https://www.facebook.com/103638844389434/

Biruk Sisay

Name: Biruk Sisay
Address: Addis Ababa, ET
Telephone: +251942319033
Price range: Not applicable

Home
Ethiopia
Addis Ababa
Biruk Sisay

Call Directions Contact the business

𝙞 𝙝𝙤𝙥𝙚 𝙠𝙖𝙧𝙢𝙖 𝙨𝙡𝙖𝙥𝙨 𝙮𝙤𝙪 𝙞𝙣 𝙩𝙝𝙚 𝙛𝙖𝙘𝙚 𝙗𝙚𝙛𝙤𝙧𝙚 𝙞 𝙙𝙤. “I'm sorry, but I don't want to be an emperor. That's not my business. I don't want to rule or conquer anyone.

I should like to help everyone if possible; Jew, Gentile, black man, white. We all want to help one another. Human beings are like that. We want to live by each other's happiness, not by each other's misery. We don't want to hate and despise one another. In this world there is room for everyone, and the good earth is rich and can provide for everyone. The way of life can be free and beautiful, but we have lost the way. Greed has poisoned men's souls, has barricaded the world with hate, has goose-stepped us into misery and bloodshed. We have developed speed, but we have shut ourselves in. Machinery that gives abundance has left us in want. Our knowledge has made us cynical; our cleverness, hard and unkind. We think too much and feel too little. More than machinery, we need humanity. More than cleverness, we need kindness and gentleness. Without these qualities, life will be violent and all will be lost. The airplane and the radio have brought us closer together. The very nature of these inventions cries out for the goodness in men; cries out for universal brotherhood; for the unity of us all. Even now my voice is reaching millions throughout the world, millions of despairing men, women, and little children, victims of a system that makes men torture and imprison innocent people. To those who can hear me, I say, do not despair. The misery that is now upon us is but the passing of greed, the bitterness of men who fear the way of human progress. The hate of men will pass, and dictators die, and the power they took from the people will return to the people. And so long as men die, liberty will never perish. Soldiers! Don't give yourselves to brutes, men who despise you, enslave you; who regiment your lives, tell you what to do, what to think and what to feel! Who drill you, diet you, treat you like cattle, use you as cannon fodder. Don't give yourselves to these unnatural men - machine men with machine minds and machine hearts! You are not machines, you are not cattle, you are men! You have the love of humanity in your hearts! You don't hate! Only the unloved hate; the unloved and the unnatural. Don't fight for slavery! Fight for liberty! In the seventeenth chapter of St. Luke, it is written that the kingdom of God is within man, not one man nor a group of men, but in all men! In you! You, the people, have the power, the power to create machines, the power to create happiness! You, the people, have the power to make this life free and beautiful, to make this life a wonderful adventure. Then in the name of democracy, let us use that power. Let us all unite. Let us fight for a new world, a decent world that will give men a chance to work, that will give youth a future and old age a security. By the promise of these things, brutes have risen to power. But they lie! They do not fulfill that promise. They never will! Dictators free themselves but they enslave the people. Now let us fight to fulfill that promise. Let us fight to free the world! To do away with national barriers! To do away with greed, with hate and intolerance! Let us fight for a world of reason, a world where science and progress will lead to all men's happiness. Soldiers, in the name of democracy, let us all unite!” ― Charles Chaplin

30/07/2026

የዘመኑ መንፈስ (በእውቀቱ ስዩም፣ ሐምሌ 2010)

በአገራችን በአሁኑ ጊዜ ብዙ ተከታይ ያለው ሃይማኖት ብሄርተኝነት ይባላል፡፡ የብሄርተኝነት ምእመን ከሆንክ የነፍስ አባት ይኖርሀል፣ በጭፍን የምትቀበለው ቀኖና ይኖርሀል፣ ነገ የምትገባባት የተስፋ ምድር ይኖርሀል፣ ከሁሉ በላይ ደግሞ ብርቱ ችግርህን የምትደፈድፍበት የመስዋእት በግ ይኖርሀል፡፡

ሃይማኖቶች ምእመናንን ብቻ ሳይሆን መናፍቃንንም ያፈራሉ፡፡ብሄርተኞች በስሜት የሚነድደውን ምእመን ብቻ ሳይሆን የኔ ቢጤውን መነፍቅም እንደሚያፈሩ አንርሳ፡፡ በነገራችን ላይ ሃይማኖትን መካድ ማለት ሃይማኖት የሚያነሳቸውን አብይ ጥያቄዎች መካድ ማለት አይደለም፡፡ እንዲሁም፣ ብሄርተኝነትን መካድ ማለት የኢትዮጵያን ብሄር ብሄረሰቦች ህልውና መካድ ማለት አይደለም፡፡ በዚህ ጉዳይ፣ መናፍቅ መሆን ማለት፣ የብሄርተኛ ነቢያት ሰለ ጭቆና ስለ ነጻነት ብሎም ስለ ኢትዮጵያዊነት የሚያቀርቡትን አጉል እምነት መጠራጠር ማለት ነው፡፡

ከኢትዮጵያዊነት እንጀምር

ከዘመናችን የብሔርተኝነት ነቢያት አንዱ ጃዋር መሐመድ በቅርቡ ከእንቁ መጽሔት ጋር ባደረገው ቃለመጠይቅ ላይ ስለኢትዮጵያዊነት የሚከተለውን ይላል፡፡

‹‹. . . ኢትዮጵያን የመሠረታት የሶሰትዮሽ ጦርነት ግብግብ ነው፡፡ በአማራው፣ በኦሮሞው፣ በትግሬው ግብግብ ውስጥ ወደ መጨረሻ ላይ በአመራር ስር የበላይነቱን የያዘው አማራው ነበር፡፡ በዚህ የተነሳ አሁን የምናያት ኢትዮጵያ ማንነቷ በአማራ ባህላዊ ሥርጭት እና በአማራ ፖለቲካ የተገነባች ነች፡፡ . . .የኢትዮጵያ አገራዊ ማንነት የምንለው የአማራ ባህላዊ ማንነት ነው››

ጃዋር የኢትዮጵያን መሠረት የሦስት ብሄረሰቦች የስልጣን ግብግብ አድርጎ ወስኖታል፡፡ በመጀመርያ፣ ሌሎች ብሄረሰቦች በግብግቡ ተሳትፎ እንዳልነበራቸው አድርጎ ማቅረቡ አንድ ጉድለት ነው፡፡ ግን ዋናው ቁምነገር ይሄ አይደለም፡፡ ኢትዮጵያ የግጭት ውጤት ብቻ እንደሆነች አድርጎ ማቅረቡ ነው ትልቁ ስሕተት፡፡ ሲጀምር፣ የግብግብ ታሪክ መሠረት ይንዳል እንጂ መሠረት አይገነባም፡፡ እንደኔ ግምት፣ የኢትዮጵያ መሠረት የሆነው ብሄረሰቦች ለጋራ ሕልውና ሲሉ የሚያደርጉት የመደጋገፍ ታሪክ ነው፡፡

ዛሬ ዛሬ፣ ታሪክ ከላሾች፣ የብሄሮችን የ‹‹ግብግብ›› ታሪክ ሞቅ አድርገው፣ አኳሽተው ሲጽፉ፣ የብሄሮች መደጋገፍ ታሪክን ግን ቸል ይሉታል፡፡ አለያም እጅግ በቀዘቀዘ ስሜት፣ በጥቂት መስመሮች ብቻ ጨረፍ አድርገው ያልፉታል፡፡ ለነገሩ፣ ከፋፋይነትን ብቸኛ የአስተዳደር ፈሊጥ አድርጎ የሚቆጥር ሰው በታሪክ ገጾች ውስጥ መመልከት የሚፈልገው ክፍፍልን ብቻ ነው፡፡

ታሪክ ግን ብዙ በጎ የትብብር ገጠመኞችን መዝግቧል፡፡ለምሳሌ ጀግናው አጼ ዮሐንስ አራተኛ በበዛሬይቱ ኤርትራ የግብጽን ወራሪ ጦር ድል የነሡት የትግራይ ጀግኖችን ብቻ አሠልፈው አልነበረም፡፡ በዚህ ጦርነት ከግብጽ ጎን ሆኖ፣ የተዋጋው አሜሪካዊው ጋዜጠኛ ዊልያም ዴይ እንደመሠከረው ወልቃይቶች፣ ጥልጣል የተባሉ የአፋር ንኡስ ክፍሎች፣ የወረኢሉ ኦሮሞዎች ለንጉሠ ነገሥቱ ድጋፍ ለማድረግ ተሸቀዳድመዋል፡፡ በራስ ወሌ የሚመሩ የአማራ ወታደሮች ተሳትፈዋል፡፡ የጎንደር ቀሳውስት ለጦርነቱ ድጋፍ ለማድረግ አድዋ ገብተዋል፡፡ የጎጃሙ ራስ አዳል የደርሼልህ አለሁ አለኝታቸውን አሳይተዋል፡፡ የሸዋው ንጉስ ምኒልክ ሳይቀር በመቶ የሚቆጠሩ በቅሎዎችንና ማበረታቻ ልከዋል፡፡ ዝርዝሩን ማንበብ ለሚፈልግ Muslim Egypt Christian Abyssinia የተባለውን የዚህ ደራሲ ማስታወሻ ገጽ 291-292 ያንብብ፡፡ መጽሐፉን በኢንተርኔት ቤተ-መጻህፍት ውስጥ በብላሽ ማግኘት ይቻላል፡፡

