29/11/2018
NỤ HÒE
✅Theo Tài liệu Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của GS.TS. Đỗ Tất Lợi và Dược liệu học tập 1, chủ biên Ngô Vân Thu – Trần Hùng, khoa Dược - ĐH Y Dược TP. Hồ Chí Minh:
⚪ Nụ hoa hòe, còn được gọi là hòe mễ, hòe hoa mễ tên khoa học Flos Styphnolobii japonici imaturi là nụ hoa phơi hay sấy nhẹ đến khô của cây Hòe (Styphnolobium japonicum L. hay Sophora japonica L., họ Đậu Fabaceae).
⚪ Cây gỗ, to, cao có thể đến 15 m, thân thẳng có chỏm lá tròn. Cành cong queo. Lá kép lông chim lẻ, có 9-13 lá chét hình trứng, đỉnh nhọn, nguyên, dài 3 cm rộng 1.5-2.5 cm. Cụm hoa hình chùy ở đầu cành. Tràng hoa hình bướm, màu trắng ngà. Quả loại đậu không mở, dày và thắt nhỏ lại ở giữa các hạt.
⚪ Phân bố thu hái và chế biến:
Cây hòe mọc hoang và được trồng khắp nơi ở nước ta, trước đây người ta dùng để uống nước cho ”mát” và dùng để nhuộm màu vàng. Hàng năm khả năng ta có thể thu mua rất nhiều, thừa dùng trong nước. Nhưng gần đây nhu cầu xuất khẩu lớn cho nên ta đang phát triển trồng. Trồng bằng hạt hoặc dâm cành. Cần chọn giống của những cây có nhiều cành, nhiều hoa, hoa nở đều mà nhân dân gọi là ‘hòe nếp’ khác với ‘hòe tẻ’ là cây có ít cành, hoa thưa, nở không đều. Gieo hạt vào tháng 1-2 dương lịch. Sau 3-4 năm bắt đầu thu hoạch, cây sống lâu,càng những năm sau càng thu hoạch cao. Thu hoạch từ tháng 7-9 dương lịch. Hái hoa vào buổi sáng khi trời khô ráo. Ngắt các chùm hoa đã bắt đầu có hoa mới nở, tuốt lấy hoa rồi phơi nắng hoặc sấy ngay. Dược liệu là nụ hoa được gọi là ‘hòe mễ’. Dược điển Việt Nam V quy định hoa nở lẫn vào không được quá 10%, hoa sẫm màu không quá 1% và tỉ lệ các bộ phận khác của cây không quá 2%. Hoa nở rồi (Hòe hoa) cũng được dùng chứ không bỏ đi, nhưng phân loại riêng. Quả Hòe (Hòa giác) cũng được dùng.
✅Thành phần hóa học
⚪ Trong hoa hòe hàm lượng rutin không được ít hơn 20% tính theo dược liệu khô kiệt..Trong quả cũng có rutin. Rutin là một chất có tinh thể hình trâm nhỏ màu vàng hay trắng vàng, tan trong 10.000 phần nước, 650 phần rượu, tan nhiều trong rượu methylic và dung dịch kiềm.
✅Tác dụng dược lý
Hoa hòe có các tác dụng: cầm máu, hạ huyết áp, chống tai biến mạch máu não, tác dụng chữa trĩ, đại tiện ra máu, băng huyết, tiểu tiện ra máu.
⚪ Rutin là một loại vitamin P có tác dụng tăng cường sức chịu đựng của mao mạch. Thiếu chất vitamin này tính chất chịu đựng của thành mao mạch có thể bị giảm, mao mạch dễ bị đứt,vỡ, hiện tượng này trước đây người ta chỉ cho rằng do thiếu vitamin C mà có, gần đây phát hiện sự liên quan đối với vitamin P
⚪Tác dụng cầm máu: Hoa hòe có tác dụng rút ngắn thời gian chảy máu, sao đen tác dụng càng tăng.
Tác dụng với mao mạch:
Hoa hòe có tác dụng giảm bớt tính thẩm thấu của mao mạch và làm tăng độ bền của thành mao mạch.
✅Công dụng và liều dùng
⚪Tính chất hoa hòe theo tài liệu cổ: Hoa vị đắng,tính bình,quả vị đắng tính hàn. Hoa vào hai kinh can và đại tràng. Quả vào kinh can, có tác dụng lương huyết thanh nhiệt, chỉ huyết (hoa)... Dùng chữa xích bạch lỵ, trĩ ra máu, thổ huyết, máu cam, phụ nữ băng huyết.
⚪ Hiện nay nhân dân dùng hoa hòe làm thuốc cầm máu, dùng trong những bệnh ho ra máu, đổ máu cam, tiểu tiện ra máu, ruột chảy máu. Ngày uống 5- 20 gam dưới dạng thuốc sắc.
⚪Theo tài liệu của Hoàng Chiêu Đức (Trung Nam y học Tạp chí, 1952):
Sắc hoa hòe đã lọc bỏ rutin đi rồi vẫn làm giảm huyết áp
Có tác dụng kích thích sự bài tiết của niêm mạc ruột
Hoa hoè sao đen : Trị chảy máu cam, ho ra máu, băng huyết, đại tiểu tiện ra máu, đau đầu, chóng mặt, mắt đỏ, dễ cáu gắt. Ngày dùng 8 – 12g dạng thuốc hãm hoặc sắc.
⚪ Hoa hòe sao vàng chữa cao huyết áp, đau mắt. Ngày dùng 12 – 16g dạng thuốc hãm hoặc sắc.
✅Cách dùng, liều lượng: Ngày dùng 8-10g, dạng thuốc hãm hoặc sắc, hoặc dùng 0,5-3g dạng bột hoặc viên. Quả sao tồn tính chữa đại tiện ra máu.
✅Chống chỉ định
Rutin rất ít độc, tuy nhiên không được dùng trong trường hợp nghẽn mạch và máu có độ đông cao.
