30/06/2026
Ông chủ stress không hẳn vì nhân viên yếu, mà vì công ty chưa rõ ai chịu trách nhiệm việc gì #413
Chiều Chủ Nhật hôm qua, hơn 20 chủ doanh nghiệp nhỏ trong Team 2A lại ngồi với nhau để luyện công.
Nói là học thì cũng đúng. Nhưng tôi thích gọi là luyện công hơn.
Vì làm chủ doanh nghiệp không phải chỉ nghe vài khái niệm hay rồi về. Làm chủ là phải ngồi xuống, mở bài ra, cầm bút lên, soi từng vị trí trong công ty mình, nhìn thẳng vào chỗ đau, chỗ rối, chỗ mình đang phải nhắc việc, chữa cháy và can thiệp liên tục.
Có những buổi học nhìn bên ngoài rất bình thường.
Một cái bàn dài. Vài ly cà phê. Mấy chai nước. Tập tài liệu. Bút highlight. Điện thoại để bên cạnh. Có người chăm chú đọc bài. Có người cúi xuống ghi. Có nhóm ngồi thảo luận rất sâu.
Có người vừa nghe vừa suy nghĩ, mặt hơi căng một chút, vì có lẽ bắt đầu nhận ra công ty mình đang rối ở đâu.
Nhưng với tôi, đó là khoảnh khắc rất đẹp. Vì khi một ông chủ nhỏ chịu dừng lại để nhìn vào hệ thống của mình, thì doanh nghiệp bắt đầu có cơ hội trưởng thành.
Nội dung chiều hôm qua rất thật. Không phải lý thuyết cao siêu gì. Chỉ là mấy câu hỏi nghe đơn giản nhưng rất đau:
Vị trí nào đang là nguyên nhân làm chủ doanh nghiệp stress? Vị trí nào khiến chủ phải nhắc việc liên tục? Vị trí nào chủ cứ phải nhảy vào chữa cháy? Vị trí nào chỉ làm khi bị nhắc? Vị trí nào làm được việc nhưng chưa chịu trách nhiệm kết quả?
Nghe thì nhẹ. Nhưng nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ nghe xong là im.
Vì nhìn lại công ty mình mới thấy, rất nhiều việc không hẳn bị hư vì nhân viên không làm. Mà vì ngay từ đầu, ông chủ chưa thiết kế rõ vai trò, trách nhiệm và kết quả cuối cùng cho từng vị trí.
Có một chủ doanh nghiệp bên spa chia sẻ rất thật:
“Em và đội ngũ tập trung học phần này để sau này có scale lên đỡ phải trả giá.”
Tôi nghe câu đó rất vui. Vì bạn hiểu rất đúng.
Nhiều người đợi đến khi mở thêm chi nhánh, tuyển thêm nhân viên, khách đông hơn, việc nhiều hơn, lỗi xảy ra nhiều hơn rồi mới bắt đầu đi tìm hệ thống.
Nhưng lúc đó cái giá phải trả thường rất đắt. Đắt bằng tiền. Đắt bằng khách hàng rời đi. Đắt bằng nhân viên nghỉ việc. Đắt bằng những đêm ông chủ mất ngủ.
Đắt bằng cảm giác sáng nào mở mắt ra cũng sợ điện thoại reo vì biết thế nào cũng có chuyện. Scale không chỉ là mở rộng.
Scale là kiểm tra xem cái mình đang có có chịu nổi khi lớn hơn không.
Một spa nhỏ mà chưa rõ ai tư vấn, ai chăm khách, ai theo dõi liệu trình, ai nhắc lịch, ai xử lý phàn nàn, ai chịu trách nhiệm khách quay lại, thì khi mở thêm cơ sở, cái rối đó không mất đi. Nó chỉ nhân bản lên.
Một cái lỗi nhỏ ở một điểm bán có thể thành một đám cháy lớn khi có nhiều điểm bán.
Cho nên học cách phân vai, giao việc, đo kết quả và chịu trách nhiệm từ sớm là một cách tiết kiệm học phí rất lớn cho chủ doanh nghiệp.
Một chủ doanh nghiệp bên nha khoa thì nói một câu cũng rất thật:
“Trước em chưa biết giao việc gì. Tuyển nhân viên vô rồi ngồi ngó. Giờ đã biết cách phân vai và trách nhiệm rõ rồi.”
