19/07/2026
QUY ĐỊNH VỀ NỘI QUY PHIÊN TÒA, PHIÊN HỌP VÀ VIỆC GHI ÂM LỜI NÓI, GHI HÌNH ẢNH DIỄN BIẾN PHIÊN TÒA, PHIÊN HỌP
Theo Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC do Tòa án nhân dân tối cao ban hành sẽ có hiệu lực từ ngày 011/8/2026 tới đây, người tham gia phiên tòa khi mang vào phòng xử các thiết bị truyền đưa, thu thập hoặc xử lý dữ liệu điện tử như điện thoại di động, máy tính xách tay (laptop), máy tính bảng, đồng hồ thông minh và các thiết bị tương tự phải tuân thủ quy định của Thông tư và sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa. Quy định này được áp dụng chung đối với tất cả những người tham gia tố tụng, bao gồm cả Luật sư, Kiểm sát viên, người tham gia tố tụng khác và người tham dự phiên tòa; không có quy định riêng biệt chỉ áp dụng hoặc hạn chế đối với Luật sư.
Theo đó, việc mang và sử dụng các thiết bị điện tử trong phòng xử án phải được sự cho phép của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa. Luật sư có thể sử dụng các thiết bị này để tra cứu hồ sơ điện tử, văn bản quy phạm pháp luật, chứng cứ, phục vụ hoạt động xét xử trực tuyến hoặc ghi âm, ghi hình trong những trường hợp pháp luật cho phép, nhưng phải tuân thủ sự điều hành của Hội đồng xét xử và bảo đảm không làm ảnh hưởng đến trật tự, tính trang nghiêm của phiên tòa.
Xét dưới góc độ pháp lý, quy định này về nguyên tắc không mâu thuẫn với nguyên tắc xét xử công khai được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 và các Bộ luật tố tụng. Bởi lẽ, nguyên tắc xét xử công khai bảo đảm quyền của công dân được tham dự, giám sát hoạt động xét xử của Tòa án, chứ không đồng nghĩa với việc mọi cá nhân đều có quyền tự do ghi âm, ghi hình, phát trực tiếp hoặc phát tán dữ liệu về diễn biến phiên tòa trên các nền tảng mạng xã hội. Việc đặt ra cơ chế kiểm soát đối với các thiết bị điện tử vì vậy có thể được xem là nhằm bảo đảm trật tự phiên tòa, bảo vệ bí mật tố tụng trong những trường hợp pháp luật quy định, ngăn ngừa hành vi cắt ghép, xuyên tạc hình ảnh hoặc âm thanh của phiên tòa để định hướng dư luận, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo, đương sự hoặc những người tham gia tố tụng khác khi vụ án chưa có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Đồng thời, quy định này cũng góp phần hạn chế nguy cơ truyền tải thông tin từ phòng xử án ra bên ngoài để tác động đến lời khai của nhân chứng hoặc những người tham gia tố tụng khác, qua đó bảo đảm tính khách quan của hoạt động xét xử.
Tuy nhiên, dưới góc độ hành nghề luật sư trong bối cảnh chuyển đổi số, quy định trên cũng đặt ra không ít vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Hiện nay, việc số hóa hồ sơ vụ án, xây dựng hồ sơ điện tử và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động tư pháp đang là chủ trương được chính ngành Tòa án tích cực triển khai. Đối với Luật sư, máy tính xách tay, máy tính bảng hay các thiết bị điện tử không còn đơn thuần là phương tiện hỗ trợ mà đã trở thành công cụ hành nghề thiết yếu để quản lý hồ sơ, tra cứu chứng cứ, đối chiếu tài liệu, tìm kiếm văn bản pháp luật và xây dựng phương án tranh tụng ngay tại phiên tòa. Trong nhiều vụ án có hồ sơ lên đến hàng chục nghìn trang, việc buộc Luật sư phải quay trở lại sử dụng hoàn toàn hồ sơ giấy không chỉ làm gia tăng chi phí in ấn, lưu trữ, mà còn làm giảm đáng kể hiệu quả nghiên cứu và khả năng phản ứng kịp thời trong quá trình tranh tụng.
