05/02/2022
Zeybek oyunlarına Yunanlılar da sahip çıkar Türkler de.
Biliyorsunuz pek çok yemek ve tatlı için de kapışma hali vardır.
Keşke bu sahiplenme kapışması aynı coğrafya içinde bir arada yaşarken üretilen ortak kültürün ve birlikte oluşturulan ortak duyguların, ortak ruhun sonucu olmuş olsa.
Bu kültürel sahiplenme kapışmasının kaba-saba faşizan bir milliyetçi anlayıştan kaynaklanmış olması çok kötü.
Oysa bana göre yemekler, zeybek havaları ve oyunları ne Türklerindir ne Yunanlıların; Ege halklarınındır. Yani Anadolu' nundur.
Dediğim gibi birlikte oluşturulan paydaş bir ruhun, paydaş duyguların haliyle ortak oluşturulan bir kültürün ürünüdür.
Ege halklarının birlikte oluşturdukları bir kültürün bileşenlerinin ayrılmaz bir bütün olduğu günümüz lümpen milliyetçilerinin ve siyasilerinin kabul etmek istemedikleri sosyolojik bir gerçektir.
Bunu inkâr etmek, her iki yaka halklarının geçmişini inkâr etmek demektir.
Ha zeybek Ege’ ye nereden gelmiş, nasıl gelmiş kökenlerinin araştırılmasını bilimsel olarak yapan Türk-Yunan folklorcüler yok mu?
Var elbette.
Yapılmalıdır da.
Zeybek, 17. yüzyılın sonlarından 20. yüzyılın başlarına kadar Ege Bölgesi'nin milis güçleri olan zeybeklerin kendi aralarında oyun halinde yaptıkları dövüş egzersizlerinden çıkmış.
yani bir tür savaş oyunu.
İki zeybek karşılıklı olarak yaparlarmış bu oyunu. (“zeybek” kelimesinin nereden geldiği şimdilik konumuz dışı. Bir de onun peşine düşersem bu yazı hepten çekilmez olur gari.)
Zeybek oyunu önceleri kahramanlık, yiğitlik figürleriyle yorumlanıyormuş. (Türk zeybek oyunları halen bu şekilde yorumlanıyor.)
Zeybek oyunu aslında kartal figürleri üzerine kuruludur.
Oyunda kartalın kanatlarını açarak süzülmesi, avını gözlemesi, pençelerini açarak avına dalışı falan simgesel olarak sergilenir.
Yunanlılar bu figürlerin kaynağını kartalın Zeus’ un kuşu olmasına bağlarlar. Türkler ise eski kültürleri olan şamanların kartalın koruyucu ruh olmasına, bazı boyların onun soyundan geldiğine inanmalarına, törenlerinde kartal figürlerini kullanmalarına gönderme olduğunu söylerler.
Ama bütün bu söylemlerin dışında zeybek oyununun Yunanistan’a ve Balkanlar’a Anadolu’ dan geçtiği bir gerçek.
Bundan yüz yıl önce Anadolu’ dan, “Yunan gâvuru” olarak Yunanistan' a sürülen, Yunanistan’ da ise “Türk dölü” olarak dışlanan Rebetislerin, baskılar yüzünden önceleri yer altında saklı gizli yapmak zorunda kaldıkları, ama sonradan Yunanistan’ ın onurunu kurtaran, başat kültürel müziği haline gelen rembetikosu sayesinde zeybek Yunanlıların ulusal bir parçası oldu..
O günden beri düğünlerinde, festivallerinde, eğlence yerlerinde, konserlerde zeybeği, çiftetelliyi, kasap oyununu kendilerine öz yorumlarla oynamaktan geri durmuyorlar.
Çeşitli müzik grupları, şarkıcıları zeybek müziğini Yunan halk müziği tarzında çalıp, söylüyor.
Ünlüleri, siyasetçileri meydana çıkıp oynuyorlar.
Pek çok filmde kült hale gelen zeybek sahnelerine yer veriyorlar. Düşünün Alexis Damianos’ un yazıp yönettiği Yunanistan’ da tüm zamanların en iyi filmi kabul edilen “Evdokia” filminin Manos Loizos tarafından bestelenen enstrümantal parçası Zeibekkiko of Evdokia müziği neredeyse Yunanistan’ ın ulusal müziği haline gelmiş durumda. Bu müzikle oynamayan Yunanlı neredeyse yok gibi.
Peki bizde durum ne?
-Devam edecek-
H/\S/\NÖZS❤N
KİŞİSEL NOT: Evdoika filminin müziğini dinlemek ve o ünlü sahneyi izlemek için BKNZ:
https://www.youtube.com/watch?v=d4HI3lxHH-A&ab_channel=PanosVasilopoulos
