22/05/2026
SUY NGẪM
Cùng một vụ tranh chấp thừa kế đất, nhưng VKSNDTC nói phải kiện nơi có đất, còn TANDTC lại nói kiện nơi bị đơn cư trú: Đương sự biết nghe ai?
Trong tố tụng dân sự, có một nguyên tắc tưởng chừng rất cơ bản: xác định đúng thẩm quyền của Tòa án trước khi khởi kiện. Nhưng đáng nói là hiện nay, ngay chính hai cơ quan tư pháp cao nhất là VKSNDTC và TANDTC lại đang có hai cách trả lời hoàn toàn khác nhau đối với cùng một vấn đề pháp lý: tranh chấp thừa kế là bất động sản thì nộp đơn ở đâu?
Một bên cho rằng phải kiện tại nơi có bất động sản. Một bên lại xác định thẩm quyền theo nơi cư trú của bị đơn.
Và điều đáng lo hơn là cả hai văn bản đều được ban hành trong năm 2026.
Cụ thể, tại Văn bản số 1476/VKSNDTC-V9 ngày 23/03/2026, VKSNDTC hướng dẫn rất rõ: tranh chấp chia di sản thừa kế là bất động sản là vụ án có đối tượng tranh chấp là bất động sản, nên thuộc thẩm quyền của Tòa án nơi có bất động sản tranh chấp.
Cách hiểu này thực tế lâu nay cũng là suy nghĩ phổ biến của nhiều thẩm phán, luật sư và đương sự. Bởi khi nhắc đến tranh chấp liên quan đất đai, phản xạ đầu tiên của mọi người thường là “đất ở đâu kiện ở đó”.
Tuy nhiên, chỉ hơn 1 tháng sau, TANDTC tại Văn bản số 250/TANDTC-PC ngày 28/04/2026, câu 42 lại đưa ra hướng dẫn hoàn toàn khác. Theo đó, tranh chấp thừa kế tài sản là bất động sản vẫn là “tranh chấp thừa kế”, chứ không phải “tranh chấp bất động sản”. Vì vậy, thẩm quyền không xác định theo nơi có đất, mà xác định theo điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tức là Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc.
Đây không còn là chuyện học thuật.
Bởi trong thực tế, chỉ cần nộp sai thẩm quyền, hậu quả có thể là trả đơn, kéo dài thời gian tố tụng, hết thời hiệu, thậm chí phát sinh tranh chấp thẩm quyền giữa các Tòa án.
Ở góc độ luật sư, điều đáng bàn nhất nằm ở việc phải xác định chính xác bản chất quan hệ pháp luật tranh chấp.