ከተለያየ መዐዘን የመጡ እኒህ ኢትዮጵያውን ከዘመቻው የሚያገኙት ድልን ብቻ አልነበረም፡፡ በዘመቻ ወቅት ባህል ይዋዋሳሉ፣ ቃላት ይወራረሳሉ፣ ስንቅ ያዋጣሉ፣ ልምድ ይለዋወጣሉ፡፡ በሂደት ተቃራኒ ከሚመስሉ ልማዶች የነጠረ ኢትዮጵያዊ ባህል እንደ አረቄ ይወጣል፡፡ ይህን በመዋጮ የተገኘ ባህል ‹‹የአማራ ባህል›› ብሎ ማጥበብ የጸና ድጋፍ ያለው አይመስለኝም፡፡

ጃዋር ‹‹አሁን የምናያት ኢትዮጵያ ማንነቷ በአማራ ባህላዊ ሥርጭትና በአማራ ፖለቲካ የተገነባች ነች›› በማለት ሳይወሰን ‹‹የኢትዮጵያ አገራዊ መለያ ማንነት የምንለው አማራ ብሄራዊ ማንነት ነው›› ሲል ይጨምራል፡፡ ጎበዝ ኧረ በህግ አምላክ!!! የኢትዮጵያ ባህል እኮ ከአንድ አለት የተጠረበ ሕንጻ አይደለም፡፡ ከብዙ የመዋጮ ጡቦች የተገነባ ነው፡፡ ጃዋር እያንዳንዱን ጡብ ቀርቦ ቢመረምረው እዚህ የደረሰበት እርግጠኝነት ውስጥ የሚደርስ አይመስለኝም፡፡

እስቲ ከደቃቅ ምሳሌ እንጀምር፡፡ ኢትዮጵያን የማስተዋወቅ ስራ ሲሠራ አስቀድሞ የሚመጣው የቡና ስነ-ስራታችን ነው፡፡ አንዲት ጠይም፣ ባለ ሹርባ ሴት፣ የሀበሻ ቀሚስ ለብሳ ቡና ስትቀዳ የሚያሳይ ምስል በየቦታው ማየት የተለመደ ነው፡፡ይህ ችክ ያለ ምስል በስነ-ስእል ብቻ የተወሰነ አይደለም፡፡ ቢዮንሴና ጆን ኬሪ አገራችንን በጎበኙበት ሠዓት የቡና ሥነ ሥርዓት ተሳታፊ እንዲሆኑ ተደርጓል፡፡ ይህ ማለት የውጭ እንግዳ የቡና ስርአታችንን እንደ ኢትዮጵየዊ መለዮ እንዲመዘግብልን ፈልገናል ማለት ነው፡፡ ለዋለልኝ መኮንን እና ለጃዋር መሀመድ ይህ የአማራ ባህል መሆን አለበት፡፡ በመጀመሪያ እይታ ይመስላል፤ ጉዱ ዝርዝሩ ላይ ነው፡፡ የሴትዮዋ ሹርባ ከሐማሴን ወይም ከተንቤን ሴቶች ልማድ ጋር ስምም ነው፡፡ የሀበሻ ቀሚሱን የሽሮሜዳ ጋሞ የሸመነው ሊሆን ይችላል፡፡ ጀበናው የጂማ ሙስሊም ኦሮሞዎች ያስተዋወቁት ነው፡፡ አቦል ቶና በረካ አረብኛ ወይም የተወላገደ አረብኛ የተገኙ ቃላት ናቸው፡፡ ዛሬ በክርስቶስ ትንሳኤ በአል በሉባንጃ የሚታጀብ ቡና የማያፈላ ክርስትያን ኢትዮጵያዊ ማግኘት ይከብዳል፡፡ ከጥቂት መቶ አመታት በፊት ግን ቡና የእስላም ልማድ ተደርጎ ይቆጠር ነበር፡፡ የቡና ትርኢት የሙስሊም አበው በኢትዮጵያ ባህል ላይ የጨመሩት በጎ መዋጮ እድርገን ልንቆጥረው እንችላለን፡፡ ኢትዮጵያ ጊዜ በተባለው አናጢ ከብዙ ጡቦች የተገነባች ናት የምንለው ለዚህ ነው፡፡

ጃዋር አማራው የራሱን ባህል በኦሮሞው ላይ እንደጫነ ሲያምን ተገላቢጦሹ ያለው አይታየውም፡፡ ኦሮሞ በረጅም ዘመን፣ በሠፊ ምድር፣ ሰፍሮ የመኖሩን ያክል በጎረቤቶቹና በወደረኞቹ ላይ የባህል ተጽእኖ አላሳደረም ማለት ብርቱ ባህል የለውም ከማለት አይለይም፡፡ በአገራችን ዋና ዋናዎቹ የባህል ቀራጺዎች ጦርነትና ሐይማኖት ናቸው፡፡ ለምሳሌ፣ ጀግኖችን እና ነገስታትን አባ በዝብዝ አባ ታጠቅ፣ አባ ዳኘው አባ ነጋ ወዘተ እያሉ መሰየም ገናና ኢትዮጵያዊ ባህል መሆኑን ብዙዎቻችን እናውቃለን፡፡ ብዙዎቻችን የማናውቀው ይህንን ባህል ያስተዋወቁት ለግማሽ ምእተአመት ያክል[Editor: ለ80 ዓመት] ኢትዮጵያን ያስተዳደሩት የየጁ ኦሮሞዎች [ኦሮማራዎች] መሆናቸውን ነው፡፡ ብላቴን ጌታ ማህተመ ሥላሴ ወልደ መስቀል "ቼ በለው" በተሰኘው መጽሐፋቸው ይህንን እንዲህ በማለት ያረጋግጣሉ-

‹‹ነገሥታቱ በ‹‹አባ›› ወይም የእገሌ ባለቤት በሚል ቅጽል ስም መጥራት የጀመሩት የኦሮሞዎችን ወይም የወረሸሆችን ልምድ በመከተል ነው ከ1838 ዓም ወዲህ እንደሆነ ታሪክ ይነግረናል፡፡ ወትሮ ግን በተለይም 1474-1713 ዓም ባለው ጊዜ ውስጥ ቅብዓ መንግሥቱ በሚደረግላቸው ሰአት ይወጣላችው የነበረው የግርማ ስም ወይም ስመ መንግስት ‹‹ሰገድ›› የሚል ኃይለቃል በመጨመር እንደነበር ቀጥሎ ያለው ያረጋግጣል፡፡ ወናገድ ሰገድ፣ አጽናፍ ሰገድ፣ አድማስ ሰገድ፣ መለክ ሰገድ፣ አድያም ሰገድ ሉል ሰገድ›› በማለት ይዘረዝራሉ፡፡

ከጥቅሱ ሦስት ፍሬ ነገሮችን መረዳት ይቻላል፡፡

1) ይህ ባህል ባንድ የዘመን ምዕራፍ ላይ ከኦሮሞ ብሄረሰብ የመነጨ የኢትዮጵያ ባህል ነው፡፡

2) ባህሉ ብርቱ ተጽእኖ ከመፍጠሩ የተነሳ አማራና ትግራይ ነገስታት ለረጅም ዘመን ይጠቀሙበት የነበረውን የስያሜ ዘይቤ ሽሯል፡፡

3) አማራው ታሪክ ጸሀፊ ለባህሉ አስተዋዋቂዎች የባለቤትነት እውቅና ሰጥተዋል፡፡

በሃይማኖት ረገድም ተመሳሳይ ነገር ነው የሚገጥመን፡፡ ለምሳሌ አቴቴ የሚለውን ቃል ደስታ ተክለወልድ ሲተረጉሙ ‹‹ዛር፣ በሴት ስም የምትጠራ፣ ውቃቤ፣ አማሮች ከኦሮሞዎች የወረሷት ጨሌ የሚያጠልቁላት አቴቴ ጊንቢ ሐራ አቴቴ ዱላ እያሉ እንቀት የሚቀቅሉላት አምልኮ ባእድ፣ትርጓሜ ጠባቂ ማለት ነው›› ይላሉ፡፡ ‹‹አምልኮ ባእድ›› የሚለውን አሉታዊ ሐረግ፣የክርስትያን አድልኦ ያለበት ፍርድ አድርገን እንለፈው፡፡ ዋናው ፍሬ ነገር፣ የአሮሞው ባህል በአማራው ባህል ላይ ተጽእኖ ማሳደሩን ማወቃችን ነው፡፡ ይህም አንዱ ብሄረሰብ ሁልጊዜ ጫኝ ፣ ሌላው ብሄረሰብ ሁልጊዜ ተሸካሚ እንደነበረ አድርገው ሊነግሩን የሚፈልጉትን ሰዎች ያስተባብላል፡፡ በሁለቱ ግዙፍ ብሄረሰቦች መካከል የነበረው ግኑኝነት የእኩዮች ልውውጥ ነው፡፡ የባህሎች ውርርስ ነው ማለት እንችላለን፡፡ ነገርን ነገር ያነሳዋልና፣ የማንኩሳ ዘመዶቼ የሚያስደነግጥ ነገር ሲገጥማቸው ‹‹አቲቲን ወሰድከው›› ይላሉ፡፡ ቀልቤን ገፈፍከው ለማለት ነው፡፡ የኦሮሞ ባህላዊ ተጽእኖ በወለጋ ድንበር ላይ ቆሟል ያለው ማነው?

