26/01/2017
YEKDEM MALİYETLERİ ELEKTRİK PİYASASININ REKABETÇİ YAPISINI TEHDİT EDİYOR
YEKDEM kapsamında satışı yapılan yenilenebilir enerjinin teşvik maliyeti; 2014 yılında 5,8 TWh için toplam 92,8 Milyon USD, 2015 yılında 17,7 TWh için toplam 558,3 Milyon USD olmuştur. Yenilenebilir enerjinin sistemde yarattığı dengesizliklerin maliyeti ise 2014 yılında 130,2 Milyon USD, 2015 yılında 86,2 milyon USD olarak gerçekleşmiştir. YEKDEM uygulamasının 2016 yılındaki toplam maliyeti şu an tam olarak bilinmemekle birlikte, 2014 ve 2015 yılları toplamı olan 850 Milyon USD'ye yakın olduğu tahmin edilmektedir.
2017 yılında 17.000 MW'ın üzerine çıkacak olan YEKDEM kapsamındaki kurulu güç miktarını sistemin kaldıramayacağı açıktır. Spot piyasa rekabeti büyük ölçüde YEKDEM maliyeti bekleyişlerine dayandırılmış olup; tedarik şirketlerinin artık bu maliyetleri kaldırmaları olanaklı gözükmemektedir. Bu anlamda Elektrik Piyasası Kanunu'nda tanımlanmış olan "ucuzluk, güvenilirlik ve sürdürülebilirlik" konsepti ağır bir yara almıştır.
Tedarik tarafındakilerin yanında, örneğin üretim tarafında da -çoğunlukla gözden kaçırılan- bir başka sorun vardır. Yenilenebilir enerji üreten santrallerin sisteme giriş önceliğinin olmasının yarattığı "dışarda bırakma (crowding out)" etkisi de ciddi bir sorun olup; kömür ve doğalgaz santrallerinin yük alamamasına neden olmaktadır.
Son birkaç yılda -başta Almanya olmak üzere- Avrupa Birliği ülkelerinde yaşanmış olan yenilenebilir enerji kaynaklı sistem ve piyasa krizlerinden ders alınarak sağlıklı pro-aktif önlem ve düzenlemelere gidilmesi gerekirken; yapılanlar yalnızca dengesizlik maliyetiyle ilgili hakkaniyeti sağlamaya yönelik değişikliklerle sınırlı kalmıştır. Olumsuz makro ekonomik gelişmelerin de şiddetlendirmesiyle sistem ve sektör artık taşıyamayacağı bir yükün altına girmiştir. Bu ekonomik ve siyasal belirsizlik ortamında kesin yargılarda bulunmak zor olmakla birlikte; önlem alınmadığı taktirde Türkiye Elektrik Piyasası'nda hem sistemin sağlığında, hem de piyasanın rekabetçi yapısında onarılamaz hasarlar oluşacağı söylenebilir.
SMARTEC