Câu này nghe vui vui nhưng rất đau. Ngoài kia có rất nhiều ông chủ cũng giống vậy. Thấy mình quá bận thì tuyển người.
Tuyển xong lại không biết giao việc gì. Nhân viên vào công ty, ngồi nhìn chủ. Chủ nhìn nhân viên. Rồi chủ nghĩ: Sao nhân viên không chủ động?
Nhân viên thì nghĩ: Không biết mình phải làm gì cho đúng?
Cuối cùng, lương vẫn trả, việc vẫn rối, chủ vẫn ôm, nhân viên vẫn lơ mơ. Tuyển người không tự động làm công ty nhẹ hơn.
Tuyển đúng người, đặt vào đúng vai, giao đúng việc, có tiêu chuẩn rõ, có quyền hạn rõ, có chỉ số rõ, có nhịp báo cáo rõ thì công ty mới nhẹ hơn.
Tôi hay nói với học viên rằng:
Một nhân viên không thể chịu trách nhiệm rõ trong một hệ thống mờ.
Nếu vai trò không rõ, họ sẽ làm theo cảm giác. Nếu kết quả không rõ, họ sẽ nghĩ mình làm vậy là đủ.
Nếu quyền hạn không rõ, việc gì họ cũng hỏi chủ. Nếu KPI không rõ, chủ sẽ đánh giá bằng cảm xúc. Nếu quy trình không rõ, lỗi xảy ra sẽ biến thành cuộc họp đổ lỗi.
Doanh nghiệp nhỏ từ 2 đến 10 năm thường có một giai đoạn rất nguy hiểm. Đó là giai đoạn công ty đã không còn quá nhỏ, nhưng lại chưa đủ hệ thống.
Lúc mới khởi nghiệp, chủ ôm hết thì còn được. Khách ít, việc ít, nhân viên ít, chủ chạy nhiều một chút vẫn chịu nổi.
Nhưng sau vài năm, khách bắt đầu nhiều hơn, nhân viên nhiều hơn, sản phẩm nhiều hơn, đơn hàng nhiều hơn, lỗi cũng nhiều hơn.
Nếu lúc này công ty vẫn vận hành bằng trí nhớ của ông chủ, bằng tin nhắn rời rạc, bằng lời dặn miệng, bằng câu “em nhớ làm giúp anh nha”, thì chủ mệt là đúng.
Mệt không phải vì mình dở. Mệt vì doanh nghiệp đã lớn hơn cách quản trị cũ của mình.
Có những ông chủ rất thương nhân viên. Thấy nhân viên bận thì không nỡ giao rõ KPI. Thấy nhân viên mới thì không nỡ yêu cầu cao.
Thấy nhân viên làm sai thì tự mình sửa cho nhanh. Thấy khách phàn nàn thì tự mình xin lỗi. Thấy bộ phận này làm không tới thì tự mình nhảy vào làm thay.
Lúc đầu tưởng như vậy là tốt. Nhưng làm lâu sẽ tạo ra một công ty rất nguy hiểm. Nhân viên quen được cứu. Việc quen được chủ nhắc. Lỗi quen được chủ dọn.
Kết quả quen không ai chịu trách nhiệm đến cùng. Và ông chủ thì trở thành người vừa lái xe, vừa sửa máy, vừa bơm bánh, vừa chỉ đường, vừa trấn an hành khách.
Làm vậy một thời gian thì ai mà không stress. Tôi hay hỏi học viên: Trong công ty em, vị trí nào chỉ làm khi bị nhắc?
Câu này rất đáng sợ. Vì nếu một vị trí chỉ làm khi bị nhắc, nghĩa là vị trí đó chưa thật sự sở hữu công việc.
Họ đang làm thuê cho lời nhắc của chủ, không phải làm chủ phần việc của mình.
Lại hỏi tiếp: Vị trí nào làm được việc nhưng chưa chịu trách nhiệm kết quả? Câu này còn đau hơn.
Vì có những người rất giỏi làm việc, nhưng không chịu đứng ra chịu kết quả cuối cùng. Họ làm phần của họ xong là thôi.
