23/03/2025
VNTAX 200: Vai trò & Sứ mệnh của Doanh nghiệp Nhà Nước trong nền kinh tế Việt Nam hiện đại
Đổi mới (1986-1995) là một chương trình cải cách toàn diện, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và nhiều khía cạnh khác của đời sống xã hội Việt Nam. Chính sách mới được chính thức thi hành từ đại hội Đảng lần thứ 6 dưới thời TBT Nguyễn Văn Linh, với mục tiêu là xây dựng một nền Kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đã 30 năm từ ngày chúng ta bình thường hoá quan hệ với Mỹ và 40 năm từ khi bắt đầu đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến mạnh mẽ. Từ một nước khó khăn thiếu thốn sau chiến tranh, hiện tại hàng hoá do doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân sản xuất đã tràn ngập thị trường, bên cạnh đa dạng các loại hàng nhập khẩu từ mọi quốc gia trên thế giới.
Đổi mới kinh tế do nhu cầu mới của thời đại, Nhà nước chấp nhận sự tồn tại và bình đẳng của nhiều thành phần kinh tế ngoài quốc doanh. Cơ chế mới là kinh tế thị trường hỗn hợp có sự định hướng của Nhà nước với mục tiêu nhằm tránh các sai lệch của thị trường tự do như lạm phát, phân hoá giai cấp hay các cuộc khủng hoảng kinh tế. Theo quan điểm từ trên, kinh tế thị trường không mâu thuẫn với chủ nghĩa xã hội mà là một hệ quả hay thành tựu của loài người. Định hướng Xã hội chủ nghĩa được hiểu là vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước (DNNN) trong mô hình kinh tế mới. Nền kinh tế của chúng ta đã chuyển từ đóng cửa khép kín sang hội nhập với thế giới. Việt Nam gia nhập WTO năm 2007.
Nhiều doanh nghiệp Nhà nước lớn đã chuyển sang mô hình đa chủ sở hữu, cổ phần hoá như Vinamilk, Sabeco, Mipec, Các công ty con thuộc PVN như PVPower, PVOil, BSR, các công ty con thuộc TKV như Than Đèo Nai TDN, than Cao Sơn CST, các ngân hàng TMCP lớn thuộc Big4 như BIDV, VCB, CTG.... Có thêm dòng vốn và nhân sự từ tư nhân sẽ giúp các đại doanh nghiệp này nhạy bén và linh hoạt hơn trong quá trình làm ăn kinh tế và ngày càng phát triển về quy mô, tài sản cũng như vốn chủ sở hữu. Trong khi đó, vẫn quán triệt đường lối định hướng chung của thể chế thông qua khối Đảng bộ các tập đoàn kinh tế, tổng công ty hay ngân hàng có vai trò trọng yếu trong nền kinh tế quốc gia.
Trong những ngành công nghiệp có vai trò quan trọng với sự ổn định chung của xã hội như Tài chính tiền tệ, ngân hàng ngoại hối, quốc phòng an ninh, năng lượng như dầu khí điện lực, lương thực, các doanh nghiệp Nhà nước lớn đã thể hiện vai trò đầu tàu quan trọng của mình. Có thể thấy trong cơ cấu tài sản, vốn chủ sở hữu luôn được duy trì ở mức rất cao so với nợ phải trả. Doanh thu và lợi nhuận trước thuế tăng cả về số tương đối và tuyệt đối qua các năm, nộp ngân sách nhà nước ở mức rất lớn. Các ngành có vai trò quan trọng trong đóng góp vào ngân sách là Dầu khí, Khai thác mỏ, năng lượng, viễn thông, ngân hàng chuyên doanh, hàng không và dịch vụ tài chính. Các doanh nghiệp top đầu có quy mô vượt trội so với nhóm còn lại nhờ thế mạnh từ tài nguyên trong thời kỳ đang thiếu hụt năng lượng cơ bản ở nhiều khu vực trên toàn cầu do xung đột vũ trang. Các doanh nghiệp viễn thông cũng có quy mô lớn do tháp dân số trẻ và bùng nổ về nhu cầu internet hay truyền dẫn thông tin trong kỷ nguyên số.
Có thể nói, các doanh nghiệp Nhà nước vẫn là cơ cấu chủ đạo trong nền kinh tế Việt Nam hiện đại, bên cạnh khối FDI hay các Doanh nghiệp tư nhân tăng trưởng nóng về Bất động sản. DNNN cũng có tính ổn định về nhân sự nhờ chính sách tuyển dụng ngày càng minh bạch và đãi ngộ tốt với các nhân lực chuyên nghiệp có trình độ cao về bằng cấp cũng như năng lực thực tế. Trong một nền kinh tế cạnh tranh, ưu thế của họ là quy mô vốn, chất lượng tài sản thực cùng nhân sự, tính nhất quán về các giá trị cốt lõi khi cung cấp hàng hoá hay dịch vụ thiết yếu cho thị trường. Các DNNN không dễ bị chi phối bởi lợi ích từ bên ngoài, các chủ sở hữu dưới 49% chỉ là người có phần hùn vốn để tác động một phần lên chính sách quản trị và nhận lợi tức từ lợi nhuận ròng cũng như tăng thị giá cổ phiếu và cổ tức. Họ không có quyền hạn tuyệt đối như trong các DN tư nhân lớn khác. Điều này giảm thiểu rủi ro đạo đức đối với lãnh đạo, góp phần tích cực vào độ an toàn và minh bạch của toàn thị trường. Đồng thời, sứ mạng chung của DNNN là đảm bảo cung cấp các dịch vụ cơ bản thiết yếu cho nhân dân kể cả trong những thời kỳ khó khăn biến động của thế giới, khi chủ nghĩa bảo hộ, hàng rào thuế quan được áp đặt tràn lan, biến động thượng tầng về chính sách tại các nước Tư bản như Mỹ, Đức hay các cuộc xung đột vũ trang lớn tại Đông Âu, châu Phi, Trung Đông..... Hạ tầng cơ bản, năng lượng, lương thực và hoá dược là những lĩnh vực có vai trò thiết yếu với sự ổn định chung của xã hội. Có ổn định nội bộ thì quốc gia mới có sơ sở để phát triển hùng cường.
Trong Vu Cong
tháng 3 năm 2025