ስለጉዲፈቻ ባህል ብዙ ሰዉ የሚያውቅ ይመስለኛል፡፡ በጦርነት ወቅት ምርኮኞችን ባርያ ማድረግ ወይም መግደል በብዙ ማህበረሰቦች የተለመደ ነው፡፡ በኦሮሞ አበዋዊ ባህል ውስጥ ግን ምርኮኞች በልጅነት ይታቀፋሉ፡፡ ከሌላ ብሄረሰብ ቢመጡም የኦሮሞ ብሄረሰብ የሚያገኘውን መብት ሳይነፈጋቸው ያድጋሉ፡፡ ይህንን ልማድ በአማራው ማህበረሰብ ውስጥም እናገኘዋለን፡፡ ለምሳሌ በጎጃሙ ንጉሥ ተክለይማኖትና በወለጋ መሳፍንት መሀል በተደረገው ጦርነት የተማረከው ብላቴና ነገሮ ዋቅጅራን እንደልጅ አሳድገውታል፡፡ ክርስትና አስነስተው ተክለኢየሱስ አሰኝተውታል፡፡ ራሱ በጻፈው ማስታወሻ ‹‹በጠጅና በስጋ አደግሁ›› በማለት የመሳፍንት ልጆች ያገኙት የነበረውን ምቾት ሳይነፈገው ማደጉን ይመሰክራል፡፡ ነገሮ፣ ከማእረግ ወደ ማእረግ እየወጣ የንጉሱ ጸሐፌ ትዝዛዝ እስከመሆን ደርሷል፡፡ ተመሳሳይ መልኩ በሸዋ ምርኮኛው ቆሴ ዲነግዴ በቤተመንግስት እየተቀማጠለ አድጎ ሐብተጊዎርጊስ በሚል ስመ ክርስትና የኢትዮጵያ የጦር ምኒስትር እስከመሆን ደርሷል፡፡ ሰዎችን በልዩ ቋንቋቸው ምክንያት ባይተዋር ማድረግ ኢትዮጵያዊ ባህል አልነበረም፡፡

እንኳን ባህላችን አማርኛችን እንኳ የጉራማይሌነታችን ምስክር ነው፡፡ አሁን ኦሮምኛ ያልተነካካ አማርኛ ማግኘት ይቻላል?፡፡ እሰቲ ለናሙና ያክል ‹‹ተወርዋሪ ኮከብ›› ከተባለው የዮሐንስ አድማሱ ምርጥ የአማርኛ ግጥም ውስጥ ጥቂት መስመሮች ልቆንጥር፡፡

ተወርዋሪ ኮከብ በራሱ ነበልባል በራሱ ነዲድ ተቃጥሎ የጠፋ፣
ወርዋሪ ኮከብ በምናውቀው ሰማይ ነበረ በይፋ

ሜዳና ተራራ በመሐል ሸለቆ
ጨፌውና መስኩ በኒህ ተደብቆ

ሐቀኛ ጠፍቶበት በዋለበት መልቲ
ጌጥ ነው ድንቁርና የገዳዮች ሎቲ
ብልጭ ብሎ ጠፋ
ተወርዋሪ ኮከብ የሐሳብ አንጋፋ
በመረጥኳቸው መስመሮች ውስጥ የሚገኙት ‹‹ይፋ፣ ጨፌ፣ መልቲ፣ ሎቲ፣ አንጋፋ›› የተባሉት ቃላት ኦሮሚኛ ናቸው፡፡ ካንድ የአማርኛ ግጥም ይህን ያህል ኦሮሚኛ ከተገኘ በሙሉ መዝገበ ቃላት ውስጥ ምን ያህል ሊገኝ እንደሚችል አስቡት፡፡ ይህን ያክል ነው የተዋሀድነው፡፡
የኢትዮጵያ ባህል የተውጣጣ ባህል እንጂ ጃዋር እንደሚለው የአማራ ባህል ብቻ አለመሆኑን በመጠኑም ቢሆን ያሳየሁ ይመስለኛል፡፡ ጃዋርን እዚህ ላይ ላሰናብትና ለማጠናቀቂያ የምትሆን አንዲት አንቀጽ ልጨምር፡፡ ባህልን ማክበር ጥሩ ነው፡፡ ይሁን እንጂ በስሜት ሚነድደው የብሄርብሄረሰብ ፖለቲካችን፣ ዜጎች ለባህል ያላቸውን ፍቅር ወደ ጭፍን አምልኮአዊ ፍቅር እያዘቀጠው ነው፡፡
በአባቶቻችንና በእኛ መካከል የባህል ፋይዳ ልዩነት ያለ ይመስለኛል፡፡ አባቶች ባህላቸውን ያገኙት በኑሮ ጣጣ አስገዳጅነት ነው፡፡ ለምሳሌ የኔ አያት ቁምጣ ሱሪ የሚታጠቀው ከሌሎች ብሄረሰቦች ለየት ብሎ ለመታየት አይመሰለኝም፡፡ በቂ አቡጀዲ ስላላገኘ ነው፤ ወይም ለስራ እንዲያመቸው ባጭር መታጠቁ ይሆናል፡፡ እኔ ግን የብሄረሰቦች ቀን ሲከበር ቁምጣ ለብሼ ራሴን በማስጎብኘት እንድኮራ ይጠበቅብኛል፡፡ ጉድ እኮ ነው!!! ጋቢ በጥንት ጊዜ የሙቀት ምንጭ ነበር፡፡ ዘንድሮ የኩራት ምንጭ ሊሆን ይቃጣዋል፡፡
የዛሬዎቹ ባህል አምላኪዎች ባህል ሲያስቡ ለውጥን ይረሳሉ፡፡ በአንድ ወቅት የሚያኮራው ያንድ ብሄረሰብ ባህል በሌላው ወቅት ይናቃል፡፡ በአንድ ወቅት የሚያስሸልመው በሌላ ጊዜ ያስቀጣል፡፡ ከጥቂት መቶ አመት በፊት ዝሆን መግደል በማህበረሰቡ ዘንድ ትልቅ ከበሬታ የሚያጎናጽፍ ተግባር ነበር፡፡ ዝሆን የገደለ ልዩ አምባር ክንዱ ላይ ያጠልቃል፡፡ እስኪ ዛሬ የአባቶቼን ባህል ለማክበር ነው ብለህ ፓርክ ውስጥ አርፎ የተኛውን ዝሆን ግደል፤ በአምባር ምትክ ካቴና ይጠልቅልሀል፡፡

የብሄር ብሄረሰቦች አልባሳት የተባለውን የተደጋገመ ግን ያልታሰበበት ቃል ከዚህ አንጻር ቃኙት፡፡ ሲጀምር፣ ዛፍ እንኳን ቅርፊቱን በሚቀያይርበት ዓለም፣ብሄር ብሄረሰቦች በየጊዜው አልባሳታቸውን አይቀያይሩም ወይ? የብሄረሰቡ አልባስ ሲባል በየትኛው ዘመን የሚለበሰው ነው? የእንዳለጌታ ከበደ እናት ሲነግሩን፣ ዛሬ በጉራጌ ዘፈን ላይ በቲቪ የምናየው የሴቶች ሻማ ቀሚስ በደርግ ዘመን የተጀመረ ነው፡፡ ከዚያ በፊት የነበረው ሸማ ነው፡፡ ከሸማው በፊት ደግሞ የቆዳ ቀሚስ ይለበስ ነበር፡፡

ሌላው፣ አንድ ማህበረሰብ አልባሳት በየማእረጉ ልዩ ልዩ ልብሶች ይኖሩታል፡፡ ወታደሩ ያባ ገዳውን ልብስ የሚለብስ አይመስለኝም፡፡ ባሮች ከጌቶች ልብስ ጋር የሚመሳሰል ልብስ እንዲለብሱ አይፈቀድላቸውም ነበር፡፡ በፊውዳል ማህበረሰብ ከላይ እስከ ታች መልበስ መከናነብ የጨዋነት ምልክት ነው፡፡ ይህንን በሸዋና በትግራይ ብቻ ሳይሆን በቅድመ ምኒልክ ከፋ ውስጥ እናገኘዋለን፡፡ በአንጻሩ፣ ባሮች በከፊል ተራቁተው መታየት አለባቸው፡፡ በአጠቃላይ በኢትዮጵያ እስከቅርብ ጊዜ ድረስ አለባበስ በብሄረሰብ ላይ ሳይሆን በመደብ ላይ የተመሰረተ ሆኖ እናገኘዋለን፡፡ ስለዚህ የብሄር አልባሳት የሚባለው እንደ ማንኛውም ሾላ በድፍን ሐሳብ በጥርጣሬ መታየት አለበት፡፡

ትውልዱ የባህል ፈጣሪ መሆን ሲገባው፣ የባህል ሙዚየም ሆኖ ተተክሏል፡፡ አፈወርቅ ገብረኢየሱስ ባንድ ወቅት እንዳለው ‹‹ከአባቶቹ የማይበልጥ ትውልድ፣ እንዳልተፈጠረ ይቆጠራል››

