24/02/2026
Tiếp tục loạt bài chia sẻ kinh nghiệm làm chủ, bài dưới đây đã có trong ebook tặng các bạn hôm mùng 1 Tết nhưng chưa đăng lên page, giờ mới đăng.
💸
Hỏi: Có chuyện gì chỉ khi làm chủ (doanh nghiệp) rồi bạn mới biết?
Trả lời:
Tôi là chủ một công ty nhỏ. Kinh nghiệm dưới đây chỉ phù hợp với công ty nhỏ.
1. Chủ công ty nhỏ bắt buộc phải mạnh. Cả công ty sống dựa vào năng lực làm ăn và nguồn lực của người chủ. Công ty nhỏ gặp vấn đề thì chắc chắn là vấn đề của người chủ.
2. Thứ bạn tuyển không phải là “nhân viên”, mà là trợ lý, chỉ khác nhau ở mức độ thành thạo, thông minh hay không. Đừng kỳ vọng nhân viên gánh vác giang sơn cho bạn, cũng đừng vì có vị trí mà cố lập vị trí. Điểm xuất phát đúng phải là: bạn quá bận, cần một người giúp chia việc.
3. Ít nói chuyện tình cảm. Đừng trao đổi quá nhiều chuyện riêng tư với nhân viên, cũng đừng trông mong vào tình cảm. Không ai ở lại vì tình cảm, chỉ ở lại vì tiền.
4. Mọi lý do nghỉ việc (bất kể là gì) đều đừng tin. Lịch sự giữ lại cho có là được, đừng cố giữ bằng mọi giá. Đã muốn đi thì sớm muộn cũng đi. Hãy chuẩn bị tuyển người sớm hoặc đề phòng kiểu nghỉ việc đột ngột.
5. Nhân viên có cảm xúc tiêu cực không nên giữ. Nhân viên đã nói nghỉ việc không nên giữ. Người liên tục nói nghỉ việc càng không nên giữ. Người đã bị cuộc sống đè bẹp thì đừng tuyển. "Cáo già nghề nghiệp" cũng đừng tuyển. Người khoảng 24-30 tuổi, đã kết hôn nhưng chưa sinh con hoặc sắp kết hôn thì đừng tuyển. Công ty nhỏ không gánh nổi chi phí thai sản, cũng không có người dư để chia việc cho thai phụ. Nếu vẫn tuyển, kết cục chỉ có mấy kiểu:
Ép các nhân viên khác gánh việc của cô ấy -> người khác nghỉ việc. Tuyển thêm người chờ cô ấy quay lại rồi sa thải một người. Hoặc người chủ tự mình gánh. Đằng nào cũng đủ mệt. Tôi từng có một nhân viên, vào làm được khoảng nửa năm thì quyết định kết hôn, nửa năm sau bận rộn chuẩn bị cưới (người trẻ mà, ai cũng muốn một đám cưới trong mơ), sửa nhà, rồi chuẩn bị mang thai… (Ý kiến cá nhân, xin đừng ném đá.)
6. Chủ công ty nhất định phải giỏi dùng người, nhìn người và dẫn dắt người. Công ty bé tí, người quá giỏi thì không vào, người kém thì không dạy được, vậy chỉ có chờ chết.
Hoặc bị người giỏi cướp công nghệ lõi, cướp nguồn lực hay đè cho không ngóc đầu lên được;
hoặc bị người kém rút cạn sức;
hoặc chủ làm đến chết.
Phải hiểu rõ: người chủ mới là năng lực cạnh tranh cốt lõi của công ty nhỏ. Hãy tưởng tượng mình đang chơi cờ: mỗi quân cờ có sở trường, có thuộc tính riêng, phân bổ hợp lý là được. Thà chọn người thông minh còn hơn cái gọi là "cao thủ trong ngành". Kinh nghiệm có thể tích lũy theo thời gian, cái đầu thì là bẩm sinh.
