26/02/2025
VIỆT NAM CHÚNG TA THÌ SAO?
Trung Quốc đã liều đặt cược từ cách đây hàng thập kỷ, thời điểm mà quốc gia này không thể cạnh tranh được với Mỹ trong lĩnh vực sản xuất xe hơi. Giờ đây, canh bạc này đã đang mang lại lợi nhuận lớn.
Những con phố ở Bắc Kinh đã thay đổi đáng kể chỉ trong vài năm. Tiếng ồn ào, khói bụi của giao thông đã được thay thế bằng sự yên tĩnh rất lạ thường đối với một siêu đô thị. Các dòng xe cộ tràn ngập trên đường với chủ yếu là xe điện, tất cả đều có biển số màu xanh lá cây đặc trưng.
Đây không chỉ là hiện tượng ở Bắc Kinh. Với những người đến từ các quốc gia vẫn chủ yếu sử dụng xe chạy xăng, sự yên tĩnh sẽ là ấn tượng đầu tiên của họ khi đến các thành phố lớn của Trung Quốc, Li Shuo, giám đốc trung tâm khí hậu Trung Quốc tại Viện Chính sách châu Á, cho biết.
"Giống như họ đang bước vào thế giới tương lai," ông nói với CNN.
Dù đánh giá theo tiêu chí nào, sự tăng trưởng xe điện của Trung Quốc cũng rất phi thường. Hơn một nửa số xe mới bán ra là xe điện, đưa thị trường ô tô lớn nhất thế giới này vào con đường loại bỏ hoàn toàn xe chạy xăng trong những thập kỷ tới. Năm ngoái, doanh số bán xe điện của Trung Quốc đã vọt lên con số 11 triệu chiếc, tăng gần 40% so với năm 2023, theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Rho Motion của Anh. Shuo nói: "Đây là một sự chuyển đổi không thể đảo ngược."
Cuộc cách mạng xe điện của Trung Quốc giúp củng cố sự thống trị của nước này trong công nghệ sạch và khẳng định vị thế lãnh đạo trong khi hậu toàn cầu, trong bối cảnh chính quyền Trump đang cố bôi nhọ năng lượng sạch và tăng cường sử dụng nhiều hơn nhiên liệu hóa thạch vốn là nguyên nhân gây hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Nó cũng đang làm rung chuyển thị trường dầu mỏ. Các nhà phân tích dự đoán nhu cầu dầu có thể sắp đạt đỉnh ở Trung Quốc - và chuyển từ trạng thái tăng sang giảm nhu cầu - nhưng tác động của nó còn lan rộng hơn nhiều. Là nhà nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, những gì xảy ra ở đây sẽ gây ra hiệu ứng lan tỏa lên thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Canh bạc lớn của Trung Quốc
Khởi nguồn của sự bùng nổ xe điện ở Trung Quốc bắt nguồn từ gần hai thập kỷ trước.
Các nhà sản xuất ô tô truyền thống ở Mỹ, Nhật Bản và châu Âu đã có "lợi thế quá lớn" về xe chạy xăng, đến mức Trung Quốc khó có thể bắt kịp, và xe điện mang đến cho nước này cơ hội thống trị một thị trường mới, Shuo nói.
Ngoài ra còn có một lợi ích quan trọng khác: an ninh năng lượng.
Không giống như Hoa Kỳ vốn giàu nhiên liệu hóa thạch, nền kinh tết Trung Quốc được xây dựng dựa trên việc nhập khẩu dầu. Ilaria Mazzocco, một chuyên gia về chính sách khí hậu Trung Quốc tại Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế, cho biết việc phải phụ thuộc vào các quốc gia khác như vậy tiềm ẩn "rủi ro địa chính trị" . Ưu điểm của xe điện là chúng có thể được cung cấp năng lượng từ nguồn điện dồi dào trong nước của Trung Quốc.
Mazzocco nói với CNN rằng chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu ban hành các chính sách thân thiện với xe điện, một cách nghiêm túc, khoảng từ năm 2009, với việc cung cấp tín dụng giá rẻ cho các nhà sản xuất cũng như tài trợ cho lĩnh vực nghiên cứu xe điện.