ማሳረጊያ

ኢትዮጵያን አንድ አድርጎ ያቆያት የነገሥታቱ ጉልበት ብቻ ነው ብለው የሚያስቡ ሰዎች ኢትዮጵያ የተሸመነችበትን ውስብስብ ክር ማየት ያልታደሉ ናቸው፡፡ ዛሬ ኢትዮጵያን በታትነን ክልላችንን እናድናለን ብለው በአደባባይ ሳያፍሩ የሚናገሩ ሰዎችን የምናይበት ዘመን ላይ ደርሰናል፡፡ በርግጥ ኢትዮጵያ ማዕበል ከበረታባት እንደ ታይታኒክ ትሰጥም ይሆናል፡፡ ግን መርከቢቱ ስትሰጥም የመርከቢቱ ሳሎን ብቻውን አይንሳፈፍም፡፡ የመርከቢቱ ጓዳ ብቻውን አይተርፍም፡፡ ኢትዮጵያ ስትከስም ብሄሮች ተነጥለው ይለመልማሉ ማለት ተፈጥሮ አመሏን እንደ ግትቻ የትም ጥላለች ማለት ነው፡፡

27/07/2026

በድጋሚ
ከእውቀት ይልቅ ቅንነት እንደሚበልጥ ልቤ ያምናል። በእርግጥ ቅንነትም እውቀትም የታደሉት እነሱ ብጹአን ናቸው🙃። ለክፋታችሁም ሆነ ለቅንነታችሁ ክፍያውን ከምትጠብቋቸው ሠዎች ወይም በምትገምቱት መንገድ ባታገኙትም፤ ፈጣሪ ግን ባላሠባችሁት መልኩ ይከፍላችኋል ወይም ያስከፍላችሁል።
_
በመልካምነታችሁ እና በቅንነታችሁ ተሥፋ እንዳትቆርጡ፤ ቢዘገይ ካልሆነ በቀር ክፍያው ፈጽሞ አይቀርም። ሃይማኖቶቻችን ክፍያውን ከሞት በኋላ ያደርጉታል። እኔ ግን ከሞት በኋላ ብቻም ሳይሆን በምድር እናገኘዋለን ባይ ነኝ። እኛ ባናገኘው እንኳን ልጆቻችን ያገኙታል።
_
እና የዘራነውን ሁሉ ማጨዳችን አይቀርም። ዩኒቨርሱ የሚንቀሣቀስበት መርህም ይሄው መሠለኝ፤ አወ የዘራነውን እናጭዳለን።
ኸይርም በረካ ሁን፣
ሸርም በረካ ሁን፣
ከተዘራህበት ትበቅላለህ አሁን።
እንዲል ወሎዬም የዘራነውን ማብቀል ብቻ ሳይሆን እናጭዳለን።
_
ጥላቻን የዘራ ጥላቻን ያጭዳል፣ ተንኮልን የዘራ ተንኮልን ያጭዳል፣ ሀሠትን የዘራ ሀሠትን ያጭዳል። በአጠቃላይ የሠጠነው ሁሉ እንደየዓይነቱ ይመለሥልናል። ይሄን የምለው ለጽሁፍ ፍጆታ ያክል ሳይሆን በዚች በኖርኩባት ዘመኔ ከሕይወት ልምድ ካገኘሁትና ከተማርኩት በሙሉ ልብ የማምንበትን ነው።
_
ፎቶው ከጽሁፉ ጋር አይገናኝም። ፌስቡክ ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ የጫንኳት ፕሮፋይል ፎቶ ነበር😊 በእርግጥ ልክ የዛሬ 17 ዓመት በ2001 ሀምሌ ላይ ባህርዳር ላይ የሆነ ሆቴል ምሳ አዘን ለመብላት እየጠበቅን በድንገት የተነሳ ነው። ያው ምሳ የሚጠብቅ የራበው ሰው ገጽታ ነው😂

26/07/2026

አደይ አበባን በኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማ ላይ በአርማነት እንዲቀመጥ ስለመምረጥ

ይህንን አርማ ሰንደቅ ዓላማው ላይ እንዲቀመጥ ሀሳብ ስሰጥ ከመሬት ተነስቼ ሳይሆን በምክንያት ነው። ይኸውም

#1ኛ በኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ በሁሉም አካባቢዎች በብዛት የሚበቅል አገር በቀል አበባ ነው። ሰንደቅ ዓላማ የአንድ አገር የመሬት እና የሕዝብ መገለጫ እንደመሆኑ መጠን፣ ከውጭ ከተወሰዱ ወይም ረቂቅ ከሆኑ ምስሎች ይልቅ ከገዛ ምድራችን ከበቀለ ተፈጥሯዊ ሀብት የሚመነጭ አርማ መጠቀም አገራዊ ማንነትን በተፈጥሯችን ላይ ለማፅናት ይረዳል።

#2ኛ አደይ አበባ የሚያበበው የክረምቱ ጨለማ፣ ከባድ ዝናብ እና ጭቃ አልፎ መስከረም ሲጠባ ነው። በመሆኑም ከአስቸጋሪ እና ከጨለማ ጊዜያት በኋላ የሚመጣን ብርሃን እና ሰላም፣ አዲስ ተስፋን እና የብልፅግና ምዕራፍን እንዲሁም የኢትዮጵያን አዲስ ትንሣኤ እና የፀሐይ መውጣት ይወክላል።

#3ኛ በኢትዮጵያ የታሪክ አጋጣሚዎች በተለያዩ ጊዜያት የመጡ አርማዎች ወይም ኮከቦች የየራሳቸው የፖለቲካ ርዕዮት ስለነበራቸው አከራካሪ ነበሩ። አደይ አበባ ግን ከተፈጥሮ ጋር የተቆራኘ በመሆኑ በሁሉም የኢትዮጵያ ብሔረሰቦች እና የእምነት ተከተዮች ዘንድ ያለ ልዩነት እኩል የሚወደድ፣ ያለምንም የፖለቲካ ወገንተኝነት ሙሉ ሕዝብን በአንድነት የሚያስተሳስር፣ የደስታ፣ የፍቅር እና የሕብረት ሁለንተናዊ መግለጫ ነው።

#4ኛ በምስሉ ላይ ያለው አርማ የተለመደውን የአደይ አበባ ቅርፅ ብቻ ሳይሆን፣ ከባህላዊ የኢትዮጵያ የጥልፍ እና የሐረግ ጥበብ ጋር የተዋሃደ ነው። የቢጫው ሐረግ መጠላለፍ የሕዝቦችን የተሳሰረ ታሪክ፣ ወንድማማችነት እና የማይበጠስ አብሮነት ያሳያል።

ስለሆነም አደይ አበባን በአርማነት ቢመረጥ አገራችንን ከተፈጥሮዋ እና ከወደፊት ተስፋዋ ጋር በማስተሳሰር፤ ከፖለቲካ ውዝግብ የፀዳ እና ሁሉንም ያቀፈ አዲስ ብሔራዊ መታወቂያ ለመፍጠር ይረዳል።

ምክክሩ ባይጋብዘንም ከውጭ ሆነን ለመካሪወቹ ሀሳብ ለመስጠት አይከለክለንም።

22/07/2026

ከመጠን ያለፈ ግዝፈት እስከ ተቋማዊ ውድቀት

በዓለም አቀፍ ደረጃ የተሳካላቸው የፌደራሊዝም ስርዓቶች እንደሚያሳዩት የተሳካ ፌድራሊዝም ታሳቢ የሚያደርገው ክልሎች ሲደራጁ ማዕከላዊውን መንግስት ሊገዳደር ወይም ስጋት ውስጥ ሊጥል በማይችልበት መልኩ ሲዋቀሩ ነው። ለምሳሌ ናይጄሪያ ከነጻነት በኋላ በሶስት ግዙፍ ክልሎች (ምስራቅ፣ ምዕራብ እና ሰሜን) ተዋቅራ የነበረች ሲሆን፣ በተለይም የሰሜኑ ክልል በግዝፈቱ ማዕከላዊውን መንግስት በመገዳደሩ እና ለሌሎች ክልሎች ስጋት በመሆኑ ሀገሪቱን ለደም አፋሳሹ የቢያፍራ እርስ በእርስ ጦርነት ዳርጓታል።

ይህንን ቀውስ ለመቀልበስ ናይጄሪያ እነዚህን ግዙፍ ክልሎች መጀመሪያ ወደ 12፣ በኋላም ደረጃ በደረጃ ወደ 36 ትንንሽ ክፍለ-ሀገራት (ስቴቶች) በመከፋፈሏ የትኛውም ክልል ማዕከሉን የመገዳደር አቅም እንዳይኖረው በማድረግ ሀገራዊ አንድነቷን አስጠብቃለች። በኢትዮጵያም የአማራ፣ የኦሮሚያ እና የሶማሌ ክልሎች ግዝፈት ከፌደራሊዝም መርህ ውጭ ለማዕከሉ ተገዳዳሪ የሆኑ ሀይሎች ቀስ በቀስ ፈጥሯል። በመሆኑም እነዚህን ክልሎች ወደ ትንንሽ አስተዳደራዊ ክፍሎች ማዋቀር ሀገራዊ ሰላምን ለማረጋገጥ ወሳኝ አቀራረብ ነው።