7. Nổi giận không giải quyết được vấn đề. Nhân viên liên tục làm sai, hãy tự soi lại mình trước: quy trình đã rõ chưa, quyền hạn trách nhiệm đã phân minh chưa. Hãy nhớ: mọi thất bại đều để trưởng thành. Đừng trốn tránh, đừng giả vờ không thấy. Phải nhìn từ nhiều góc độ để giải quyết vấn đề gốc rễ.
Sai lầm không đáng sợ, đáng sợ là người chủ cho rằng tất cả đều là lỗi của nhân viên, không bao giờ tự vấn bản thân, chỉ biết trách mắng thì cầm chắc phá sản.
8. Công ty nhỏ phải học cách dùng điện thoại công việc và tài khoản công việc, đặc biệt với các vị trí tiếp xúc khách hàng, quản lý nhân sự và những việc vụn vặt phức tạp.
Mua một loạt iPhone cũ, phát mỗi người một cái.
Vì sao quản lý cũng phải dùng máy công việc? Vì vị trí quản lý ở công ty tôi khá phức tạp, lại có tỷ lệ thay đổi cao. Cá nhân tôi cho rằng nhân viên cấp cơ sở mới là cốt lõi, quản lý chỉ là vị trí phục vụ tuyến đầu và điều phối họ tạo giá trị cho công ty.
Cốt lõi nằm ở cấp cơ sở, nên lương quản lý phải gắn chặt với cấp cơ sở và tình hình công ty. Không có tuyến cơ sở thì lấy đâu ra quản lý.
Để tránh nhân viên hoang mang và đảm bảo bàn giao trôi chảy, quản lý cũng bắt buộc dùng máy công việc.
Ở công ty tôi, chỉ cần nộp lại máy công việc, hôm sau không đến cũng được. Người mới vào, có máy công việc, sổ tay vị trí, mở quyền file đội nhóm DingTalk thì nhiều nhất là một tuần đã có thể làm độc lập.
Lính trơn là sắt, không động vào được. Quản lý chỉ là đại diện của chủ, đừng phụ thuộc quản lý. Có thời gian ăn uống với quản lý, thà đi nói chuyện với cấp cơ sở. Không có quản lý vẫn sống được, nhất là công ty nhỏ. Tin tôi đi, thứ ít giá trị nhất ở công ty nhỏ chính là vị trí quản lý. Phải hiểu ai mới là người tạo ra sản lượng cốt lõi.
9. Công ty nhỏ tuyển không phải sales, mà là người theo sát đơn hàng/điều phối khách hàng.
Nâng sức cạnh tranh của bản thân công ty, làm mờ vai trò sales, mới là con đường phát triển lành mạnh.
Lý do tuyển sales nên là: người chủ không xử lý hết lượng khách, cần một người thay mình kết nối chứ không phải để sales làm từ 0 đến 1. Nếu công ty tuyển một sales không có sẵn nguồn lực ngành, đào tạo xong mà khi người đó nghỉ việc lại kéo theo hoặc ảnh hưởng khách hàng, hãy tự xét lại sản phẩm và hệ thống quản lý của mình!
Với tư cách làm chủ, nếu khách hàng chỉ công nhận sales, đó là điều rất đáng buồn vì chứng tỏ công ty không có quy chế rõ ràng bảo vệ khách hàng, không có năng lực cốt lõi, không có hệ thống chăm sóc khách hàng. Vấn đề quá nhiều!
(Nếu sales vào làm đã mang theo nguồn lực mạnh, coi như tôi chưa nói.)
10. Làm chủ phải giỏi PowerPoint, làm rõ mọi thứ cần làm rõ. Toàn bộ sổ tay vị trí của công ty tôi đều do tôi làm, chi tiết đến từng việc. Phải học cách giảm chi phí giao tiếp.
Cái gì nói được gọn trong một lần bằng PowerPoint thì dùng PowerPoint. Đừng nói đông nói tây sinh ảo tưởng. Đừng nghĩ nhân viên cái gì cũng biết, cái gì cũng làm được.
