29/12/2020
1- Ngô Thập Hữu Ngũ Nhi Chí Vu Học
Trong câu “ngô thập hữu ngũ nhi chí vu học,” chúng tôi thấy có mấy chữ cần phải được giải thích để giúp các bạn trẻ hiểu cho rõ. Chữ “hữu” có nghĩa là “thêm” (thập hữu ngũ: mười thêm năm, tức là 15), chữ “chí” có nghĩa là “để hết tâm ý,” và chữ “vu” có nghĩa là “đối với” Cả câu “ngô thập hữu ngũ nhi chí vu học” có nghĩa là khi tới 15 tuổi, ta mới có thể tự mình chuyên tâm vào việc học. Có biết như thế, các bậc cha mẹ mới không buồn phiền khi thấy các con mình mải chơi đùa và không chịu chuyên tâm học hành trước khi chúng chưa tới lứa tuổi 15. Và cũng nhờ đó, các bậc cha mẹ mới đem hết kiên nhẫn, kỹ năng và nghệ thuật để chăm nom săn sóc cho các con mình ngay từ khi chúng còn nhỏ (trước 15 tuổi) để giúp chúng thành công trong sự học.
2- Tam Thập Nhi Lập
“Tam thập nhi lập” có nghĩa là khi người ta tới 30 tuổi thì sức tự thân lập nghiệp mới có thể chắc chắn và vững vàng. Thực vậy, khi đạt tới 30 tuổi, con người có thể tự lập và gây dựng nên sự nghiệp cho mình với điều kiện là họ phải có ý chí khởi nghiệp cũng như được cha mẹ săn sóc và giáo dục chu đáo. Chí lập thân, lập nghiệp của người trẻ trong giai đoạn này giữ vai trò quyết định trong việc thành công sau này. Trong thực tế đã có nhiều người tự lập từ trước lứa tuổi 30 và cũng có người không tự lập được ở ngoài lứa tuổi 30. Đây là trường hợp của những người có chí tư lập hay không. Nếu không có chí tự lập thì dù cha mẹ có săn sóc và giáo dục cũng vẫn không tự lập được. Họ là những người ăn bám gia đình và xã hội.
3- Tứ Thập Nhi Bất Hoặc
“Tứ thập nhi bất hoặc” có nghĩa là khi người ta tới 40 tuổi mới có thể hiểu thấu mọi đạo lý trong thiên hạ, phân biệt được việc phải hay trái cũng như hiểu được ai là người tốt hay xấu, hay, dỡ… phân biệt được những ai là người chân chính, ngụy tài, biết được cái gì nên hay không nên…. Không phải người nào ở cái tuổi 40 cũng được như vậy. Muốn đạt tới trình độ “nhi bất hoặc” con người phải được giáo dục kỹ lưỡng và ý thức tự mình cố công học hỏi chuyên cần ngay từ khi còn nhỏ.
4- Ngũ Thập Nhi Tri Thiên Mệnh
“Ngũ thập nhi tri thiên-mệnh” có nghĩa là khi người ta tới 50 tuổi mới có thể thông suốt chân lý của tạo hoá, tức là hiểu được mệnh của trời (thiên mệnh). Không phải bất cứ ai tới 50 tuổi là đạt được trình độ hiểu biết “tri thiện mệnh”, muốn đạt được trình độ “tri thiên mệnh,” con người cũng phải có căn bản vững vàng về nền tảng văn hóa và kinh nghiệm sống.
5- Lục Thập Nhi Nhĩ Thuận
“Lục thập nhi nhĩ thuận” có nghĩa là khi người ta tới 60 tuổi thì mới đạt đến mức độ hoàn hảo về mặt tri thức và kinh nghiệm về cuộc đời. Nhờ đó, người ta có thể nhận xét và phán đoán được ngay tức khắc và chính xác về các vấn đề và con người trong thiên hạ. Khi nhìn hay nghe thấy điều gì, người ta không những không cảm thấy chướng ngại mà còn hiểu thấu ngay mọi lẽ. Không phải tự nhiên mà ta đạt được trình độ “nhi nhĩ thuận” Muốn đạt được trình độ này, con người cũng phải có căn bản giáo dục, đạo đức và kinh nghiệm từng trải về sự đời.
6- Thất Thập Nhi Tùng Tâm Sở Dục Bất Du Củ
“Thất thập nhi tùng tâm sở dục bất du củ” có nghĩa là tới 70 tuổi, con người sẽ đạt đến tình trạng rất hoàn hảo về cách xử sự và xử thế. Nhờ đó mà mỗi khi người ta định nói điều gì hay làm việc gì thì tự nhiên thể hiện đúng với chủ tâm của lòng mình, muốn sao được vậy và không bao giờ vượt ra khỏi khuôn khổ của đạo lý, pháp lý hay lẽ thường. Đây là đỉnh cao sự nhận thưc của con người. Ở vào tuổi từ 70 trở lên nếu trước đó họ được giáo dục đúng cách, tự tìm tòi học hỏi, tu tâm dưỡng tánh, biết chia sẽ những nỗi đau, rung động trước cái đẹp và sự hạnh phúc của đời người.
Tuy rằng Khổng Tử đã trình bày về những lứa tuổi cuộc đời cụ thể như đã nói ở trên, chúng ta phải hiểu rằng đây cũng là ý muốn nói về từng giai đoạn tác thành của các lứa tuổi cuộc đời con người. Muốn đạt tới khả năng nhận thức và thực hành ở mỗi lứa tuổi thì người ta phải được giáo dục và tự mình chuyên tâm vào giá trị thực học ngay từ khi còn trẻ, tức là từ trước khi tới lứa tuổi 15 và tiếp tục cho tới 70 tuổi như vậy cuộc đời mới sống có giá trị, viên mãn.
Mỗi lứa tuổi 15, 30, 40, 50, 60, 70 thể hiện kết quả của nền tảng văn hóa trong gia đình và trường lớp có được qua sự học hỏi ở trường đời. Nếu không được giáo dục đúng cách và nếu không biết tự tu tâm dưỡng tánh thì như mộ “đứa trẻ có tuổi” mà thôi, càng sống lâu càng ngu và càng làm hại đời, hại người dù rằng có bằng cấp cao đến thế nào đi chăng nữa.
Có tuổi là một việc, nếu không được giáo dục đúng cách, không thực học và trau dồi kinh nghiệm sống thì dù tới 30 tuổi, 40 tuổi, 50 tuổi, 60 tuổi, hay 70 tuổi đi nữa, người ta cũng không có sức tự lập, không hiểu hết sự đạo lý, không biết được mệnh trời, không thông suốt mọi lẽ và không thể làm chủ được cuộc đời thì hệ quả của cuộc đời là thất bại ê chề là điều khó tránh khỏi. Việc quan trọng nhất là nếu đã tới 30 tuổi mà không tự lập được vững vàng, ta sẽ gặp nhiều truân chuyên chứ đừng nói gì đến việc có thể giúp mình và giúp đời một cách có thiết thực được.
