09/04/2026
Vì sao 90% Founder định giá Startup SAI ngay từ đầu?
Trong hơn 13 năm làm Founder, hay tham gia hội đồng quản trị (BOD) cho Founders ở các công ty Nina Ecom Center, VCO, HOPE, Canavi, và đào tạo cho hàng trăm doanh nghiệp đang chuẩn bị bước vào quá trình gọi vốn, tôi nhận ra một vấn đề lặp đi lặp lại đến mức gần như trở thành “lỗi hệ thống” của thị trường:
📌 Phần lớn founder định giá doanh nghiệp của mình sai ngay từ điểm xuất phát.
Sai không phải vì họ thiếu sự “mưu mẹo”. Cũng không hẳn vì họ không đọc đủ tài liệu. Sai vì họ đang nhìn valuation bằng góc nhìn của người tạo ra doanh nghiệp, trong khi valuation lại luôn được quyết định bởi góc nhìn của người bỏ tiền vào doanh nghiệp đó.
❎ Đây là điểm lệch đầu tiên, và cũng là điểm nguy hiểm nhất.
Founder thường định giá công ty bằng công sức mình đã bỏ ra, bằng số năm mình đã theo đuổi dự án, bằng mức độ tin tưởng của mình vào sản phẩm, hoặc bằng quy mô thị trường mà mình nhìn thấy phía trước.
Tất cả những yếu tố đó đều có ý nghĩa - Nội bộ.
Nó phản ánh niềm tin, độ kiên trì và mức độ cam kết của founder với doanh nghiệp. Nhưng investor KHÔNG MUA NIỀM TIN của founder.
◾️ Họ mua xác suất tăng trưởng trong tương lai.
◾️ Mua khả năng nhân tài sản của họ lên nhiều lần.
◾️ Và quan trọng hơn hết, họ mua một cơ hội đã được chứng minh ở mức đủ để giảm bớt rủi ro.
Khi một founder nói “công ty tôi xứng đáng mức định giá này vì tôi đã dành ba năm để xây dựng nó”, câu nói đó có thể đúng với cảm xúc của người sáng lập, nhưng hoàn toàn không có sức nặng trong logic đầu tư.
Tôi đã gặp nhiều founder rất tự tin với mức valuation mà họ đưa ra chỉ vì họ thấy một startup nào đó “na ná” mình đã raise được ở mức cao hơn. Đây là sai lầm điển hình thứ hai: lấy case thành công trên thị trường để tự gán định giá cho mình.
Bề ngoài, hai startup có thể cùng ngành, cùng phân khúc, thậm chí cùng mô hình doanh thu. Nhưng valuation không nằm ở vẻ bề ngoài. Valuation nằm ở:
◾️ Chất lượng đội ngũ sáng lập.
◾️ Độ rõ của bài toán thị trường bao gồm: Vị thế cạnh tranh trong Quy mô thị trường, các chỉ số kinh doanh, khả năng mở rộng, thời điểm thị trường…
◾️ Khả năng kiểm soát các rủi ro gồm: Pháp lý, Công nghệ, Burn rate…
Một công ty có thể được định giá cao hơn gấp nhiều lần không phải vì sản phẩm của họ tốt hơn quá xa, mà vì nhà đầu tư nhìn thấy ở họ một xác suất chiến thắng cao hơn hẳn.
Nếu founder chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng của một deal mà không hiểu những biến số nằm phía sau deal đó, việc lấy nó làm benchmark sẽ dẫn đến định giá ảo tưởng gần như chắc chắn.
___
Trong thực chiến, tôi thấy founder đặc biệt dễ định giá sai ở giai đoạn sớm, khi doanh nghiệp chưa có nhiều số liệu rõ ràng.
Lúc này, khoảng trống dữ liệu thường được lấp bằng niềm tin. Và niềm tin của founder, như tôi đã nói, luôn có xu hướng cao hơn niềm tin của thị trường.
Khi chưa có doanh thu ổn định, chưa có retention đủ mạnh, chưa có bằng chứng rõ ràng về unit economics, founder thường bám vào tiềm năng thay vì bằng chứng.
Họ tin rằng thị trường rất lớn, sản phẩm rất hay, đội ngũ rất quyết tâm, nên valuation cao là hợp lý. Nhưng với investor, giai đoạn càng sớm thì mức độ bất định càng lớn. Mà mức độ bất định càng lớn thì định giá càng phải phản ánh phần rủi ro đó.
Founder nhìn vào upside. Investor nhìn vào downside trước, upside sau. Chỉ riêng khác biệt này cũng đủ tạo ra khoảng cách rất lớn trong kỳ vọng valuation của hai bên.
Tôi cho rằng bản chất của valuation không nằm ở con số, mà nằm ở khả năng biện minh cho con số đó.
Vậy nên, trong [Khoá học MIỄN PHÍ “Định giá (Valuation) từ A – Z cho Startup gọi vốn từ Idea – Series B”] tôi đã có sẳn câu trả lời cho 6 câu hỏi giúp 90% Founder tránh định giá Startup SAI ngay từ đầu.
Nếu bạn đang:
◾️ Chuẩn bị gọi vốn
◾️ Bị từ chối nhưng không hiểu vì sao
◾️ Hoặc đang không biết định giá thế nào là hợp lý
👉 Tham gia Zalo Group ở link bên dưới Comment.
Tôi sẽ chia sẻ sâu hơn:
◾️ Cách investor thật sự định giá startup.
◾️ Những case thật (fail & success).
◾️ Và cách build startup đủ mạnh để được đầu tư.