ከአስተዳደር እና ማኔጅመንት ሳይንስ Span of Control ጽንስ ሀሳብ አንጻር ብንመለከተው እጅግ ግዙፍ የህዝብ ቁጥር እና ስፋት ያላቸውን ክልሎች በአንድ ማዕከላዊ አስተዳደር ስር ጠርንፎ መያዝ የክትትልና ቁጥጥር ሥርዓትን በማዳከም ለተቋማት ውድቀት ያጋልጣል። የህንድን ተሞክሮ ብንወስድ፣ እንደ Uttar Pradesh፣ Bihar፣ እና Madhya Pradesh ያሉ ግዙፍ ስቴቶች የህዝብ ቁጥራቸው በመጨመሩ ምክንያት ክትትልና ቁጥጥር በመዳከሙ መንግስት እያንዳንዳቸውን ከፍሎ ወደ ትንንሽ ስቴቶች እንዲደራጁ አድርጓል።

ይህም ውሳኔ በአካባቢዎች መልካም አስተዳደርን ለማስፈን፣ ሙስናን ለመቀነስ እና የመንግስት አገልግሎትን ለህዝብ ተደራሽ ለማድረግ የተመቸ እንዲሆን አድርጓል። አስቡት በኢትዮጵያ አሁን ያሉት ክልሎች የተቋቋሙት የኢትዮጲያ ህዝብ 50 ሚሊዮን እያለ ነበር። አሁን የኢትዮጲያ ህዝብ ከእጥፍ በላይ አድጎ 140 ሚሊዮን ደርሷል። በዚህ ምክንያት አንዳንዶቹ ክልሎች ከመግዘፋቸው የተነሳ የክትትልና ቁጥጥር ሥራ ደካማ ሆኗል። ለማስተዳደርም ፈተና ሆነዋል። እንግዲህ ሙስናው ተንሰራፍቶ እንደ ባህል የተቆጠረው ፣ በየቦታው ግጭት ሲፈጠር ቶሎ ደርሶ ማስቆም ያልተቻለው፣ ሰላምም ያጣንበት ከብዙወቹ ምክንያቶች መካካል አንዱ ዋናው ይሄ ነው።

በተጨማሪም በዓለም አቀፍ ደረጃ እንደ ስዊዘርላንድ (በ26 አነስተኛ ካንቶኖች የተዋቀረች) እና አሜሪካ ባሉ የበለጸጉ የፌደራል ሀገራት፣ ክልሎች/ስቴቶች በወታደራዊ ሀይል ማዕከሉን እንዳይፎካከሩ የጸጥታ መዋቅራቸው የተገደበና የተመጠነ አድርገዋል። በኢትዮጵያ ግን የክልሎቹ ከመጠን በላይ መገዘፍ ከማዕከሉ የመከላከያ ሰራዊት ጋር የሚወዳደር ግዙፍ የጸጥታ ሀይል እና ልዩ ኃይል እንዲገነቡ እድል በመስጠቱ፣ በማዕከሉ እና በክልሎች መካከል የመጠራጠር እና የጸጥታ ስጋት አየር እንዲነግስ አድርጓል (በህወሓትና በመንግስት መካከል የተደረገው ጦርነት የዚህ ማሳያ ነው)።

በእነዚህና በሌሎች ምክንያቶች ግዙፍ ክልሎችን ወደ ትንንሽ የልማት እና የጸጥታ አደረጃጀቶች ማዋቀር የሀብት ክፍፍልን ከማስተካከሉ ባለፈ የጸጥታ ስጋትን ይቀንሳል። በመሆኑም የሌሎችን ሀገራት ተሞክሮ በመቅሰም ግዙፍ ክልሎችን ወደ ትንንሽና ቀልጣፋ የአስተዳደር ክፍሎች መክፈል የብሔር ማንነትን የሚነካ ሳይሆን፣ ሀገርን ከመፍረስ የሚያድን፣ መልካም አስተዳደርን የሚያስፍን እና ዘመናዊ የፌደራሊዝም ሥርዓትን ለማስፈን ወሳኝ እርምጃ ነው።

18/07/2026

የአማራ ክልል ነገር ግራ ይገባኛል?

የማዕከሉ ብልጽግና አሁን ያሉት ክልሎች እንደገና መደራጀት አለባቸው የሚለውን ጠንካራ አቋሙን ለምክክሩ አቅርቧል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ የማዕከሉ ብልጽግና ሶማሌ ክልል ከሁለት ክላስተር፣ ኦሮሚያ ክልል ከስድስት ክላስተር እንዲሁም አማራ ክልል ከአራት ክላስተር እንዲደራጁ አቅጣጫ ካስቀመጠ በጣም ቆይቷል።

ዞኖች ፈርሰው የክልል መስሪያ ቤቶች በክላስተር ደረጃ እንዲደራጁና ፤ ክላስተሮቹ በምክትል ፕሬዝዳንቶች እንዲመሩ እንዲሁም የተወሰኑ ቢሮወች ብቻ በክልል እንደሚቀሩ አቅጣጫ ከተሰጣቸው ቆይቷል።

ይህን አቅጣጫ ተከትሎ ኦሮሚያ ክልል ከክልል እስከ ቀበሌ ድረስ ያለውን መዋቅሩን እንደገና በማደራጀት ላይ ይገኛል። የተለያዩ ዞኖች በክላስተር ደረጃ መደራጀታቸውን እነ ጃዋር ጭምር በአሉታዊ መልኩ ውስጥ አዋቂ ጠቅሰው ሲያራግቡ ነበር። ሶማሌ ክልል ከዚህ አንጻር ምን እያደረገ እንደሆነ መረጃ የለኝም።

አማራ ክልልስ ያልን እንደሆነ

ይቺ የማዕከሉ ብልጽግና አቅጣጫ ስትነገር የአማራ ክልል አስፈጻሚወች የሰሟት አይመስለኝም ። ምክንያቱስ ያልን እንደሆነ ይሄን መሰል ትልቅ አጀንዳ ሲወራም ሆነ ሲራገብ አልሰማንም። የተፈሳው ሳይቀር የውስጥ ወሬ የሚነግሩን ሰወች ስለዚህ ምንም አላሉንም።

እንዲያውም ከማዕከሉ የብልጽግና አቅጣጫ በተቃራኒ ወይም ተቃውሞ በሚመሰል መልኩ የአማራ ክልል መንግስት የ20 ቢሊዮን ብር የክልሉ ቤተመንግስት ግንባታ ሥራ እንዲጀመር ውሳኔ ማሳለፉን ሰምተናል።

የኔ ጥያቄ ግን ማዕከሉና ክልሎቹ በአንድ ፖለቲካዊ መስመር ናቸው ወይስ ምንድን ነው የሚል ነው? ምክንያቱስ ማዕከሉ ክልሎቹ እንደገና ይደራጁ ሲል የዚህ ተቃርኖ በሚመስል መንገድ አማራ ክልል አሁን ያለው የክልሉ ሁኔታ ባለበት ይቀጥል የሚያስብል የ20 ቢሊዮን ብር የቤተ መንግስት ግንባታ ውሳኔ አሳልፏል።

በእርግጥ አንዳንድ ሰወች ይሄን የቤተ መንግስት ግንባታ ጉዳይ ቤተ መንግስቱ የሚገነባበት ቦታ ከአባይ ማዶ ወይም ወዲህ የሚለው ነገር ስለሚያሳስባቸው ብቻ ሁኔታውን ሲቃወሙ አይተናል። ለሚፈርስ ክልል ለምን ቤተ መንግስት ይገነባል? የሚል የመርህ ተቃውሞ ሳይሆን ቤተ መንግስቱ የሚገነባበት ቦታ ሲያሳስባቸው ስናይ አልተገረምንም አንልም።

ለማንኛውም 20 ቢሊዮን ብር እኮ ቀላል አይደለም ጎበዝ?

እንኳን አዲስ ግንባታ ፤ ተገንብተው ያለቁት ላይም ኦዲት መደራረጉ ድካሙ ብዙ ነው😂 እና አዲሱ ግንባታ ከማዕከሉ መንግስት በተጻራሪ የመቆም ማሳያ ይሆን? እንዲያ ከሆነ ግን አይበጅም ፤ በእውነት ጦርነት ሰልችቶናል።

17/07/2026

ታስታውሱ ከሆነ

በፈረንጆቹ 2021 ህወሓት ከተንቤን ሸለቆወች ተነስታ ደብረ ሲና በደረሰችበት ወቅት፣ አንዳንድ ሚኒስትሮች ሻንጣቸውን ይዘው ከአዲስ አበባ ሊፈረጥጡ ሲሉ፣ የህወሓት ናፋቂ አመራሮች ደግሞ ህወሓትን ለመቀበል በዝግጅት ላይ በነበሩ ጊዜ ፣ ጠሚ ዓቢይ ግን በቤተ መንግስት ውስጥ ከታዋቂው የአሜሪካው የ‘ኒው ዮርከር’ (The New Yorker) ጋዜጠኛ ጆን ሊ አንደርሰን ጋር ቃለ መጠይቅ አድርገው ነበር።

