20/06/2026
Những ngày này, nhiều học sinh đang đứng trước một ngã rẽ rất quan trọng. Các em học sinh lớp 12 vừa hoàn thành kỳ thi tốt nghiệp THPT và chuẩn bị bước vào giai đoạn chọn nguyện vọng đại học. Các em học sinh lớp 9 vừa có kết quả vào lớp 10 và bắt đầu một hành trình mới: chọn tổ hợp môn học, chọn định hướng học tập, rồi xa hơn là chọn ngành, chọn nghề cho tương lai.
Ở những thời điểm như thế này, điều làm nhiều phụ huynh lo lắng không chỉ là điểm số của con, mà còn là câu hỏi: “Con mình thật sự phù hợp với hướng đi nào?”
Rất nhiều trăn trở khi nghĩ về các em học sinh, sinh viên hôm nay. Nhiều em học rất chăm, cố gắng rất nhiều, nhưng lại chưa thật sự hiểu mình mạnh ở đâu, thích điều gì, phù hợp với con đường nào. Khi không hiểu bản thân, các em rất dễ chọn tương lai theo số đông. Bạn bè chọn gì mình chọn theo. Cha mẹ khuyên gì mình nghe theo. Ngành nào đang được nhắc đến nhiều thì nghĩ đó là con đường tốt. Nghề nào nghe nói kiếm được nhiều tiền thì cho rằng đó là lựa chọn đúng.
Nhưng một con đường phù hợp không chỉ bắt đầu từ câu hỏi: “Ngành nào tốt?” hay “Nghề nào dễ có việc?”
Mà cần bắt đầu từ những câu hỏi sâu hơn:
Con thích điều gì?
Con có thể làm tốt điều gì?
Con có tố chất nào cần được nuôi dưỡng?
Điều con làm có thể mang lại giá trị gì cho người khác?
Và con có thể phát triển năng lực ấy thành một con đường nghề nghiệp bền vững hay không?
Mỗi đứa trẻ đều có những điều rất riêng. Có em thích quan sát và suy nghĩ. Có em thích nói chuyện, kết nối, chia sẻ. Có em thích sắp xếp, tổ chức. Có em thích chăm sóc, giúp đỡ người khác. Có em thích tìm hiểu cách một thứ vận hành. Có em thích sáng tạo, làm đẹp, kể chuyện, trình bày ý tưởng,... Những điều ấy ban đầu có thể chỉ là sở thích nhỏ. Nhưng nếu cha mẹ và thầy cô biết quan sát, biết lắng nghe, biết đặt câu hỏi đúng và tạo điều kiện cho con trải nghiệm, sở thích ấy có thể dần trở thành sở trường. Sở trường nếu được rèn luyện nghiêm túc sẽ trở thành năng lực. Và năng lực nếu được đặt đúng chỗ có thể tạo ra giá trị cho gia đình, tổ chức, cộng đồng và xã hội.
Hãy giúp con hiểu mình để chọn đường đi. Khi các con hiểu được lợi thế của bản thân sẽ học chủ động hơn, biết đầu tư thời gian hơn, biết rèn luyện có mục tiêu hơn và cũng có nhiều cơ hội sống hạnh phúc hơn với con đường mình chọn.
Với học sinh lớp 9, việc chọn tổ hợp môn học không nên chỉ là chọn theo bạn bè hay chọn môn nào có vẻ dễ học hơn. Đó nên là bước khởi đầu để các em hiểu mình có xu hướng mạnh ở đâu, cần rèn luyện năng lực nào và muốn chuẩn bị cho tương lai ra sao.
Với học sinh lớp 12, việc chọn nguyện vọng đại học cũng không nên chỉ là điền vào một danh sách ngành học theo điểm số. Đó là lúc các em cần nhìn lại chính mình: mình có hứng thú với lĩnh vực nào, mình có khả năng phát triển ở đâu, mình có sẵn sàng học nghiêm túc và đi đường dài với lựa chọn ấy không.
Phụ huynh không nhất thiết phải quyết định thay con. Nhưng phụ huynh có thể là người phát hiện sớm những mầm năng lực trong con, khuyến khích con thử sức, cho con cơ hội trải nghiệm, giúp con nhìn lại sau mỗi lần thử và gieo vào con niềm tin rằng: “Con có thể phát triển nếu con biết nghiêm túc với điều mình có.”
Học sinh, sinh viên cũng không cần phải biết ngay mình sẽ trở thành ai trong suốt cuộc đời. Nhưng các em cần bắt đầu học cách quan sát chính mình, hiểu mình, rèn mình và từng bước tìm ra hướng đi phù hợp.
Đó cũng là một phần quan trọng trong dự án sách mà tôi đang viết dành cho học sinh, sinh viên và phụ huynh. Tôi muốn cuốn sách này trở thành một người bạn đồng hành, giúp các em không chỉ đi tìm thành công bên ngoài, mà còn biết xây dựng một cuộc đời có định hướng, có năng lực, có giá trị và có ý nghĩa từ bên trong. Khi các em hiểu mình, biết phát huy sở trường của mình và dùng năng lực ấy để tạo ra giá trị cho người khác, các em không chỉ đang chuẩn bị cho một nghề nghiệp mà đang bắt đầu thiết kế cuộc đời của chính mình.
