27/03/2020
Virus canlı bir organizma değildir.
Çağımız, Zoonozlar (Hayvanlardan Bulaşan Hastalıklar) ve Vektörlerden Bulaşan Hastalıklar (bit, pire, kene,…) çağı haline geldi. Bu noktada bazı bilgileri paylaşmak belki hepimiz için yararlı olabilir: Viruslar, ya DNA veya RNA yapısında protein molekülleridir. Bu yapıları ile bakteriler, mayalar, parazitlerden (diğer mikrobiyolojik – gözle görülmeyen canlılar) farklıdırlar. Viruslar, vücudumuzda bir hastalık yapmak için önce vücudumuza girmelidir. Sonra tutunmalı, Sonra hücrelerimizin içine girmeli. Sonra da hücrelerimize, kendisi için gerekli proteinleri ürettirmelidir.
Virusların vücudumuza mukozal alanların “kapılarından” girer. Mukozal alanlar, “ıslak olan” vücut yüzeyleridir. Bu yüzeylere giriş, yüzümüzdeki göz, burun veya ağız içinden olur. Bu nedenle, bir buçuk metreden daha yakın olarak, bir selamlaşmadan daha uzun süre yüz yüze gelmek, konuşmak, öpüşmek risklidir.
Mukozal alanlarımızdaki hücrelere virus ulaşırsa ve mukoza hücrelerimizin içine de girebilirse, evrimsel senaryosunu uygulamaya başlayabilir. Vücut dışındaki yapısı ile içerideki yapısı arasında bir fark yaratmaya, jenetik değişime (mutasyona) gitmeye başlar.
Coronavirusun çevresinde bir lipid (yağ – “enveloped” yani zarflı bir virustur) tabakası vardır. Bu yağ tabakası virusu dış etkilerden korur, ona bir “zarf” yaratır. Bu tabaka, virus hücre içine girerken işlevini kaybeder, hücre dışında kalır. Coronavirusun dışındaki koruyucu yağ tabakası, zarfı, cansız yüzeylerde ve canlıların dış yüzeylerindeki virusun tek korunma şansıdır.
Virusu “öldüremezsiniz”, ancak virus kendisi için olumsuz olan koşullarda bozulur (denatüre olur – doğal yapısını kaybeder). Dış ortamın sıcaklığı, dış ortamda kaldığı süre, ortamın nemi ve virusun üzerine yapıştığı malzemenin türü (gözenekli kumaş yüzeylerde 3-4 saat, karton yüzeyde yirmidört saat, metal yüzeylerde kırkiki, plastik yüzeylerde yetmişiki saat bozulmadan kalabilir) virus proteninin doğası içinde kalmasını etkiler. Çevrenizdeki bakır ve tahta, gümüş kaplı yüzeyler sizin için korunma için iyi yapı malzemesi seçenekleri olarak düşünülebilir.
Normal sabun (antibakteriyel değil) ve deterjan, yağ çözücüdür. Bu nedenle en ucuz, kolay temin edilebilir korunma yönteminin temelini oluşturur. El yıkamak en az 20 saniye sürmesi gereken bir süreçtir (ellerinizi sabunlarken içinizden mini mini bir kuş donmuştu… şarkısını söyleyin).
Parmak araları ve avuç içi çizgileri iyi temizlenmelidir (https://youtu.be/5lMbvm7wMIY).
Yağ tabakasını kimyasal bir bileşim olan sabun veya deterjan ile eritirseniz, Coronavirusun RNA’ sı doğasını kaybeder, denatüre olur, vücudun dışında etkisiz hale gelir.
Tırnaklarımız önemli bir virus proteini saklanma alanıdır. Kısa ve ojesiz (kirli olup olmadığını anlamak için) tırnak bizi korur.
Yaklaşık 200 nm ila 300 nm arasındaki UV dalga boyları virus proteinin bozulmasını sağlar.
Bu süreç, insanlarda güneş yanığı üreten daha uzun dalga boylarının (UVB) etkisine benzer.
Antiseptik UV'nin etkinliği, bir mikroorganizmanın UV'ye maruz kaldığı süreye, UV radyasyonunun yoğunluğuna ve dalga boyuna bağlıdır. UV dozu μWs / cm2 = UV yoğunluğu μW / cm2 × maruz kalma süresi (saniye).
UV yoğunluğu her lamba için 1 metrelik bir mesafede belirtilir. UV yoğunluğu, mesafenin karesiyle ters orantılıdır, bu nedenle mesafe uzadıkça etkinlik azalacaktır.
Ortamda ayna veya aluminyum yüzey kullanmak, UV ışınların etkisini arttırır.