ጠሚው ወደ ጎረቤት አገር ሊሸሹ ነው፣ ህወሓትና አጋሮቹ ስልጣን ተከፋፍለው አዲስ አበባን ሊይዙ ነው፣ የብልጽግና መንግስት አበቅቶለታል ወ.ዘ.ተ. ተብሎ በታመነበት ሁኔታ ውስጥ አፋፍ ላይ ለነበረው ጦርነት ትኩረት ሳይሰጡ ስለሀገሪቱ የወደፊት ዕጣ ፈንታ እና ስላቀዷቸው የለውጥ ውጥኖቹ ጠቅለል ያለ ትልቅ ትርጉም ያለው ነገር ነበር የተናገሩት። በወቅቱ የጠሚው ደጋፊዎቹም ሆነ ተቃዋሚዎቹ ንግግሩን የቅዠት ንግግር አልያም የስነልቦና ጦርነት አድርገው ስለቆጠሩት ዘገባው ትልቅ ትኩረት አላገኘም ነበር።

“100% እርግጠኛ ሆኜ የምነግርህ እኔ ከሥልጣን ስወርድ ሕዝቡ ያለቅሳል፤ ‘ከስልጣን አትውረድብን፤ ቆይልን?’ ይላል” በማለት ለጋዜጠኛ ጆን ሊ አንደርሰን የተናገሩት ሀሳብ ከጠሚው ንግግር መካከል እጅግ ትኩረቴን የሳበው ነበር። ዛሬ ላይ ሆኖ መለስ ብሎ ለሚያስታውስ ሰው ያ ንግግር ጠሚው ስለ ራሳቸው የታሪክ አሻራ እና ስለ ኢትዮጵያ ሽግግር ያላቸውን እምነት የሚያሳይ እንጂ ተራ ንግግር አልነበረም። ያ በራስ መተማመን የተሞላበት እሳቤ፣ በአሁኑ ወቅት ገዥው የብልጽግና ፓርቲ የሀገሪቱን ስር የሰደዱ ችግሮች ለመፍታት ለምክክር ኮሚሽን አቀረብኳቸው ከሚላቸው አጀንዳዎች ጋር በቀጥታ የሚገናኝ ነው።

በቃለ ምልልሱ ወቅት ጠሚ ዓቢይ የገለጹት ትልቁ ምኞት በኢትዮጵያ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ በሰላም ሥልጣን አስረክቦ፣ በነፃነት ወደ ግል እርሻ ስራው የሚመለስ መሪ መሆን የሚል ነበር። ከዚህ ግላዊ ምኞት ጋር በሚገጣጠም መልኩ “መሪው የሥልጣን ዘመን በሁለት የሥልጣን ጊዜያት (በ10 ዓመታት) የተገደበ እንዲሆን” የሚል አጀንዳ ብልጽግና ፓርቲ ለምክክር ኮሚሽኑ ካቀረባቸው ቁልፍ የሕገ-መንግሥት ማሻሻያ ሐሳቦች መካከል ይገኝበታል።

ይህ አጀንዳ ጠሚ ዓቢይ ለኒው ዮርከሩ ጋዜጠኛ የተናገረው ቃሉ እውን ይሆን ዘንድ፣ መሪው በሰላም ሲወርድ ሕዝቡ የሚቆጭበትንና የሽግግር ስጋት የማይገባበትን የዴሞክራሲ ባህል ለመገንባት ውጥኑን የሚያሳይ ይመስላል። በቃለ ምልልሱ ወቅት በጦርነት ማዕበል መካከል ቆመው፣ የሀገሪቱ ሕዝብ እርሳቸው ሀገሪቱን አንድ ለማድረግና ለማዘመን ያደረጉትን ጥረት የሆነ ወቅት ላይ ይገነዘባል የሚል ጽኑ እምነት የነበራቸው ይመስላል።

ፓርቲያቸው በምክክሩ ላይ ካቀረባቸው ቀዳሚ አጀንዳዎች መካከል ብሔራዊ አንድነትን መገንባት፣ ታሪካዊ ቅሬታዎችን በዕርቅ መፍታት፣ እና የፌዴራል የመንግሥት መዋቅርን (ከብሔር ይልቅ በጂኦግራፊና በጋራ ማንነት ላይ እንዲያተኩር) መልሶ መፈተሽ ይገኙበታል። ብልጽግና ፓርቲ የኢትዮጵያ ዋነኛ ስር የሰደደ ችግር የቀድሞው በብሔር ፖለቲካ ላይ የተመሰረተ መዋቅር ነው ብሎ ያምናል።

እንግዲህ እሳቸው ለጋዜጠኛው እንደተናገሩት አንድ መሪ ‘ከስልጣን አትውረድብን፤ ቆይልን?’ የሚባለው እና በነፃነት ወደ ግል እርሻ ስራው የሚመለሰው እንዲሁም ሕዝቡ በቁጭትና በፍቅር እንዲሸኘው፣ ከእሱ ስልጣን መውረድ በኋላ አገሪቱ እንዳትፈርስ የሚጠብቋት ገለልተኛ ተቋማት መኖር አለባቸው። ብልጽግና የፍትሕ ሥርዓቱን፣ የደኅንነትና መከላከያ ተቋማትን፣ እንዲሁም የሰላማዊ ምርጫ አስፈጻሚ አካላትን ከገዥው ፓርቲ ፖለቲካዊ ጣልቃገብነት ነፃ እና ገለልተኛ ለማድረግ በፓርቲው በኩል አጀንዳ አቅርቧል።

ምንም እንኳን የብልጽግና ፓርቲ እነዚህን አጀንዳዎች የሀገሪቱን ስር የሰደዱ ችግሮች መፍቻ አድርጎ ቢያቀርብም፣ የፖለቲካ ተንታኞችና ተቃዋሚዎች ግን በተጨባጩ እውነታ ላይ ጥርጣሬ አላቸው። በእርግጥ “ሕዝቡ በስንብቴ ያለቅሳል” የሚለው የጠሚው ንግግር እውን ሊሆን የሚችለው፣ ብልጽግና ያቀረባቸው እነዚህ አጀንዳዎች በብሔራዊ ምክክሩ አማካኝነት ሁሉንም ወገን ያካተተ እውነተኛ ሰላምና መዋቅራዊ መፍትሔ ማምጣት ሲችሉ ብቻ ነው።

Brook Abegaz

08/07/2026

ብርሃኑ ነጋ ምን ያድርጋችሁ?

ትናንት ስለ ብርሀኑ ነጋ አጭር ጽሁፍ አስቀምጨ ነበር። ከዚያ ጽሁፍ ሥር በርካታ አስተያየቶች ተሰጥተው ዛሬ ስመለከታቸው አንድ ነገር ታዘብኩና ገረመኝ። የታዘብኩት ነገር ጭፍን የመንጋ ጥላቻን ነው። ብርሃኑ ነጋ ላይ ፖለቲከኞች ብቻ ሳይሆኑ ፤ በአሉባልታ በሚነዱ የሃይማኖት ታርጋ በለጠፉ መንጋወችም ታርጌት ተደርጎ የጥላቻ ዘመቻ የሚደረግበት ሰው መሆኑን ነው።

እነዚህ የሃይማኖት ታርጋ የለጠፉ ፣ የአረብኛ ስም ያላቸው፣ ሰወች ይሆኑ የቱርክ ወይም የግብጽ የፌስቡክ ትሮሎች የማይለዩ፣ ሃይማኖታቸውን ባናውቀውም ነገር ግን ራሳቸውን የሙስሊም ወኪል አድርገው የሾሙ አካላት ብርሀኑ ነጋን ፀረ እስላም ይሉታል። ለዚህ ያበቃቸው ምክንያት ምንድን ነው በማለት ለአብነት አንዱን በውስጥ መስመር ሳናግረው ጉዳዩ “የኒቃብ እና የሂጃብ” ነገር ሆኖ አገኘሁት።

አስቡት እንግዲህ የኢትዮጲያ መንግስት የሌሎች አገራትን ተሞክሮ አጥንቶ በትምህርት ተቋማት ስለሚኖር የአለባበስ ሥርዓት ደንብ ያወጣው ገና ድሮ ብርሀኑ ነጋ ትምህርት ሚኒስትር ሆኖ ሳይሾም ነው። ብርሀኑ ከተሾመ በኋላ የቀየረው ነገር የለም ፤ ይልቁንም የነበረውን ደምብ ለማጽናት ከሚመለከታቸው የሃይማኖት ተቋማት ጋር ተነጋግሮ በስምምነት አስቀጥሏል።

ከእነዚህ የሃይማኖት ተቋማት አንዱ መጅሊስ ነው። መጅሊሱ ይህን የትምህርት ሚኒስቴር የአለባበስ ደምብ ተስማምቶ መቀበሉን ብርሀኑ ነጋ ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት ለቀረበለት ጥያቄ መልስ ሲሰጥ አይተናል ፣ ሰምተናል። መጅሊሱና የሚመለከታቸው የሃይማኖት አስተማሪወች ይህን የተስማሙበትን የአለባበስ ደምብ የሃይማኖቱ ተከታይ ተማሪወች አክብረው እንዲማሩ እና እንዳይጉላሉ ማስተማር እና ማስረጽ ይጠበቅባቸዋል።