Bản chất là hãy coi nhân viên như trẻ 3 tuổi. Trông chờ vào nhân viên thì cứ ra ngoài đi làm thuê thử xem, để thấy đến cả mình đi làm cũng có thể gây họa lớn cho công ty đến mức nào.
11. Chủ công ty nhỏ không phải chủ mà là trâu ngựa phục vụ nhân viên. Tùy hứng? Chủ gánh. Bận quá? Chủ gánh. Không biết dẫn dắt người mới? Chủ gánh.
Đừng nghĩ tự mở cái công ty vài chục, vài trăm người là ghê gớm. Trừ khi nghìn người trở lên, còn không thì chủ công ty đều là trâu ngựa, việc gì cũng phải nhúng tay vào.
Nếu chủ không làm trâu ngựa mà cũng không có tài nguyên và năng lực thì sao? Thì chờ ngày phá sản là vừa! Kiểu công ty nhỏ mà chủ không làm gì thì dưỡng lão rất sướng.
12. Chủ công ty nhỏ cần soi từng li từng tí. Người chủ công ty lớn mới làm chiến lược. Phải biết mình là ai, mình đang ở tầng nào. Bạn không phải đang khởi nghiệp. Khởi nghiệp thực sự là mở ra đường đua mới, tái định nghĩa nhu cầu người tiêu dùng, dẫn dắt ngành. 99% chủ nhỏ chỉ là đang làm ăn, tôi cũng vậy.
13. Tiền bạc nhất định phải quản cho rõ. Không quản nổi thì ra ngoài đi làm thuê cho nhanh. Mở rộng nguồn thu, tiết kiệm chi phí, âm thầm phát triển. Đừng vì sĩ diện mà thuê văn phòng sang, mua đồ xịn.
Công ty tôi cái gì tiết kiệm được là tiết kiệm, không muốn tiêu thêm một đồng. Mua sắm toàn qua 1688 (sàn thương mại điện tử chuyên bán buôn), nhà cung cấp chọn đi chọn lại.
Năm nay chi phí mua sắm mỗi tháng tiết kiệm được 100.000 tệ, có thể nói là chuỗi cung ứng rẻ nhất trong ngành. Yêu cầu duy nhất với nhà cung cấp: chỉ làm việc với xưởng nguồn, hỗ trợ kiểm tra nhà máy, mọi trung gian khỏi bàn.
14. Lướt Zhihu ít thôi. Ví dụ như tôi, lướt trúng bài này, cao hứng ngồi viết mất một tiếng. Hôm nay hiếm hoi lắm mới được nghỉ, đáng ra tôi có thể ngủ thêm hoặc thả lỏng đầu óc… Zhihu hại tôi rồi!
Cập nhật:
15. Phải xác định rõ hướng đi và kịp thời điều chỉnh.
Có một bạn góp ý rằng “cúi đầu đi mà không nhìn đường”, tôi thấy rất đúng. Rất nhiều chủ công ty nhỏ rơi vào tình trạng này, thậm chí không tự nhận ra. Ngày nào cũng thấy mình bận rộn, nhưng lại không biết rốt cuộc bận cái gì, rất thảm, rất thực tế, rất bất lực.
Thực ra đây chính là nguyên nhân then chốt khiến nhiều người làm chủ (doanh nghiệp) nhỏ tuy chăm chỉ, nỗ lực, cầu tiến nhưng vẫn khó sống sót.
Chủ công ty nhỏ phải có năng lượng khác thường, ý chí cực mạnh, tự kiểm soát cực mạnh, sức lực dồi dào đến mức bùng nổ thì mới có đủ tinh lực nghĩ về tương lai.
Cá nhân tôi cho rằng làm chủ công ty nhỏ còn đau khổ hơn làm chủ công ty lớn. Công ty lớn lo chiến lược, có tiền, có người, có nguồn lực; hướng đã định, người bên dưới xông lên là xong.
