ --- อาจจะเคยเห็นคนเป็นสโตรก แล้วขยับแขนขา ไม่ได้ นั่นเพราะ สมองส่วนควบคุมการเคลื่อนไหวโดนทำร้าย

• เมื่อเริ่มมีอาการหลงลืม อารมณ์เปลี่ยน ให้สังเกตุตนเอง ให้คนรอบข้างคอยดู คอยช่วยกัน ว่าเป็นเพียงชั่วคราว หลงลืมทั่วไป หรือ เป็นมากขึ้น --- เพราะจาก เรื่องที่เห็นว่าเล็กน้อย (ลืมกุญแจ ลืมว่าจะทำอะไร) อาจกลายเป็นเรื่องที่ใหญ่ขึ้น (ลืมอาบน้ำ ลืมทานยา ลืมทานอาหาร ลืมตัวเอง ลืมคนรอบข้าง นิสัยเปลี่ยนไป จากร่าเริง เป็น อารมณ์ร้าย จากสนุกสนาน เป็นคนเศร้าหมอง เคลื่อนไหวไม่ได้ ดูแลตัวเองไม่ได้)

---

ภาพข้างล่าง (เครดิตภาพ จาก Shirley Ryan Ability Lab) คือ การทำหน้าที่ส่วนต่างๆ ของสมอง

• ด้านหน้า (สีแดง) >> ควบคุม เคลื่อนไหว ความคิด ให้เหตุผล ความจำ การสื่อสาร

• ด้านบน (สีเหลือง) >> การรับรู้ สัมผัส การรู้ทิศทาง อ่าน เขียน การคำนวณ

• ด้านหลัง (สีฟ้า) >> การมองเห็น การอ่าน (อาจจะเคยได้ยินว่า โดนตีที่หลังศีรษะ สูญเสียการมองเห็นได้ ก็เพราะเหตุนี้แหละ)

• ด้านล่าง (สีน้ำเงิน) >> การทรงตัว การควบคุม

• ด้านข้าง (สีเขียวอ่อน) >> เข้าใจภาษา การรับรู้เสียงดนตรี/เพลง ความรู้สึก การเรียนรู้ การได้ยิน

---

ภาพที่สอง คือ นายเกจ ที่โดนเหล็กทิ่มสมอง ให้สังเกตว่าส่วนที่โดนกระทบ คือ สมอง “ส่วนหน้า”

---

ในตอนถัดๆ ไป จะมาเขียนต่อ ว่า ทำอย่างไรได้บ้าง ในการช่วยพัฒนาสมอง ช่วยกระตุ้นให้สมอง กะปรี้กระเปร่า

14/01/2025

สังคมไทย เป็นหนึ่งในสังคม ที่เข้าสู่สังคมสูงวัย (คือ มีจำนวนผู้สูงวัยมากถึง 20%)

---

หนึ่งในภาวะ/อาการที่ตามมา คือ เรื่องของความจำ ความหลงลืม ซึ่งสามารถนำไปสู่โรคทางสมองได้ ทั้งภาวะสมองเสื่อม/ดีเมนเชีย (dementia) หรือ อัลไซเมอร์ (alzheimer's)

---

แต่วันนี้เราจะยังไม่พูดไปถึงจุดนั้น จะขอเล่าถึง “สมองฝ่อ (celebral atrophy)" ก่อน

---

• สมองฝ่อ เกิดได้ตามวัย เทียบเหมือน ในเพศหญิงคือ จำนวนไข่ ที่ลดลง ในเพศชาย คือ อสุจิ ที่ลดลง ตามวัย

• และ สมองฝ่อ ไม่ได้เกิดในผู้ใหญ่/ผู้สูงอายุเท่านั้น ยังพบในวัยเด็ก วัยรุ่น ได้

• สมองฝ่อ เกิดจากการสูญเสียเซลล์สมอง (หรือ การเชื่อมต่อของเซลล์สมอง) --- ในสมองมนุษย์เรามีเซลล์ เซลล์พวกนี้จะส่งสัญญาณหากัน เหมือนเซลล์มันคุยกันอ่ะแหละ ถ้าเซลล์มันตาย มันก็จะคุยกันไม่ได้ พอมันคุยกันไม่ได้ เซลล์อื่นๆ ก็ตายตามไปด้วย (เพราะมันขาดการสื่อสาร/เชื่อมต่อ)

• พอสมองบางจุดมันเริ่มฝ่อ (เพราะเซลล์ตาย) มันก็ทำให้ สมองจุดอื่นๆ ฝ่อตามได้ง่ายกว่าปกติ (หากไม่ได้ใช้) --- เหมือนถ้าไม่ได้ออกกำลังกายนาน พอวิ่ง ขาก็เมื่อย หรือวิ่งไม่ได้ ถ้าวิ่งบ่อยๆ ก็ชิน ไม่เมื่อย

• การที่สมองมีการเสื่อม/ฝ่อ มากขึ้น ก็คือ เซลล์ในสมองลดน้อยลง (ฝ่อมาก เซลล์สมองก็หายไปมาก) ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิต จนไม่สามารถดูแลตนเองได้เหมือนปกติ

• คนเรา จะสมองฝ่อตรงไหน มากแค่ไหน เร็วแค่ไหน ล้วนขึ้นกับปัจจัยหลายอย่าง ต่างกันตามแต่ละบุคคลอาทิ อายุ เพศ การกิน การดำเนินชีวิต

---

ภาพนี้คือภาพสมองฝ่อ (ซ้าย = ก้อนสมองที่มีสุขภาพดี, ขวา = ก้อนสมองที่ฝ่อไปจำนวนหนึ่ง)

เดี๋ยวจะมาเล่าต่อว่า สมองแต่ละส่วนทำงานต่างกันอย่างไร และ สมองฝ่อ ต่างกับ สมองเสื่อมอย่างไร

---

**เครดิตภาพ ในคอมเมนต์

15/04/2018

blended in a love-hate relationship ... a city i don’t like, but yet again and again, there, i have to be

23/02/2018

นานแล้วไม่ได้โพส แปะๆๆ ค่ะ ตอนที่ 5 เรื่อง "เตรียมตัวให้พร้อมสำหรับการอยู่ฝรั่งเศสระยะยาว" ทั้งข้อมูล #การขอลงทะเบียนและขอใบอนุญาติพักอาศัย (titre de séjour) #การเปิดบัญชีธนาคาร และ #การขอเงินช่วยค่าที่พัก (aide au logement étudiant) จาก วุ่นวายแค่ไหน คลิกๆ :)

เตรียมตัวให้พร้อมสำหรับการอยู่ฝรั่งเศสระยะยาว ผ่านกันมาแล้ว 4 หัวข้อเรื่องเกี่ยวกับการเรียนต่อที่ประเท.....

02/02/2018

the bests hands could handle on camera phones: this wet and cold weather

03/01/2018

The Acropolis of Athens, an ancient citadel, contains the remains of several ancient buildings of great architectural and historic significance such as the Parthenon.

28/12/2017

Be grey. Be blue. #มันก็จะทึมๆหน่อย