28/08/2026
"Thịt giả" - vấn nạn của thị trường
Hơn mười năm qua, người Việt tiêu thụ hàng trăm ngàn tấn thịt trâu đông lạnh từ Ấn Độ mỗi năm. Lượng thịt này tương đương với lượng bò tiêu thụ hàng năm. “Ăn trâu mà ngỡ ăn bò” – liệu người tiêu dùng có biết mình đang bị lừa dối hay không lại là một chuyện rất khác.
Vấn nạn “thịt giả” đã tồn tại từ rất lâu. “thịt trâu gác bếp” là phần nối dài của chuyện “thịt giả” và “thịt bò công nghệ” nổi lên từ năm ngoái.
“Chuyến tàu lịch sử”
Tháng 2-2014, chuyến tàu đầu tiên chở 222 con trâu sống rời cảng Darwin, tiểu bang Northern Territory – còn gọi là Bắc Úc hay Bắc Lãnh. Tàu cập cảng Hải Phòng sau 10 ngày trên biển. Chính quyền và các nhà buôn Bắc Úc đã đánh giá đơn hàng của Việt Nam đã giúp “vực dậy cả ngành công nghiệp nuôi trâu hoang dã vùng Bắc Úc”, theo đài ABC của nước này.
Đối tác nhập khẩu tại Việt Nam là Công ty Animx Hải Phòng. Trong giai đoạn 2012-2015, riêng công ty này đã nhập khoảng 15.000 con trâu và bò từ Úc để phục vụ cho thị trường phía Bắc.
Trâu nước tại Lãnh thổ Bắc Úc có nguồn gốc từ trâu hoang dã, được đưa vào từ đảo Timor và các đảo thuộc Indonesia từ những năm 1824. Qua hai thế kỷ sinh trưởng tự nhiên trong môi trường đầm lầy và thảo nguyên bao la, đàn trâu hoang này đã bùng nổ số lượng lên tới 150.000 – 200.000 con. Nhằm kiểm soát mật độ đàn và bảo vệ hệ sinh thái, chính quyền địa phương đã phải tổ chức nhiều chiến dịch săn bắt. Tuy nhiên, tìm được thị trường tiêu thụ là một thách thức đối với nước Úc. Năm 2013, nước này chỉ xuất khẩu khoảng 800 con trâu sang Brunei, Indonesia và Philippines với mức giá rẻ ỏi, chỉ khoảng 0,6-0,8 AUD/kg. (Tỷ giá thời điểm đó là 1 AUD ~ 18.000 đồng).
Kỳ vọng đến thất vọng
Các chuyến tàu đến Hải Phòng đã giúp giá xuất khẩu tăng vọt lên 1,5 AUD/kg., giúp mỗi con trâu hoang dã đạt giá trị 600-700 AUD. Chính quyền Bắc Úc khi đó kỳ vọng thị trường Việt Nam có thể tiêu thụ 60.000 con trâu/năm.
Hoạt động săn bắt trâu hoang dã tại các trang trại đầm lầy lớn như Swim Creek hay Woolner để vận chuyển sang Việt Nam diễn ra vô cùng sôi động thông qua các đơn vị dịch vụ gia súc như SEALS. Hàng loạt lò mổ mọc lên tại Việt Nam với hy vọng đón đầu nguồn trâu tươi chất lượng cao. Tuy nhiên, kỳ vọng đạt con số 60.000 con/năm đã nhanh chóng sụp đổ khi những rào cản hạ tầng và pháp lý bắt đầu phát lộ.
Đầu tiên, quy trình kiểm soát an toàn vệ sinh và tiêu chuẩn khắt khe. Phía Úc buộc các đối tác Việt Nam áp dụng các tiêu chuẩn của “hệ thống bán hàng và giám sát chuỗi cung ứng” (ESCAS) đối với toàn bộ gia súc nhập tứ Úc. ESCAS đòi hỏi doanh nghiệp nhập khẩu Việt Nam phải đảm bảo truy xuất nguồn gốc từ trang trại đến tận lò mổ, quy định nghiêm ngặt về tiêu chuẩn chuồng trại, quy trình giết mổ nhân đạo và kiểm dịch khắt khe. Các lò mổ truyền thống trong nước rất khó đáp ứng chuẩn mực này nếu không đầu tư vốn lớn. Tháng 6-2016, Úc ra lệnh tạm dừng xuất khẩu gia súc (trâu, bò) với 2 công ty xuất khẩu Úc và 21 đơn vị giết mổ tại Việt Nam, trong đó có Animex Hải Phòng, và các lò giết mổ ở đây để điều tra với các cáo buộc ngược đãi động vật. Việc thông thương được nối lại chỉ hai tháng sau đó, theo ABC.
Kế đến, đặc thù trâu hoang dã Bắc Úc khiến nguồn cung không ổn định. Việc vây bắt trâu trong rừng thưa và đầm lầy tốn kém nhiều thời gian, chi phí logistics đường biển cho một con trâu sống rất cao. Thêm vào đó, các tiêu chuẩn kiểm dịch khắt khe của Cục Thú y Việt Nam đối với gia súc sống nhập khẩu thương mại cũng tạo áp lực chi phí không nhỏ.
Tuy vậy, yếu tố thương mại đóng vai trò quyết định trong việc xuất khẩu trâu sống sang Việt Nam.
Khi đưa về Việt Nam, giá bán thịt trâu tươi Úc phải gánh thêm quá nhiều chi phí vận hành như chi phí vận chuyển tàu biển, vỗ béo, kiểm dịch và vận hành chuỗi lò mổ đạt chuẩn ESCAS… Vì thế, thịt trâu tươi Úc mất đi lợi thế trước các loại thịt tươi và đông lạnh khác, đặc biệt là khi thịt trâu đông lạnh của Ấn Độ.
Kết quả là dòng giao thương trâu sống Úc suy giảm nhanh chóng và khép lại hoàn toàn, nhường lại vị trí số 1 cho mảng xuất khẩu bò sống.
Làn sóng thịt trâu đông lạnh giá rẻ từ Ấn Độ tràn vào Việt Nam thế nào? 👇
