26/04/2026
Hơn 90% HKD không muốn...Chỉ 2% hộ kinh doanh muốn mở rộng, lên doanh nghiệp. Ai lên, điểm danh nhé.
Hơn 90% không muốn chuyển vì e ngại thủ tục thuế khó hơn, kế toán phức tạp hơn, chi phí bảo hiểm xã hội cao hơn và lo ngại bị thanh kiểm tra nhiều hơn. Ở góc nhìn khác, gần 85% hộ không muốn chuyển đổi.
Hộ kinh doanh không đang “sợ lớn”. Nhiều người trong số họ đang mệt đến mức chỉ còn đủ sức tồn tại.
Khảo sát mới nhất của VCCI với hơn 1.000 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành cho thấy một bức tranh khá nặng: hơn 81% hộ bị giảm doanh thu trong năm 2025, khoảng 75% giảm lượng khách hàng, 73,7% chỉ “lãi ít”, 12,9% hòa vốn, và chỉ 1,9% đạt mức lợi nhuận như kỳ vọng. Trạng thái chủ đạo, như VCCI mô tả, không còn là tìm kiếm tăng trưởng mà là cố gắng duy trì sự tồn tại.
Đọc những con số này, tôi nghĩ có một điều cần nói cho rõ:
Khi một khu vực kinh tế vận hành trong tình trạng lợi nhuận mỏng, sức cầu yếu, khách giảm, thì mọi gánh nặng chính sách dù chỉ tăng nhẹ cũng có thể trở thành cục đá đè lên lưng người đã mệt sẵn.
Nói cách khác, nỗi khó của hộ kinh doanh lúc này không đến từng cái một.
Nó đến theo kiểu chồng chất.
Một lớp là khó thị trường.
VCCI ghi nhận doanh thu giảm, khách giảm, và phần lớn hộ chỉ đủ lời rất ít. Nghĩa là bài toán đầu tiên của họ đã là bán được hàng, giữ được khách, duy trì dòng tiền hằng ngày.
Một lớp nữa là khó pháp lý và tuân thủ.
Đây mới là chỗ đáng chú ý. Theo khảo sát, 73,3% hộ cho biết khó khăn pháp lý là áp lực lớn hoặc nghiêm trọng, thậm chí cao hơn cả khó khăn về đầu vào, thị trường hay vốn. Cụ thể, 71,2% gặp khó khi thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn điện tử, 67,6% khó trong hạch toán chi phí được trừ, và 66,8% khó theo dõi cập nhật chính sách.
Tức là họ không chỉ bán chậm hơn.
Họ còn phải sống trong một môi trường mà càng làm đúng càng thấy rối.
Điều này giải thích vì sao tâm lý phòng thủ lan rộng. Theo VCCI, 60,8% hộ dự kiến chỉ duy trì quy mô hiện tại trong 2 năm tới, 33% có xu hướng thu hẹp, và chỉ 1,8% có ý định mở rộng. Một cuộc khảo sát khác cùng ngày cũng cho thấy chưa đến 2% hộ muốn mở rộng hoạt động.
Đây không còn là câu chuyện “khuyến khích hộ kinh doanh lớn lên” theo kiểu khẩu hiệu.
Vì người ta chỉ muốn lớn lên khi tin rằng lớn hơn sẽ tốt hơn.
Còn nếu cảm nhận của họ là: càng lớn càng phải đối mặt với kế toán phức tạp hơn, thuế nặng hơn, chi phí nhân sự và công nghệ cao hơn, thậm chí dễ bị siết tuân thủ hơn, thì phản ứng tự nhiên là đứng yên hoặc co lại. Chính VCCI nhấn mạnh điểm này: gánh nặng tuân thủ không giảm đi khi hộ kinh doanh lớn hơn.
Bởi vậy, nhiều người nói hộ kinh doanh “sợ lớn”.
Nhưng có lẽ nói chính xác hơn là:
họ sợ cái giá phải trả cho việc lớn lên trong một hệ thống chưa tương thích với sức của họ.
Một chi tiết nữa rất đáng suy nghĩ là chuyện chuyển đổi lên doanh nghiệp. Theo VCCI, chỉ 15,6% hộ được khảo sát có ý định chuyển đổi trong 2 năm tới; hơn 90% không muốn chuyển vì e ngại thủ tục thuế khó hơn, kế toán phức tạp hơn, chi phí bảo hiểm xã hội cao hơn và lo ngại bị thanh kiểm tra nhiều hơn. Ở góc nhìn khác, gần 85% hộ không muốn chuyển đổi.
Nói vậy để thấy:
vấn đề không phải hộ kinh doanh không muốn văn minh hơn.
Vấn đề là họ chưa thấy con đường đi lên đáng để đánh đổi.
Trong bối cảnh đó, tranh luận về ngưỡng doanh thu chịu thuế, hóa đơn điện tử, bỏ thuế khoán hay thúc đẩy chuyển đổi lên doanh nghiệp không thể chỉ bàn như những mảnh rời nhau. Với rất nhiều hộ kinh doanh, đó là một gói áp lực đồng thời. Bán chậm hơn, khách ít hơn, lời mỏng hơn, rồi lại phải hiểu thêm quy định, cập nhật thêm thủ tục, chuẩn bị thêm chứng từ, gánh thêm chi phí tuân thủ. Một áp lực riêng lẻ có thể chịu được. Nhưng nhiều áp lực dồn cùng lúc thì tâm lý chủ đạo sẽ là: co người lại để sống đã. Đây là diễn giải từ các kết quả khảo sát của VCCI và phản ánh tại tọa đàm ngày 23/4.
VCCI cũng gợi ra hướng đi khá rõ: ưu tiên giảm độ phức tạp của quy định thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng phù hợp hơn với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, nhất là nhóm siêu nhỏ, học vấn thấp và lớn tuổi; đồng thời nếu muốn thúc đẩy chuyển đổi lên doanh nghiệp thì cần giảm chi phí chuyển đổi thực tế, hỗ trợ kế toán - thuế những năm đầu và tạo lộ trình nghĩa vụ tăng dần thay vì tăng đột ngột.
Có lẽ, sau khảo sát này, cách nhìn về hộ kinh doanh cũng nên đổi một chút.
Đừng nhìn họ như một khu vực cứ mãi né tránh tăng trưởng.
Hãy nhìn họ như một khu vực đang phải chống đỡ quá nhiều sức nặng cùng lúc.
Và khi đã nhìn như vậy, câu hỏi chính sách cũng nên khác đi:
Không chỉ là làm sao quản chặt hơn.
Mà là làm sao để họ thở được, rồi mới nói đến chuyện lớn lên.
Copy nguồn.