Khách có hài lòng không? Doanh thu có về không Đơn hàng có đúng hẹn không? Dịch vụ có được đánh giá tốt không?
Họ không biết, hoặc không nghĩ đó là trách nhiệm của mình. Vậy thì công ty sẽ có rất nhiều người làm việc, nhưng ít người tạo kết quả.
Một doanh nghiệp nhỏ muốn trưởng thành phải chuyển từ văn hóa làm việc sang văn hóa chịu trách nhiệm kết quả.
Đó là một bước chuyển rất lớn. Không phải ai cũng thích. Nhưng bắt buộc phải làm. Làm chủ không phải là ngày nào cũng đi nhắc nhân viên.
Làm chủ là thiết kế để nhân viên biết việc gì phải làm mà không cần nhắc. Làm chủ không phải là lúc nào cũng chữa cháy.
Làm chủ là tìm ra vì sao cháy, cháy ở khâu nào, ai phụ trách, quy trình nào bị hở, tiêu chuẩn nào chưa rõ, rồi sửa để lần sau ít cháy hơn.
Làm chủ không phải là ôm hết trách nhiệm. Làm chủ là làm cho từng vị trí trong công ty biết rõ phần trách nhiệm của mình.
Chiều Chủ Nhật hôm qua, nhìn các anh chị chủ doanh nghiệp nhỏ ngồi với nhau, tôi thấy rất nhiều hy vọng.
Vì không phải ai cũng chịu dành chiều Chủ Nhật để học cách làm chủ tốt hơn. Nhiều người sẽ chọn nghỉ ngơi. Nhiều người sẽ chọn đi chơi. Nhiều người sẽ chọn than rằng công ty mình rối quá.
Nhưng hơn 20 anh chị này chọn ngồi lại, soi từng vị trí, viết từng trách nhiệm, nhìn từng điểm nghẽn.
Đó là một lựa chọn rất đáng quý. Có thể hôm nay doanh nghiệp chưa thay đổi ngay. Có thể ngày mai về công ty vẫn còn rối. Có thể nhân viên vẫn còn cần nhắc.
Có thể ông chủ vẫn còn phải chữa cháy vài lần nữa. Nhưng ít nhất, người chủ đã bắt đầu nhìn ra cái gốc. Mà khi nhìn ra cái gốc, ta mới có cơ hội sửa.
Mỗi ngày một chút thôi.
Hôm nay, nếu Sếp đang làm chủ một doanh nghiệp nhỏ, hãy ngồi xuống và ghi chi tiết ra:
Công ty mình hiện có những vị trí nào? Vị trí nào đang làm mình stress nhất? Vị trí nào chỉ làm khi bị nhắc? Vị trí nào làm được việc nhưng không chịu trách nhiệm kết quả?
Vị trí nào chưa có mô tả công việc rõ? Vị trí nào chưa có KPI? Vị trí nào chưa có quyền hạn? Vị trí nào đang khiến mình phải can thiệp liên tục? Ghi ra đi.
Đừng để mọi thứ nằm mơ hồ trong đầu. Vì cái gì mơ hồ thì rất khó sửa. Cái gì được viết ra thì bắt đầu hiện hình.
Mà khi nó hiện hình, mình mới biết phải đào tạo ai, thay đổi ai, giao lại việc gì, bổ sung quy trình nào, đo bằng chỉ số nào.
Doanh nghiệp nhỏ không lớn lên bằng may mắn. Nó lớn lên bằng sự rõ ràng. Rõ người. Rõ việc. Rõ trách nhiệm. Rõ quyền hạn. Rõ kết quả. Rõ ai phải chịu trách nhiệm đến cùng.
Ông chủ càng làm rõ sớm, doanh nghiệp càng đỡ trả giá về sau.
Và có khi, một buổi chiều Chủ Nhật ngồi luyện công nghiêm túc như vậy, lại chính là bước đầu tiên giúp một ông chủ nhỏ bước ra khỏi vai người nhắc việc, người chữa cháy, người ôm hết, để trở thành người thiết kế doanh nghiệp thật sự.
P/s: Team 2A đang luyện công chiều chủ nhật hàng tuần về vai trò và trách nhiệm cho đội ngũ. Bạn có bị vậy không? Inbox