Bà nói: "Đó là một canh bạc khá lớn," và con đường không hề bằng phẳng. Trong vài năm đầu, "nó bị coi là một thất bại."
Nhưng cuối cùng, Trung Quốc đã thành công với việc đặt cược này, kết hợp giữa sự hỗ trợ nhất quán từ chính quyền thành phố và trung ương của Trung Quốc với những tiến bộ trong công nghệ pin và sự ra đời của hàng loạt các công ty có khả năng cạnh tranh cao, bà nói, bao gồm cả BYD, đối thủ chính của Tesla.
Quốc gia này đang tự hào có một cơ sở hạ tầng sạc mạnh với các chuyên gia, công nghệ và vật liệu đều từ trong nước. Họ đang sản xuất một lượng lớn xe điện giá rẻ mà mọi người thực sự muốn mua, Myllyvirta nói.
Bức tranh ở Mỹ thì rất khác, nơi khả năng cạnh tranh của xe điện yếu hơn do không được không trợ cấp, ông nói thêm, vì xăng "cực kỳ rẻ" và người Mỹ thích "những chiếc xe cực kỳ đồ sộ, cơ bắp“.
Với việc Tổng thống Donald Trump hiện đang tại nhiệm, nước Mỹ ngày càng xa rời với các chính sách thúc đẩy xe điện, thay vào đó là tăng thuế đối với xe cũng như nguyên liệu pin nhập khẩu từ Trung Quốc.
Kết quả dường như khiến cho Mỹ trở thành thị trường ngày càng khác biệt so với phần còn lại của thế giới, Myllyvirta nói, "và điều đó chỉ khiến các nhà sản xuất ô tô Mỹ ngày càng khó cạnh tranh ở nước ngoài."
Tái định hình thị trường toàn cầu
Tiến bộ của Trung Quốc trong việc điện khí hóa giao thông vận tải - bao gồm mạng lưới đường sắt cao tốc rộng lớn - đang giúp kìm hãm mức tiêu thụ dầu tăng cao trước đây của nước này.
Nhu cầu xăng dầu giảm khoảng 1% trong năm 2024 và đang trên đà giảm nhanh hơn trong năm nay, ngay cả khi thu nhập của người dân và số lượng ô tô được sở hữu tăng lên, Ciarán Healy, nhà phân tích thị trường dầu mỏ tại Cơ quan Năng lượng Quốc tế, cho biết. "Đối với một nền kinh tế như Trung Quốc, điều đó thật phi thường” ông phát biểu với CNN.
Tổng nhu cầu dầu cũng có thể sắp đạt đến đỉnh. Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc giảm gần 2% vào năm 2024, đánh dấu sự sụt giảm hàng năm đầu tiên trong hai thập kỷ, ngoại trừ trong đại dịch Covid. Mỹ là một trong những nhà cung cấp dầu mỏ của Trung Quốc; và Trung Quốc là nhà nhập khẩu dầu thô lớn thứ hai của Mỹ năm 2023, theo Cơ quan Quản lý Thông tin Năng lượng Mỹ.
Bức tranh hơi phức tạp bởi trong thực tế, khi xe điện đang làm giảm nhu cầu dầu mỏ, một lĩnh vực khác lại đang kéo nó lên.
Ngành công nghiệp hóa dầu đang phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc, bao gồm sản xuất nhựa và các sản phẩm công nghiệp khác, lại đang dựa trên việc sử dụng dầu mỏ. Nhưng "nó không hề vượt quá mức giảm tạo ra từ lĩnh vực giao thông vận tải," Kate Larsen, người đứng đầu nhóm nghiên cứu năng lượng và khí hậu quốc tế tại Rhodium Group, một công ty nghiên cứu kinh tế độc lập, cho biết.
IEA dự đoán nhu cầu dầu mỏ của Trung Quốc sẽ giảm vào những năm 2030. Healy nói: "Nó sẽ loại bỏ một trong những cấu phần quan trọng nhất tạo nên tăng trưởng nhu cầu dầu mỏ toàn cầu."
