03/26/2026
VIỆT NAM : Lối Thoát Khỏi "Bẫy Thu Nhập Trung Bình" Nằm Ở BIÊN GIỚI, Không Phải SÂN NHÀ !
Trong những năm qua, mình đã có dịp tiếp xúc với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, từ những start-up nhỏ đến các tập đoàn lớn. Điều thú vị không chỉ là tốc độ tăng trưởng của họ, mà là việc một số công ty đạt doanh thu lên đến 99% từ thị trường nước ngoài. Đây không chỉ là một câu chuyện thành công đơn lẻ, mà là một tín hiệu quan trọng, có thể chỉ ra con đường cho cả quốc gia.
Dựa trên các báo cáo về kinh tế Việt Nam của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF)..., mình tin rằng con đường phát triển bền vững phải nằm ở việc mở rộng ra thị trường quốc tế. Lý do tại sao việc thúc đẩy, tạo điều kiện tốt cho doanh nghiệp “Go Global”, tức là mở rộng kinh doanh ra toàn cầu, là yếu tố then chốt để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế lâu dài, thay vì chỉ dựa vào thị trường nội địa vốn có những hạn chế nội tại rõ rệt.
Thị trường nội địa không đủ quy mô và động lực cho tăng trưởng bền vững lâu dài
Thị trường nội địa Việt Nam, dù đã phát triển ấn tượng, vẫn chưa đủ lớn và đa dạng để làm động lực chính cho một nền kinh tế hướng tới thu nhập cao. Dân số Việt Nam khoảng hơn 100 triệu người, với GDP bình quân đầu người dự kiến đạt khoảng 4.806 USD vào năm 2025, vẫn ở mức trung bình thấp so với các nước khu vực như Thái Lan hay Malaysia. Thu nhập hộ gia đình trung bình chỉ khoảng 5.000-6.000 USD/năm ở các khu vực đô thị, dẫn đến sức mua nội địa bị giới hạn, đặc biệt với các sản phẩm cao cấp hoặc công nghệ cao. Hơn nữa, Việt Nam đang đối mặt với già hóa dân số nhanh chóng: tỷ lệ người trên 65 tuổi dự kiến tăng từ 8% hiện nay lên 20% vào 2040, làm giảm lực lượng lao động và tăng gánh nặng phúc lợi xã hội, từ đó kìm hãm tiêu dùng nội địa.
Về mặt cấu trúc, thị trường nội địa bị chi phối bởi các ngành truyền thống như nông nghiệp và dịch vụ cơ bản, với cạnh tranh gay gắt từ hàng nhập khẩu giá rẻ qua các hiệp định thương mại tự do. Nếu chỉ dựa vào nội địa, tăng trưởng sẽ dễ rơi vào bẫy “thu nhập trung bình", một hiện tượng đã và đang xẩy ra ở nhiều nước Mỹ Latinh và Đông Nam Á, nơi GDP tăng trưởng chậm lại dưới 4-5% sau khi đạt mức 5.000-10.000 USD đầu người. Theo báo cáo của World Bank, Việt Nam cần tăng trưởng GDP bình quân 6% hàng năm để đạt thu nhập cao vào 2045, nhưng thị trường nội địa chỉ có thể hỗ trợ khoảng 3-4% tăng trưởng, chủ yếu từ đô thị hóa và tiêu dùng cơ bản. Các thách thức khác như suy thoái môi trường, biến đổi khí hậu (ảnh hưởng đến nông nghiệp chiếm 15% GDP), và tự động hóa làm mất việc làm ở nhiều ngành sản xuất nội địa càng làm giảm tiềm năng dài hạn. Vì vậy, nếu không mở rộng ra ngoài, Việt Nam có nguy cơ tăng trưởng thấp, với lạm phát cao hơn do thiếu cạnh tranh và đổi mới.
Lợi ích chiến lược của việc phát triển thị trường quốc tế và thúc đẩy “Go Global”
Việc mở rộng ra thị trường quốc tế không chỉ là lựa chọn mà là nhu cầu thiết yếu để Việt Nam duy trì đà tăng trưởng cao và đảm bảo tính bền vững. Xuất khẩu đã là động lực chính của Việt Nam trong hai thập kỷ qua, với tốc độ tăng trung bình 15% hàng năm, cao nhất khu vực Đông Nam Á. Dự báo GDP tăng trưởng 5.8-7.09% cho năm 2025 phần lớn nhờ xuất khẩu và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), nhưng để bền vững, cần chuyển từ “xuất khẩu thô” sang “Go Global”, nơi doanh nghiệp Việt Nam không chỉ bán hàng mà còn thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng, thương hiệu và công nghệ toàn cầu.
Thứ nhất, mở rộng quy mô và đa dạng hóa rủi ro: Thị trường nội địa chỉ chiếm khoảng 100 triệu người, trong khi thị trường toàn cầu là 8 tỷ người. Bằng cách “Go Global”, doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận các thị trường lớn như Mỹ, EU và Trung Quốc, giúp tăng doanh thu gấp nhiều lần. Ví dụ, xuất khẩu đã giúp Việt Nam đạt tăng trưởng 8.22% trong quý 3/2025, bất chấp thách thức toàn cầu. Tuy nhiên, Việt Nam hiện phụ thuộc quá mức vào một số mặt hàng như điện thoại, dệt may và điện tử...(chiếm 60% xuất khẩu), dẫn đến rủi ro từ biến động thương mại toàn cầu như chiến tranh thương mại Mỹ-Trung hay suy thoái kinh tế. “Go Global” sẽ giúp đa dạng hóa, ví dụ chuyển sang xuất khẩu dịch vụ số hoặc sản phẩm xanh, giảm rủi ro và tăng giá trị gia tăng.