Eğer zorunlu kalınırsa; Kullanılmış maskelerin her iki dış yüzeyi, en az bir saat (60 dakika), insansız bir ortamda, bir metreden az mesafede ve gün ışığının olduğu bir saatte, UV lamba ile dezenfekte edebilir ve yeniden kullanılabilinir. UV uygulaması bittikten sonra, en az onbeş (15) dakika UV lambanın açıldığı ortama girilmez çünkü UV ışık, oksijeni ozona çevirir. Bu geri dönüşlü bir tepkimedir. UV lamba kapatıldıktan sonra ortamdaki zararlı ozon, tekrar oksijene döner, zararı kalmaz. UV ışınlarına doğrudan maruz kalınmaz, gözde ve ciltte zararlı olabilir.
Evinizin dışındayken, elleriniz çok kurumuş ise mutlaka kalın, örtücü bir krem kullanın. Çünkü kuru ciltte mikro çatlaklar olabilir ve bütünlüğü bozulmuş deriden virus veya başka bir patojen içeri girebilir. Deri bütünlüğümüz bizi koruyan mükemmel bir zırhtır.
Pandemi, bütün dünyada tehlikeli bir enfeksiyon hastalığı yayılıyor, demektir. Pandemi varsa en iyi korunma yöntemi, “enfekte olan kişi sayısını mümkün olduğu kadar düşük tutmak, süreci mümkün olduğunca uzun süreye yaymaktır”. Böylece hastalıklarda son çare olarak başvurduğumuz hastaneleri ve sağlık personelini, ayakta tutabiliriz.
Bu nedenle özellikle kapalı ve kalabalık alanlardan uzak durmak çok değerlidir.
Sigara içmekten kaçınmak çok önemlidir.
Zorunlu olarak bu alanlara girip çıktıysanız, alışveriş sırasında veya sonrasında, ya 70-80 derece alkolle (kokusunu sevdiğiniz bir kolonya yeterlidir) veya suya sabuna dokunarak temizlenmelisiniz.
Enfekte olmak ile hasta olmak farklı kavramlardır. Her enfekte olan hasta olmayabilir. Kişi taşıyıcı olabilir. Hastalık belirtileri mikroorganizmaların evrimsel olarak kullandıkları yayılım stratejileridir. Hasta öksürünce saçılan milyonlarca tükürük parçası üzerinde, teorik olarak, birer tane virus vardır. Böylece bir bireyden (konaktan), çok daha fazla bireye (konağa) yayılabilir. Bu nedenle de hastalık belirtileri gösterenler, toplumdan izole edilirler.
Coronavirus, en çok altta yatan bir hastalığı olan (comorbidite) veya bağışıklığı zayıflamış olan (Kalp hastalığı, Hipertansiyon, Diyabet, Kronik Solunum yolu hastalığı, Kanser gibi hastalıkları olan, sürekli destekleyici-dengeleyici-tedavi edici ilaç kullanmak zorunda olanlar) bireyler daha çok risk altındadır. Ama bu risk, sosyal olarak da yanlış tanımlanmamalı, pandemi koşullarında hepimizin risk altında olduğu bilinmeli ve belli bir yaş gurubuna adeta suçlamalara, yalnız bırakmalara dönüşmemelidir.
Küresel ısınma devam ettikçe yukarıda saydığımız davranış ve önlemlere bir “hayatta kalabilme kılavuzundaki korunma bölümü” gözüyle de bakabilirsiniz.
İyilikler dilerim,
Prof. Dr. A. Hüseyin BASKIN, Tıbbi Mikrobiyoloji profesörü, Sağlıkta Kalite Geliştirme ve Akreditasyon Anabilim Dalı Başkanı
Kaynaklar:
1. https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/coronavirus-resource-center
2. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/infection-prevention-and-control
3. https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.03.13.990226v1.full
4. "Word of the Month: Ultraviolet Germicidal Irradiation (UVGI)" (PDF). NIOSH eNews. National Institute for Occupational Safety and Health. April 2008. Retrieved 4 May 2015.
5. https://www.americanairandwater.com/uv-definitions/index.htm
6. https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=10157909454187988&id=534242987
7. https://asm.org/Articles/2020/March/Antimicrobials-and-COVID-19-Treatment-Strategies-f?viewmode=2&lang=en-US&utm_campaign=Articles&utm_id=0042mlzu9jjn6bq&utm_medium=social&utm_source=facebook
8. https://covid19.saglik.gov.tr/tr/
9. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/disinfecting-building-facility.html
BİYOLOJİK ÇALIŞMALARIN YAPILDIĞI BÜTÜN LABORATUVARLARI "ENFEKTİF" KABUL ETMEK VE ÇALIŞMAYA BAŞLAMADAN ÖNCE VE ÇALIŞMA BİTTİKTEN SONRA EL YIKAMAK GEREKLİDİR. ...
