23/03/2021
Lưu ý trong chuyển nhượng doanh nghiệp (M&A) và chuyển nhượng dự án:
1- Bản chất của việc chuyển nhượng, mua bán doanh nghiệp (M&A) là việc mua bán cổ phần trong công ty cổ phần, phần góp vốn trong công ty TNHH. Việc mua bán chuyển nhượng cổ phần hay phần góp vốn trong doanh nghiệp có thể thực hiện bằng hình thức mua bán một tỷ lệ % cổ phần (phần góp vốn) nào đó cho tới mua bán toàn bộ 100% (ngoại trừ việc mua bán doanh nghiệp tư nhân).
Trên thực tế, việc mua bán doanh nghiệp chỉ diễn ra khi có bên có nhu cầu mua và có bên có nhu cầu bán. Vậy, doanh nghiệp có gì để mua và bán. Thông thường, doanh nghiệp chỉ có thể được bên mua quan tâm khi doanh nghiệp có "tài sản". Tài sản ở đây có thể là đất đai, bất động sản, nhà máy, quyền sở hữu trí tuệ hoặc thậm chí chỉ là số năm thành lập.
Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi sẽ đưa ra các lưu ý tổng quát cần phải xem xét trong quá trình mua/ bán doanh nghiệp. Cụ thể, khi mua một doanh nghiệp có nghĩa là bạn mua cả quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp đó. Vì vậy, ngoài việc xem xét các giấy tờ về quyền sở hữu tài sản, bất động sản, quyền sở hữu trí tuệ... thì nghĩa vụ của doanh nghiệp cũng quan trọng không kém. Nó có thể là nghĩa vụ đối với cơ quan thuế, hải quan, nghĩa vụ đối với khoản vay ngân hàng, vay/ nợ đối tác, nghĩa vụ đối với người lao động...
Vậy, trước tiên chúng ta xem các giấy tờ về quyền:
- Để xem xét quyền của doanh nghiệp đối với tài sản, chúng ta cần xem xét về hợp đồng mua/ thuê tài sản đó, thời hạn còn lại của hợp đồng, các nghĩa vụ trong hợp đồng (ví dụ: có nợ tiền thuê đất hay không).
- Để xem xét nghĩa vụ của doanh nghiệp, chúng ta cần xem xét các số liệu tài chính, bao gồm nghĩa vụ tài chính hiển thị và nghĩa vụ tài chính tiềm ẩn. Nếu bạn không phải là một nhà tài chính chuyên nghiệp, hãy thuê một đơn vị kiểm toán độc lập. Họ sẽ cho bạn biết thông tin về các khoản nợ, các loại giấy tờ hay chứng từ chưa được lập đúng với thực tế. Kể các các doanh nghiệp thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động, chưa đăng ký sử dụng hóa đơn VAT thì vẫn có thể có các khoản nợ hiện thị và khoản nợ tiềm ẩn. Vì vậy, bạn nên yêu cầu đơn vị kiểm toán chú ý tất cả các rủi ro này. Tuy nhiên, bản chất của công việc kiểm toán là xem xét sổ sách, giấy tờ, hóa đơn của doanh nghiệp, nên kiểm toán chỉ nhìn thấy những gì doanh nghiệp cho họ biết, còn những gì doanh nghiệp không cho họ biết thì đối với bạn vẫn là rủi ro tiềm ẩn.
Vì vậy, chúng tôi khuyến cáo các nhà đầu tư mua doanh nghiệp nên thực hiện kiểm tra chéo bằng các nghiệp vụ kế toán, kiểm toán, soát xét để giảm thiểu các rủi ro có thể có từ những khoản nợ tiềm ẩn của doanh nghiệp đích.
2- Mua bán dự án: Mua bán dự án, bản chất của nó là khi các nhà đầu tư thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản, có thể bao gồm đất đai, công trình, nhà máy, công nghệ, quy trình quản lý của một dự án.
Thông thường, việc mua bán dự án được thực hiện khi chủ sở hữu dự án là một doanh nghiệp có nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh khác, ngoài dự án đích. Trong đó bên mua không muốn mua và bên bán không muốn bán các nội dung hoạt động sản xuất kinh doanh hay dự án khác của doanh nghiệp đó.
Thủ tục Nhà nước đối với việc mua bán các dự án có gắn với Giấy chứng nhận đầu tư/ giấy phép đầu tư khá phức tạp, thậm chí sẽ gặp nhiều khó khăn nếu dự án đó gắn với đất đai, là tài sản của Nhà nước. Vì vậy, trên thực tế các nhà đầu tư thường tránh thủ tục mua bán dự án.
Luật đầu tư của Việt nam quy định rằng, một doanh nghiệp có thể bán toàn bộ hoặc một phần của dự án khi doanh nghiệp đáp ứng được các điều kiện theo quy định của Luật đầu tư, Luật Nhà ở, Luật đất đai và các luật chuyên ngành mà điều kiện đó có thể được ghi ngay tại Giấy chứng nhận đầu tư/ giấy phép đầu tư hay quyết định chủ trương đầu tư.
Tuy việc mua bán dự án có đôi chút khó khăn khi thực hiện thủ tục hành chính Nhà nước nhưng nó cũng có ưu điểm cần được đề cập tới, đó là: nếu nhà đầu tư phải xem xét rất nhiều giấy tờ, tài liệu khi mua bán doanh nghiệp thì việc mua bán dự án chỉ cần xem xét các quyền và nghĩa vụ mà dự án phải thực hiện. Quyền và nghĩa vụ này thông thường là hiển hiện mà không có những rủi ro tiềm ẩn như các số liệu tài chính của doanh nghiệp.
Nhìn chung, việc mua/ bán một tài sản thông qua mua bán dự án hay mua bán doanh nghiệp sẽ phụ thuộc rất nhiều vào tình thực tế của từng doanh nghiệp. Đôi khi chúng ta vẫn có thể có nhiều cách khác để mua, bán một tài sản mà không nhất thiết phải đi theo một đường thằng để tới đích.
Rgds,