Trung Quốc là động lực lớn nhất thúc đẩy nhu cầu dầu mỏ toàn cầu trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2023. Mức tăng trung bình hàng năm về nhu cầu dầu của nước này trong thập kỷ vừa qua là khoảng 600.000 thùng/ngày; vào năm 2024, con số này là dưới 200.000 thùng/ngày, theo ước tính của IEA.
IEA dự đoán nhu cầu dầu mot toàn cầu sẽ chững lại vào cuối thập kỷ này và bắt đầu giảm vào những năm 2030, với xe điện đóng một vai trò lớn trong xu hướng.
Trong khi các quốc gia như Ấn Độ đang tăng tiêu thụ dầu, Erica Downs, một học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu tại Columbia University SIPA, cho biết: "Nhưng có vẻ như không ai có thể bù đắp được mức giảm từ Trung Quốc."
Trung Quốc cũng đang định hình lại bối cảnh toàn cầu thông qua xuất khẩu xe điện - với tỷ lệ sử dụng xe điện ngày càng tăng ở các quốc gia ở Nam bán cầu, bao gồm Thái Lan và Brazil. Myllyvirta cho biết, dòng xe điện giá rẻ của Trung Quốc “cho phép sự chuyển đổi nhanh hơn sang sử dụng điện ở các quốc gia khác."
Một sự chuyển dịch chấn động.
Cuộc cách mạng xe điện của Trung Quốc đưa nước này lên con đường trở thành một cường quốc năng lượng sạch. Nhưng, dù cho Trung Quốc đang bổ sung năng lượng gió và mặt trời với tốc độ chóng mặt, thì điện năng cung cấp cho sạc xe điện vẫn bị chi phối bởi khai thác than đá.
Myllyvirta cho rằng ngay cả với mạng lưới điện nặng về nhiên liệu hóa thạch như vậy, thì một chiếc xe điện vẫn tạo ra ít ô nhiễm gây nóng lên toàn cầu hơn so với một chiếc xe chạy xăng trong suốt vòng đời sử dụng. Nhưng do cường độ tạo carbon của quá trình sản xuất, "bạn sẽ chỉ bắt đầu thấy tác động của doanh số bán xe điện đến lượng khí thải trong vài năm tới," ông nói.
Khi Trung Quốc có những bước tiến trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, tác động lên khí hậu của xe điện sẽ tiếp tục giảm hơn nữa. Rhodium dự đoán cường độ ô nhiễm carbon của lưới điện Trung Quốc sẽ giảm 60% từ nay đến năm 2040. "Đó là con số rất rất lớn.", Rhodium nói.
Bà cho rằng, xe điện có thể chiếm 100% xe mới bán ra ở Trung Quốc vào năm 2040. "Điều đó thực sự tạo tiền đề giúp cho sự suy giảm nhanh chóng lượng khí thải từ giao thông vận tải."
Vẫn còn chưa thể biết chính xác điều gì sẽ xảy ra với nhu cầu dầu mỏ trong vài năm tới, cả ở Trung Quốc và trên toàn cầu. Nhưng các chuyên gia cho rằng sự bùng nổ xe điện một cách nhanh chóng của Trung Quốc thể hiện một sự chuyển dịch chấn động, có thể chấm dứt vai trò của nước này như động cơ chính của nhu cầu dầu mỏ toàn cầu, và giúp định nghĩa lại vai trò của nước này trên trường quốc tế.
Mazzocco nói: "Trung Quốc đã đặt mình vào tình huống mà tất cả lợi ích kinh tế, địa chính trị và khí hậu đều phù hợp với nhau."
Sự chuyển đổi năng lượng sạch của Trung Quốc tương phản hoàn toàn với Hoa Kỳ, nơi mà tổng thống Trump hứa hẹn sẽ ngừng hỗ trợ xe điện và năng lượng sạch.
Shuo nói: "Đã có một sự khác biệt lớn giữa dòng xe cộ lưu thông trên đường phố ở Trung Quốc và ở Mỹ." Có nguy cơ là Mỹ có thể sẽ bị coi là một "hóa thạch" trong lịch sử ngành xe hơi, ông nói thêm.
(nguồn sưu tầm)