Công ty nhỏ thì có cái gì đâu! Hướng vừa định xong là chủ phải tự lao lên trước.
Nhất định phải dành thời gian nghĩ đại cục, tự phản tỉnh, hướng đi lớn không được sai. Với các quyết định mang tính chiến lược phải cực kỳ nhạy cảm.
Rất nhiều quyết định then chốt thực ra ẩn trong những việc nhỏ phải chốt mỗi ngày; không nhạy là lệch hướng lúc nào không hay.
Phải tỉnh táo và rõ ràng, đừng quá nghi ngờ bản thân; chọn lựa thận trọng rồi dốc toàn lực. Trong quá trình đó liên tục điều chỉnh theo thời cuộc.
16. Luôn tranh luận với chính mình, luôn sẵn sàng vung thanh gươm của đao phủ lên chính mình.
Dám lật đổ chính mình, đừng sợ thất bại của bản thân. Dù là quá khứ hay tương lai, hãy dũng cảm đối diện con người thật của mình, suy nghĩ nghiêm túc, đối mặt can đảm và chủ động sửa sai.
17. Hướng phát triển của công ty phải đi theo chính sách quốc gia.
Mỗi chính sách của nhà nước đều ẩn chứa "cửa gió". Hãy thuận thế mà làm, tuyệt đối đừng mơ đi ngược ý trời thay đổi vận mệnh, đó chỉ là mộng tưởng của kẻ ngốc.
Cá nhân không thể chống lại làn sóng của thời đại, càng không lật nổi chỗ dựa của Quách Gia*. Phải tỉnh táo nhận ra rằng mình chỉ là kiếm miếng cơm trong tay nhà nước.
Dân không đấu với quan, nhớ kỹ lấy!
18. Đừng làm ăn lỗ vốn. Không ra tiền thì thà không làm.
Đừng vì có đơn mà nhận đơn. Nhất định phải có lợi nhuận. Đừng vì làm thương hiệu, vì tình cảm, vì nuôi nhân viên hay các yếu tố bên ngoài mà làm những việc không có lãi, tự lừa mình, tự chuốc phiền não.
Mô hình kinh doanh lành mạnh, có lợi nhuận mới là nền tảng sống còn của công ty.
Việc chủ tự cắt máu chỉ là tự cảm động bản thân. Thiên hạ nhộn nhịp đều vì lợi mà đến, vì lợi mà đi.
Đến khi người chủ ngày qua ngày cắt máu, cắt đến cạn không còn giọt nào, mới phát hiện tất cả chỉ như mộng ảo bọt nước: cây đổ bầy khỉ tan, thứ bạn khổ công duy trì chẳng qua chỉ là một giấc mơ đơn phương của chính mình.
Chưa kể, khi công ty phá sản, vấn đề thuế cuối cùng sẽ trở thành cọng rơm đè chết lạc đà, đủ khiến bạn muốn lên sân thượng “trải nghiệm nhảy bungee không dây”.
Cuối cùng chia sẻ ba câu tôi cực kỳ yêu thích:
- Khởi nghiệp là nhảy xuống vực sâu không chút do dự, mà trong lúc rơi phải kịp chế tạo ra một chiếc máy bay.
- Việc đã qua thì không thể can thiệp, nhưng tương lai vẫn có thể đuổi kịp.
- Quân tử giữ mình cẩn trọng ngay cả khi chỉ có một mình.
Ngẫm đi ngẫm lại, ở mỗi giai đoạn sẽ có cảm nhận khác nhau. Cùng nhau cố gắng.
(Người trả lời: Chu Đại Chiêu - 朱大钊)
*Quách Gia là mưu sĩ của Tào Tháo, rất được lòng Tào Tháo, cụm từ này có lẽ muốn nói nhà nước là thế lực mạnh và sẵn sàng san bằng mọi trở ngại.
(Bài còn một phần cập nhật chia sẻ chi tiết về kinh nghiệm làm việc mang đặc trưng vùng miền của TQ, xin phép lược bớt.)