ደምቡን ስለማስተማራቸው መረጃው ባይኖረኝም የሆነ ወቅት እየጠበቀ የኒቃብ (ፊትን መሸፈን) እና የሂጃብ (ፀጉርን መሸፈን) ጉዳይ አጀንዳ ይሆናል። ኒቃብ የለበሱ ተማሪወች ሲስተጓጎሉ ብርሀኑ ነጋ ፀረ-እስላም እየተባለ የመንጋ እርግማን እና ስድብ ይወርዳል። አስቡት እስኪ አሁን ይሄ የብርሀኑ ነጋ ጥፋት ነው ወይስ የመጅሊሱ? እነዚህ እርግማን የሚያወርዱ አካላት ይሄን ደምብ ተሰማምቶ ነገር ግን ለሃይማኖቱ ተከታዮች በሚገባ ያላሰረፀውን ተቋም ወይም የሃይማኖቱን መምህራን አይወቅሱም።

የመጅሊሱ አመራሮችም ይሁኑ የሃይማኖቱ ጠበቃ ነን የሚሉ አንቂወች ዓመቱን ሙሉ ሲለፉ የነበሩ ተማሪወች በአለባበስ ምክንያት ልፋታቸው መና ሲሆን ብሎም ከትምህርት ሲገለሉ እና መሰል ችግር ሲፈጠር አንድ ቀን እንኳን ወጥተው ማብራሪያ አይሰጡም። ምክንያቱ ደግሞ ሌላ ሳይሆን ህዝበኝነት ነው፤ ብርሀኑ ነጋ ላይ የሚወርደው የመንጋ ስድብ እና እርግማን ወደ እኛ ይመጣል ብለው ስለሚያስቡ አይሞክሯትም።

እንደው ለመሆኑ ግን ይሄ ጉዳይ አጀንዳ የሚሆነው ኢትዮጲያ ከብዙ እስላማዊ ሀገራት የተለየ የትምህርት ተቋማት አለባበስ ደንብ ኖሯት ነውን? ወይስ ምንድን ነው? ብለን ስንጠይቅ ፤ ያገኘነው ማስረጃ እንደሚያሳየው የኢትዮጵያ የትምህርት ተቋማት ደምብ እስላማዊ ሀገራት ከሆኑት ከግብጽ፣ ቱኒዚያ፣ ቱርክ፣ አዘርባጃን፣ ኮሶቮ፣ ኡዝቤኪስታን ወዘተ ጋር ተመሳሳይ ነው ።

በርካታ ሙስሊም ሀገራት መደበኛውን የራስ መሸፈኛ (ሂጃብ) በግልፅ የሚፈቅዱ ወይም የሚጠብቁ ሲሆኑ፣ ሙሉ ፊትን በሚሸፍኑ ልብሶች (ኒቃብ ወይም ቡርቃ) ላይ ግን በትምህርት ቤቶች፣ ዩኒቨርሲቲዎች ወይም የህዝብ ተቋማት ውስጥ ጥብቅ ህጋዊ እገዳዎችን ወይም ገደቦችን የሚጥሉ ናቸው። እነዚህ መንግስታት የሚያነሷቸው ዋና ዋና ምክንያቶች ደህንነት፣ የግዴታ የማንነት ማረጋገጫ እና የትምህርት ግልፅነት (መምህራን እና ተማሪዎች እርስ በእርስ ፊታቸውን መተያየት አስፈላጊ መሆኑ) ናቸው። የእያንዳንዱን አገራት የተቋማት አለባበስ ደምባቸውን በአጭር በአጭሩ እንየው

☪️ ቱርክ

በቱርክ የትምህርት ተቋማት ውስጥ ኒቃብ (የፊት መሸፈኛ) የመልበስ ገደቦች ህጋዊ መሰረት የሚመነጨው ከተወሰኑ የመንግስት ደንቦች፣ ህጋዊ የደህንነት ህጎች እና ማዕከላዊ የፈተና መመሪያዎች ነው። ለሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተማሪዎች የአለባበስ ደንቦች ገዥው ህጋዊ ሰነድ ከብሔራዊ ትምህርት ሚኒስቴር ጋር በተያያዙ ትምህርት ቤቶች ውስጥ የተማሪዎች አለባበስ ደንብ (Millî Eğitim Bakanlığına Bağli Okul Öğrencilerinin Kılık ve Kıyafetlerine Dair Yönetmelik) ሲሆን፣ ይህ መጀመሪያ በይፋዊ ጋዜጣ ላይ የታተመ ነው።

የዚህ ደንብ አንቀጽ 4 ንዑስ አንቀጽ 1(d) እና (e)፦የተማሪዎች የአለባበስ ምርጫ ፊታቸው ከመታየት ጋር ሊጋጭ ወይም መሰረታዊ የደህንነት ፕሮቶኮሎችን ሊጥስ እንደማይችል ደንቡ ይደነግጋል። ሂጃብ (başörtüsü) ከመካከለኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጀምሮ ፀጉርን መሸፈን በሚፈቅደው አገላለጽ የተጠበቀ ቢሆንም፣ ኒቃብ ወይም የተማሪን ፊት፣ ገፅታ ወይም ማንነት ሙሉ በሙሉ የሚጋርዱ ወይም የሚደብቁ ማንኛቸውንም አልባሳት ህጉ በግልፅ ይከለክላል። ለግልፅ የትምህርት ግንኙነት እና ደህንነት ሲባል በትምህርት ሰዓት ፊት ሙሉ በሙሉ ክፍት (yüzü açık) ሆኖ መቆየት አለበት ይላል።

☪️ ግብፅ

ግብፅ በአካዳሚክ አካባቢዎች ውስጥ ሂጃብን ከኒቃብ የሚለይ የረጅም ጊዜ የህግ ማዕቀፍ አላት። የግብፅ ትምህርት ሚኒስቴር በመንግስት እና በግል ትምህርት ቤቶች ኒቃብን የሚከለክል ሀገር አቀፍ አዋጅ ሴፕቴምበር 2023 ላይ አውጥቷል። ደንቡ ሂጃብ ሙሉ በሙሉ በምርጫ ላይ የተመሰረተ እና በተማሪው የራሱ ምርጫ መሰረት የተጠበቀ ቢሆንም፣ ኒቃብ ግን መልበስ እንደሌለበት ይገልፃል።

☪️ ቱኒዚያ

ቱኒዚያ በዋና ከተማዋ ከተከሰቱ የደህንነት ስጋቶች እና የአጥፍቶ ጠፊ ፍንዳታዎች በኋላ፤ መንግስት በሁሉም የህዝብ አስተዳደር ህንፃዎች፣ የመንግስት ተቋማትና የትምህርት ተቋማት ውስጥ ኒቃብን የሚከለክል የጠቅላይ ሚኒስትር አዋጅ አውጥቷል። እገዳው በጥብቅ የሚከለክለው የኒቃብ አለባበስን ነው። ይህ ማለት መደበኛው የራስ መሸፈኛ (ሂጃብ) ሙሉ በሙሉ ህጋዊ ሆኖ በዩኒቨርሲቲዎች እና በመንግስት የስራ ቦታዎች እንዲለበስ ይፈቅዳል።

☪️ አልጄሪያ

የአልጄሪያ መንግስት ሴት የህዝብ አገልጋዮች፣ የመንግስት ሰራተኞች፣ አስተማሪዎች እና ተማሪወች በስራ ቦታ ሙሉ ፊታቸውን የሚሸፍን ልብስ (ኒቃብ) እንዳይለብሱ የሚከለክል መመሪያ አሳልፏል። የደህንነትን እና የህዝብ አገልግሎት ደረጃዎችን ለመጠበቅ በስራ ቦታ እና በመማሪያ ክፍሎች ውስጥ የግል ማንነት እና የፊት ገጽታ መታየት እንዳለበት መንግስት አፅንኦት ሰጥቷል። መደበኛው ሂጃብ ግን ሙሉ በሙሉ ያልተገደበ ነው።

☪️ የመካከለኛው እስያ ሀገራት (ኡዝቤኪስታን፣ ታጂኪስታን፣ ኪርጊስታን፣ ካዛክስታን)

በመካከለኛው እስያ ውስጥ ያሉ በርካታ ሴኩላር እና የሙስሊም ሀገራት በህዝብ ቦታዎች እና በመንግስት ተቋማት ውስጥ በተለይ ሃይማኖታዊ አለባበስን የሚመለከቱ ህጎችን አውጥተዋል። ኡዝቤኪስታንና ታጂኪስታን በህዝብ ቦታዎችና የትምህርት ተቋማት ውስጥ ኒቃብ/ቡርቃ መልበስ በጥብቅ የሚከለክሉ ህጎችን ደንግገዋል። ኪርጊስታንና ካዛክስታን በተቋማት፣ በትምህርት ቤቶችና ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ኒቃብ ላይ ያተኮሩ ተመሳሳይ ጥብቅ የቁጥጥር እገዳዎችን አስቀምጠዋል። በተመሳሳይ በተለያዩ ሁኔታና ማዕቀፎች መደበኛውን ሂጃብ ይፈቅዳሉ።

☪️ ኮሶቮ እና አዘርባጃን

በአውሮፓ ውስጥ የሙስሊም አብላጫ ቁጥር ያላት ሀገር የሆነችው ኮሶቮ፣ በመንግስት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች እና ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ ኒቃብ እና ሙሉ ሃይማኖታዊ ልብስን መልበስ የሚከለክል ህግ አውጥታለች። የአዘርባጃን የትምህርት ሚኒስቴር ፊት ሙሉ በሙሉ እንዲታይ የሚያስገድድ ጥብቅ ፖሊሲን በትምህርት ቤቶች ውስጥ እንዲኖር ያዛል። ይህ ፖሊሲ የከፍተኛ ትምህርት ሴኩላር በሆነ መልኩ እንዲሰጥ በመንግስት የትምህርት ተቋማት ውስጥ የኒቃብ አለባበስን በተጨባጭ ይከለክላል።

በእነዚህ ሁሉ ሀገራት መንግስታት በሂጃብ እና በኒቃብ መካከል ግልፅ የሆነ የህግ መስመር ያስቀምጣሉ። እውነታው ይሄ ሆኖ እያለ የኢትዮጲያ ደምብ ፀረ እስላም ተደርጎ የሚታየው ለምንድን ነው? ብርሀኑ ነጋስ ይሄ ደምብ ይፈፀም ስላለ ፀረ እስላም የሚባልበት ምክንያት ምንድን ነው?