Thứ hai, tiếp cận công nghệ, vốn và kiến thức: Thị trường quốc tế mang lại FDI, đã đạt 28 tỷ USD năm 2024, giúp doanh nghiệp Việt Nam học hỏi công nghệ cao từ các đối tác. Điều này thúc đẩy chuyển đổi số và sản xuất giá trị cao, vốn là yếu tố then chốt cho tăng trưởng bền vững. Hơn nữa, “Go Global” khuyến khích đổi mới: doanh nghiệp phải tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế về môi trường và lao động, hỗ trợ mục tiêu net-zero carbon vào 2050 của Việt Nam. Không có điều này, thị trường nội địa sẽ giữ Việt Nam ở mức sản xuất thấp, khó cạnh tranh với các nước như Ấn Độ hay Indonesia.
Thứ ba, tăng cường tính bền vững và thích ứng toàn cầu: Việt Nam đang đối mặt với các xu hướng như giảm thương mại toàn cầu và biến đổi khí hậu. Theo World Bank, để đạt thu nhập cao, Việt Nam cần chuyển dịch khỏi sản xuất carbon cao sang mô hình xanh, và thị trường quốc tế là chìa khóa, ví dụ xuất khẩu năng lượng tái tạo hoặc sản phẩm thân thiện môi trường sang EU. Nếu chỉ nội địa, Việt Nam sẽ khó đạt cam kết giảm khí thải methane 30% vào 2030, dẫn đến mất cơ hội thương mại và thiệt hại kinh tế từ thiên tai (ước tính 1-3% GDP/năm).
Rủi ro nếu tiếp tục phụ thuộc nội địa
Nếu chỉ trông chờ nội địa, Việt Nam có thể rơi vào tăng trưởng thấp kéo dài, với nợ công tăng (hiện 40% GDP) do thiếu nguồn thu từ xuất khẩu, và bất bình đẳng gia tăng khi các ngành nội địa không tạo việc làm chất lượng. Theo IMF, tăng trưởng 2025 chỉ 5.2% nếu thương mại toàn cầu suy giảm, nhấn mạnh nhu cầu đa dạng hóa.
Sự khác biệt giữa tăng trưởng và trì trệ nằm ở khả năng vươn ra thị trường quốc tế một cách chiến lược và hiệu quả.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn mắc kẹt trong tư duy “bán hàng giá rẻ” hoặc “gia công". Đây là con đường tạo doanh thu nhưng không tạo giá trị lâu dài. Thay vào đó, hãy cố gắng chuyển từ “Made in…” sang “Designed in…”. Cần chuyển dịch tư duy từ xuất khẩu đơn thuần qua tạo giá trị gia tăng.
Sai lầm khá phổ biến của doanh nghiệp Việt khi cố tiếp cận quá nhiều thị trường cùng lúc hoặc nhắm vào các thị trường quá khó mà chưa đủ năng lực. Kết quả là lãng phí nguồn lực và thất bại sớm. Nên cần có chiến lược thị trường rõ ràng có chọn lọc thay vì "trải thảm toàn bộ". Có thề ưu tiên các “thị trường bản lề” (gateway markets) có mối liên hệ văn hóa hoặc địa lý gần gũi, rào cản gia nhập thấp hơn nhưng sẵn sàng trả giá cao hơn cho sự độc đáo, ví dụ Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc. Sau khi chiếm lĩnh thị trường này, mới mở rộng ra những thị trường lớn hơn như Mỹ, EU...
Thế giới đang chuyển mạnh sang tiêu chuẩn ESG và Net-Zero. Doanh nghiệp Việt Nam không thể bỏ qua xu hướng này mà không tự đóng cửa trước các thị trường lớn. Việc nâng cấp chuỗi cung ứng "Xanh Hóa” và "Số Hóa” là rất quan trọng. Thay vì xem tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế là chi phí, hãy coi nó là lợi thế cạnh tranh và “giấy thông hành” để bán hàng với giá cao hơn.
Thiếu hụt nhân sự có kinh nghiệm quốc tế và tư duy toàn cầu là rào cản lớn nhất khi mở rộng ra nước ngoài. Doanh nghiệp cần hiểu rằng đầu tư vào con người chính là đầu tư cho sự mở rộng.
Cần hợp tác chiến lược với các cố vấn quốc tế tại thị trường mục tiêu để hiểu rõ luật chơi và văn hóa kinh doanh địa phương. Đồng thời, đầu tư vào các chương trình đào tạo nội bộ chuyên sâu về kỹ năng đàm phán quốc tế, quản lý rủi ro thương mại...
Để giảm bớt rủi ro tài chính ban đầu, doanh nghiệp nên tận dụng tối đa các nguồn lực có sẵn. Chủ động tìm kiếm các quỹ tín dụng ưu đãi, các gói hỗ trợ từ Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), hoặc các tổ chức xúc tiến thương mại song phương để tài trợ cho dự án R&D và Go Global. Không chỉ tham gia hội chợ truyền thống, mà hãy sử dụng các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới để khảo sát thị trường và bán hàng trực tiếp ra thế giới.
“Go Global” là hành trình dài, đầy rủi ro nhưng cũng nhiều tiềm năng cơ hội. Bây giờ là lúc các doanh nghiệp Việt Nam cần thể hiện sự can đảm, xây dựng nội lực, biến những rủi ro thành cơ hội tăng trưởng vượt bậc, đưa Việt Nam trở thành cường quốc kinh tế mới của châu Á.
