19/06/2026
RỤNG TRÁI SINH LÝ VÀ BỆNH NẤM CUỐNG TRÁI TRÊN CÂY CÀ PHÊ – NHẬN BIẾT SỚM, XỬ LÝ KỊP THỜI ĐỂ BẢO TOÀN NĂNG SUẤT
Giai đoạn sau khi đậu trái là thời điểm quyết định năng suất vườn cà phê. Tuy nhiên, nhiều vườn xuất hiện hiện tượng rụng trái non khiến nhà vườn lo lắng. Thực tế, rụng trái trên cà phê có thể do nguyên nhân sinh lý tự nhiên hoặc do bệnh nấm cuống trái. Việc xác định đúng nguyên nhân là yếu tố quan trọng để có giải pháp xử lý hiệu quả.
1. Rụng trái sinh lý trên cây cà phê
Rụng trái sinh lý là hiện tượng cây tự điều chỉnh số lượng trái để phù hợp với khả năng cung cấp dinh dưỡng và nước.
Nguyên nhân thường gặp
Cây ra hoa và đậu trái quá nhiều.
Thiếu nước trong giai đoạn nuôi trái non.
Biến động thời tiết đột ngột: nắng nóng kéo dài sau đó gặp mưa lớn.
Thiếu dinh dưỡng, đặc biệt là Bo (B), Canxi (Ca), Kali (K) và Magie (Mg).
Bộ rễ hoạt động kém do đất bí chặt hoặc ngập úng.
Cây suy kiệt sau vụ thu hoạch trước.
Dấu hiệu nhận biết
Trái rụng chủ yếu là trái nhỏ, kích thước không đồng đều.
Cuống trái vẫn xanh, không có dấu hiệu thối đen.
Trái rụng phân bố rải rác trên cành.
Sau khi rụng, cây vẫn tiếp tục phát triển bình thường.
Đây là hiện tượng tự nhiên và thường xảy ra từ 3–8 tuần sau khi đậu trái.
2. Bệnh nấm cuống trái trên cà phê
Bệnh nấm cuống trái là nguyên nhân nguy hiểm gây rụng trái hàng loạt trong mùa mưa, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cuối vụ.
Tác nhân gây bệnh
Một số loài nấm thường gặp gồm:
Colletotrichum spp. (thán thư)
Fusarium spp.
Phoma spp.
Lasiodiplodia spp.
Các loại nấm này xâm nhập vào cuống trái, làm hư hại mạch dẫn nước và dinh dưỡng.
Điều kiện phát sinh
Mưa kéo dài, sương mù nhiều.
Vườn rậm rạp, thiếu thông thoáng.
Bón thừa đạm làm mô cây mềm yếu.
Vườn bị sâu chích hút gây vết thương trên cuống trái.
Triệu chứng điển hình
Cuống trái xuất hiện màu nâu hoặc đen.
Vết bệnh lan dần từ cuống vào phần tiếp giáp trái.
Trái héo, teo hoặc chuyển màu bất thường.
Trái rụng hàng loạt sau những đợt mưa kéo dài.
Khi quan sát kỹ thấy cuống khô đen hoặc có lớp nấm mịn trên bề mặt.
3. Phân biệt nhanh giữa rụng sinh lý và nấm cuống trái
Đặc điểm cơ bản và dễ nhận biết nhất là nhìn vào cuống trái
Nếu cuống trái màu xanh( đa phần) là rụng sinh lý
Nếu cuống trái vó màu nâu hoặc đen là do nấm cuống trái
4. Giải pháp phòng ngừa hiệu quả
Quản lý dinh dưỡng
Bổ sung Canxi và Bo trước khi ra hoa và sau đậu trái.
Tăng cường Kali giúp cứng cuống, hạn chế rụng trái.
Bón cân đối NPK, tránh lạm dụng đạm.
Bổ sung trung vi lượng định kỳ để tăng sức chống chịu.
Quản lý nước
Tưới đủ ẩm trong giai đoạn trái non.
Hạn chế để cây bị khô hạn kéo dài rồi tưới dồn dập.
Đảm bảo thoát nước nhanh trong mùa mưa.
Tạo tán thông thoáng
Tỉa bỏ cành sâu bệnh, cành vô hiệu.
Hạn chế độ ẩm kéo dài trong tán cây.
Giảm môi trường thuận lợi cho nấm phát triển.
5. Phòng trị nấm cuống trái
Khi thời tiết mưa nhiều hoặc xuất hiện dấu hiệu bệnh, cần phun phòng sớm bằng các nhóm hoạt chất luân phiên:
Nhóm nội hấp
Metalaxyl
Fosetyl Aluminium
Dimethomorph
Mandipropamid
Nhóm phổ rộng
Azoxystrobin
Pyraclostrobin
Difenoconazole
Propiconazole
Nguyên tắc sử dụng
Phun phòng trước các đợt mưa kéo dài.
Luân phiên hoạt chất để tránh kháng thuốc.
Phun kỹ vùng cành mang trái và tán giữa cây.
Kết hợp bổ sung Canxi – Bo qua lá để tăng độ bền cuống trái.
Kết luận
Rụng trái sinh lý là hiện tượng bình thường giúp cây cà phê cân đối khả năng nuôi trái. Tuy nhiên, nếu cuống trái chuyển nâu đen, trái rụng hàng loạt sau mưa hoặc xuất hiện triệu chứng thối cuống thì cần nghĩ ngay đến bệnh nấm cuống trái và xử lý kịp thời.
Muốn giữ được năng suất cao, nhà vườn cần thực hiện đồng bộ các biện pháp: dinh dưỡng cân đối, quản lý nước hợp lý, tạo tán thông thoáng và phòng bệnh chủ động ngay từ đầu mùa mưa.
Một kinh nghiệm thực tế ở Tây Nguyên là: nếu trái cà phê đang giai đoạn "đầu đinh ghim đến hạt tiêu" mà xuất hiện rụng mạnh sau những cơn mưa đầu mùa, bà con nên kiểm tra ngay phần cuống trái. Nếu cuống vẫn xanh thì nguyên nhân thường là sốc nước hoặc thiếu Bo–Canxi; nếu cuống thâm đen thì cần xử lý nấm sớm để tránh mất năng suất trên diện rộng.
