17/06/2025
🔴 "MỘT VỐN, BỐN TRĂM LỜI"
Suốt nhiều năm qua, thực phẩm chức năng (TPCN) đã âm thầm xây dựng một “đế chế ngầm” trên thị trường tiêu dùng – nơi những hộp siro, viên nang, kẹo dẻo đội lốt “bảo bối tăng đề kháng” hay “thần dược ăn ngon” được bán với giá cao gấp 10, thậm chí 20 lần giá thành sản xuất. Chỉ cần vài người nổi tiếng, vài clip quảng cáo ngắn gọn. “Một vốn, bốn trăm lời” là câu chuyện không hề nói quá trong ngành hàng này. Và giờ đây, đế chế ấy đang dần sụp đổ lộ ra từng mảng một.
✅ Cùng là “người của công chúng”, cùng mê… thực phẩm chức năng
Tháng 6/2025, TikToker "Hải Sen" chủ kênh triệu view và là gương mặt quen thuộc với các bà mẹ bỉm sữa bị bắt khẩn cấp vì buôn bán thực phẩm bảo vệ sức khỏe “Siro ăn ngon Hải Bé” có hàm lượng hoạt chất chỉ đạt dưới 70% so với công bố. Cùng bị khởi tố là Giám đốc công ty sản xuất, cả hai đối diện với cáo buộc “Buôn bán hàng giả là thực phẩm”.
Trước đó, tháng 4/2025, hai gương mặt nổi tiếng khác Quang Linh Vlogs và Hằng Du Mục cũng bị khởi tố vì quảng cáo sai sự thật và tham gia phân phối kẹo rau củ “Kera” với chỉ tiêu chất lượng không đúng công bố. Một đế chế TikTok lung linh sụp đổ chỉ vì vài hộp “kẹo tăng đề kháng”.
Và chưa đầy một tháng sau, dư luận chưa kịp lắng xuống thì thương hiệu Hanayuki của Đoàn Di Băng tiếp tục bị Bộ Y tế yêu cầu thu hồi toàn bộ sản phẩm do có nhiều vi phạm về công bố thành phần. Dù chưa bị khởi tố hình sự, hậu quả về niềm tin và uy tín đã hiện rõ.
Tất cả họ từ Vlogger châu Phi đến nữ doanh nhân, từ cặp vợ chồng livestream đến kênh TikTok triệu follow có điểm chung: một sự đam mê bất tận với thực phẩm chức năng. Không ít người bắt đầu bằng quảng cáo, sau đó tự lập thương hiệu, mở nhà máy, phát hành hàng trăm nghìn sản phẩm ra thị trường chỉ nhờ… danh tiếng và vốn đầu tư, nhưng không có chút chuyên môn nào về dược học hay sức khỏe cộng đồng.
✅ Một thị trường “siêu lợi nhuận”, siêu rủi ro
Theo số liệu của Bộ Y tế, hiện Việt Nam có khoảng 4.300 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng, với gần 20.000 sản phẩm đã công bố. Chỉ riêng trong năm 2024, ngành hàng này đạt doanh thu trên 26.000 tỷ đồng, trong đó hơn 70% được bán qua hình thức thương mại điện tử và KOLs trực tuyến.
Chi phí để sản xuất một hộp siro “ăn ngon” hoặc viên uống tăng cường sức khỏe có thể chỉ từ 10.000 – 20.000 đồng, nhưng giá bán lẻ thường từ 300.000 – 500.000 đồng. Với một clip quảng cáo viral, doanh số có thể tăng hàng chục nghìn hộp chỉ trong vài ngày. Lợi nhuận từ TPCN được đánh giá là cao gấp 4–10 lần ngành hàng tiêu dùng thông thường không ngoa khi gọi đây là “mỏ vàng ngầm” của giới kinh doanh online.
Nhưng khi đồng tiền trở thành động lực duy nhất, người ta sẵn sàng bỏ qua tất cả những yếu tố cốt lõi: tính an toàn, độ tinh khiết, tính đúng đắn trong thông tin. Người nổi tiếng dễ dàng biến thành người môi giới sức khỏe, bất chấp thực tế rằng họ không có chuyên môn, không hiểu công thức, không quan tâm hậu quả.
✅ Khi nạn nhân trả tiền để tự lừa mình
Chính tâm lý “muốn khỏe nhanh, khỏe đẹp, khỏe bền” đã khiến người tiêu dùng dễ bị đánh lừa bởi những lời giới thiệu mật ngọt như: “tăng đề kháng chỉ sau 7 ngày”, “trẻ ăn ngon tự nhiên”, “trị rụng tóc không cần hóa chất”… Trong một thị trường mà nỗi sợ bệnh tật lấn át kiến thức y học, những kẻ có danh dễ dàng thu lợi từ nỗi lo của người khác.
Người tiêu dùng không thiếu thông tin nhưng lại thiếu cảnh giác. Họ trả tiền để mua niềm tin, nhưng chính niềm tin đó đã bị thao túng bởi một hệ sinh thái gồm: sản phẩm dỏm, quảng cáo sai, chứng nhận dễ dãi, và KOLs bất chấp hậu quả.
Không ai mong muốn nhiều người nổi tiếng bị bắt, càng không mong hàng triệu người tiêu dùng trở thành nạn nhân của niềm tin sai lệch. Nhưng việc nhiều cá nhân có sức ảnh hưởng bị xử lý thậm chí khởi tố hình sự lại là tín hiệu tích cực: một cơ chế kiểm soát mới đang hình thành, nơi người nổi tiếng không còn đứng trên pháp luật, nơi thực phẩm chức năng không còn là “khu vực tự do” của thị trường.
Đế chế ngầm đã xây dựng trên sự thờ ơ, giờ đang bị phá hủy bởi sự tỉnh táo. Và chính ở đó, quyền lợi thật sự của người tiêu dùng mới có cơ hội được
bảo vệ.