እንደ እኔ ብርሃኑ ነጋ ላይ ፀረ እስላም እየተባለ የሚዘንብበት እርግማን እሱ እንደዚያ ሆኖ ሳይሆን ፤ የሚያራምደው የፖለቲካ እሳቤ የማይዋጥላቸው እና ስጋት የሆናቸው አካላት የሃይማኖት ተቆርቋሪ በመምሰልና አሉባልታ በመለጠፍ ከጨዋታ ውጭ እናደርገዋለን በሚል ስሌት እንደሆነ ግልጽ ነው። ይሄን ደግሞ በ1997 ምርጫ ኢህአዴግ ራሱ አድርጎ አሳይቶናል፤ በእርግጥ ያንን የኢህአዴግ አሉባልታ አሁንም በአዲስ መልክ የሚገርቡ ዘገምተኛ በቀቀኖችም አይጠፋም።

በአጠቃላይ ብርሃኑ ነጋን ብሄርተኞቹ የአማራ፣ የትግሬ፣ የኦሮሞ ወዘተ ጠላት እንደሚሉት ሁሉ ፤ ያንኑ አካሄድ በመገረብ የእንትን ሃይማኖት ጠላት እያሉ በማላዘን የሚገኝ ነገር ቢኖር ብሄረተኞቹ የከሰሩትን አይነት ኪሳራ በመክሰር ሂሳብ ማወራረድ ብቻ ነው።

05/05/2026

በዛሬው የአርበኞች ቀን በላስታ አካባቢ ስለነበሩ አሳዛኝ ገድሎች ልንገራችሁ

ደጃዝማች ይማም ጓንጉል ይባላሉ የየጁና የላስታ ወረሴኽ ናቸው። አባታቸው ደጃዝማች ጓንጉል ዘገየ ከዓፄ ምኒልክ ጋር ተጣልተው ከሸፈቱ በኋላ ፤ የምኒልክ ሠራዊት ወደ ዓድዋ እየተጓዘ መርሳ አካባቢ ሲደርስ “አሁን የጋራ ጠላት መጥቶብናልና የእኔን ሽፍትነት ይቅር ይበሉኝና እኔም ዘምቼ ጠላትን ልውጋ” ብለው ለምኒልክ መልክት ልከው ይቅር ተብለው የዘመቱ አርበኛ ነበሩ። በዓድዋ ጦርነትም ከፍተኛ ጀብድ በመሥራታቸው ከዓድዋ በኋላ ዋግሹም ተብለው የዋግ ገዢ ተደርገው ነበር። ልጃቸው ደጃዝማች ይማምም በሁለተኛው ወረራ የአባታቸውን ፈለግ ተከተሉ። በመቄትና በግዳን አዋሳኝ፣ በዚያ ቁልቁለታማ የሰቆኝ ተዳፋት ላይ ከፋሺስት ጋር ፊት ለፊት ተጋጠሙ። መትረየሱ ሲያገሳ፣ ጥይቱ እንደ በረዶ ሲዘንብ ጀግናው ለሕይወታቸው ሳይሳሱ ወደቁ። በመጨረሻዋ ሰከንድ ለልጃቸው ለቀኛዝማች ተፈራ ይማምና ለተከታዮቻቸው ያስተላለፉት ኑዛዜ አንድ ብቻ ነበር፦ "አገሬን አደራ!" የሚል የደም ቃል ኪዳን።

ፊታውራሪ ኃይሉ ፋሪስ ይባላሉ። በላስታ የወረሴህ ተወላጅ ሲሆኑ በዘመነ ወረሴኽ ጎንደር ላይ ንጉሥ ሿሚ እና ሻሪ ሆነው ሀገራችንን 5 ዓመታት የገዙት የራስ ቢትወደድ የራስ ቢትወደድ ዓሊጋዝ ጓንጉል አራተኛ ትውልድ ናቸው። ፊታውራሪ ኃይሉ በላስታ ግዳን ተራሮች ጣልያንን አሳሩን ያሳዩ አርበኛ ናቸው። አርበኛ ባለበት ባንዳ አይጠፋምና በባንዶች ጥቆማ እና በፋሽስት ተይዘው ባደግኩባት ከተማ ከተገደሉ በኋላ በከተማው ገበያ ላይ መቀጣጫ እንዲሆን ተብሎ ሬሳቸው ተዘርግቶ እንዳይነሳ ተደረገ ይባላል። በሦስተኛው ቀን ፊታውራሪ አጥናፌ የሚባሉ ሰው በሌሊት ተደብቀው ሄደው የፊታወራሪ ኃይሉ ፋሪስን አንስተው አስቀበሩት። ፊታውራሪ ኃይሉ ፋሪስ በዋግ ምድር ፋሽስት አንገቱን የቆረጠው የደጅ አዝማች ኃይሉ ከበደ የአጎት ልጅ ናቸው። ሁለቱም የደጃዝማች ፋሪስ ዓሊጋዝ የልጅ ልጅ ናቸው፤ ደጅ አዝማች ፋሪስ ዓሊጋዝ የየጁ፣ የላስታ እና የራያ ገዥ ነበሩ። ሁለቱም ህይወታቸውን በአሳዛኝ ሁኔታ በፋሺስት ተነጥቀዋል።

ደጅ አዝማች ወንደወሰን ካሳ ይባላሉ። ደጃዝማች ወንደወሰን ካሳ ጣልያን ከመውረሩ በፊት የላስታ አውራጃ አስተዳዳሪ ነበሩ። ልዑል ራስ ካሳ ኃይሉ ለኢትዮጵያ መሠዊያ ካቀረቧቸው ሦስት የቁርጥ ቀን ልጆቻቸው መካከል አንዱ ደጃዝማች ወንደወሰን ነበሩ። ደጅ አዝማች ወንደወሠን ከወንድሞቻቸው ደጃች አበራ ካሳና ደጃች አስፋወሰን ካሳ ጋር ሆነው አዲስ አበባ ላይ የጠላትን ልብ ካሸበሩ በኋላ፣ ወደሚወዷትና ወደሚያውቋት ላስታ ተመልሰው ተራሮቹን ምሽግ፣ ሸለቆዎቹን ደግሞ የጠላት መቃብር አደረጓቸው። ጣልያን በሰላዮችና በከባድ ጦር ቢከባቸውም፣ ጀግናው ወንደወሰን ካሳ ደንበኛ ውጊያ ተዋግተው በአባሆይ ጋራ ተራራ ስር በሚፈሰው ጥራሪ ወንዝ ላይ የመጨረሻ እስትንፋሳቸውን ለሀገራቸው ሰጡ።

ደጃዝማች ኃይሉ ከበደ የዋግ አርበኛ ናቸው። አባታቸው ዋግሹም ከበደ ተፈሪ በአድዋ ጦርነት የዘመቱ ነበሩ። ማረጋገጫ ባናገኝለትም ደጃዝማች ኃይሉ ከበደ ራሳቸው ካህን እንደነበሩና በልጅነታቸው በአድዋ ጦርነት እንደዘመቱ ይነገራል። ፋሺስት ለሁለተኛ ጊዜ ሲወረን በተለያዩ ጦር ግንባሮች ተዋግተዋል። የኢትዮጲያ ጦር ሲበተን በደፈጣ ውጊያ በአርበኝነት ቀጥለዋል፤ የጠላትን ጦር ከቦታ ቦታ እየተዘዋወሩ አርበድብደዋል። መጨረሻ ላይ ቆስለው ተይዘው አንገታቸውን ተቆርጦ ሰቆጣ ከተማ ላይ መቀጣጫ ተደርገዋል። ደጃዝማች ኃይሉ በአባታቸው የዋግሹሞች ተወላጅ ሲሆኑ እናታቸው ወ/ሮ ሂሩት ንጉሴ የግዳን ተወላጅ ሲሆኑ ሀረጋቸው ከራስ ቢትወደድ ዓሊጋዝ ጓንጉል ይመዘዛል።

ዛሬ የአርበኞች ቀን የሚከበረው በዚህ መልኩ ሕይወት ስለተከፈለ ነው!

(ለፌስቡክ ይመች ዘንድ ተቆራርጠው የቀረቡት እነዚህ ታሪኮች ምንጭ በአርካይቭ መልክ ያስቀመጥኩት፤ ዛሬ በህይወት ያሉም ሆነ የሌሉ ሽማግሌወች ጋር በተለያየ ጊዜ የተደረገ ቃለ መጠይቅ ነው።)

05/05/2026

ለአርበኞች

Address

Addis Ababa

Telephone

+251942319033

Website

facebook.com

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Biruk Sisay posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.