Đáng lưu ý hơn, việc sử dụng chính công cụ hành nghề của Luật sư lại phụ thuộc vào sự "cho phép" của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa cũng làm phát sinh nhiều băn khoăn về tính độc lập của hoạt động luật sư. Theo Luật Luật sư, Luật sư hành nghề độc lập, tuân theo Hiến pháp và pháp luật; đồng thời có quyền sử dụng mọi biện pháp hợp pháp để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng. Trong khi đó, các Bộ luật tố tụng đều ghi nhận quyền của người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự được đọc, ghi chép, sao chụp hồ sơ vụ án, thu thập và sử dụng các tài liệu, chứng cứ, cũng như áp dụng các biện pháp hợp pháp nhằm làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Các quy định này không đặt ra sự phân biệt giữa việc thực hiện các quyền đó trên hồ sơ giấy hay thông qua phương tiện điện tử.
Chính vì vậy, vấn đề cần tiếp tục được trao đổi không phải là việc Tòa án có quyền quản lý trật tự phiên tòa hay không, mà là giới hạn của quyền quản lý đó đến đâu. Thẩm phán chủ tọa đương nhiên có quyền điều hành phiên tòa để bảo đảm hoạt động xét xử diễn ra nghiêm túc, đúng pháp luật. Tuy nhiên, quyền điều hành này cần được thực hiện trên cơ sở khách quan, minh bạch và thống nhất, tránh để việc cho phép hay không cho phép sử dụng thiết bị điện tử phụ thuộc hoàn toàn vào nhận định chủ quan của từng Hội đồng xét xử, từ đó dẫn đến sự thiếu thống nhất trong thực tiễn áp dụng pháp luật giữa các Tòa án.
Ở góc độ xây dựng pháp luật, cũng cần tiếp tục nghiên cứu liệu một văn bản quy phạm pháp luật ở cấp Thông tư có thể đặt ra những điều kiện làm hạn chế phương thức thực hiện quyền hành nghề của Luật sư hay không, trong khi Luật Luật sư và các Bộ luật tố tụng hiện hành chưa quy định việc Luật sư sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa phải phụ thuộc vào sự cho phép của Thẩm phán chủ tọa. Đây là vấn đề không chỉ liên quan đến kỹ thuật lập pháp mà còn gắn với nguyên tắc bảo đảm quyền hành nghề hợp pháp của Luật sư, quyền tranh tụng trong tố tụng và yêu cầu xây dựng nền tư pháp hiện đại theo tinh thần cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia.
Có thể thấy, mục tiêu bảo đảm trật tự phiên tòa, bảo vệ bí mật tố tụng và ngăn ngừa việc sử dụng thiết bị điện tử trái mục đích là hoàn toàn cần thiết. Tuy nhiên, thay vì đặt trọng tâm vào việc hạn chế quyền mang hoặc sử dụng thiết bị điện tử, có lẽ hướng tiếp cận phù hợp hơn là xây dựng các quy định rõ ràng về phạm vi, mục đích và nguyên tắc sử dụng; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi ghi âm, ghi hình, phát tán hoặc khai thác dữ liệu trái pháp luật. Cách tiếp cận này vừa đáp ứng yêu cầu quản lý của Tòa án, vừa bảo đảm quyền hành nghề của Luật sư, phù hợp với xu hướng số hóa hoạt động tố tụng và mục tiêu xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch, chuyên nghiệp.
Nhắn gửi bà con khi đi tham gia phiên tòa của người thân: bà con nên hết sức cẩn trọng, không nên tự ý dùng điện thoại để ghi âm, ghi hình hay phát trực tiếp trong phòng xử án nếu chưa được phép của Thẩm phán chủ tọa. Việc làm này có thể khiến bà con bị nhắc nhở, xử lý vi phạm hoặc bị phạt theo quy định, đồng thời còn ảnh hưởng đến trật tự phiên tòa và quyền lợi của chính người thân mình. Nếu thật sự cần ghi âm, ghi hình hoặc lưu lại nội dung phiên tòa, bà con nên hỏi và xin phép trước để tránh rủi ro không đáng có.
Suy cho cùng, công nghệ không phải là nguy cơ cần loại bỏ mà là công cụ cần được quản lý bằng pháp luật. Một nền tư pháp hiện đại không chỉ được đánh giá bởi khả năng duy trì trật tự tại phiên tòa mà còn bởi khả năng tạo điều kiện để mọi chủ thể tố tụng, trong đó có Luật sư và người tham dự phiên tòa, thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình trên cơ sở pháp luật, bảo đảm tính độc lập, bình đẳng và hiệu quả của hoạt động tranh tụng.
Thông tư 12/2026/TT-TANDTC quy định về nội quy phiên tòa, phiên họp và việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp do Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành
